Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, điện cơ và siêu âm doppler năng lượng trong hội chứng ống cổ tay - Lê Thị Liễu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ THỊ LIỄU NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, ĐIỆN CƠ VÀ SIÊU ÂM DOPPLER NĂNG LƯỢNG TRONG HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI LÊ THỊ LIỄU NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, ĐIỆN CƠ VÀ SIÊU ÂM DOPPLER NĂNG LƯỢNG TRONG HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY Chuyên ngành: Nội xương khớp Mã số: 62720142 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS. NGUYỄN THỊ NGỌC LAN HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi là Lê Thị Liễu, nghiên cứu sinh khóa 33, Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội xương khớp, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Thị Ngọc Lan.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Người viết cam đoan LÊ THỊ LIỄU LỜI CẢM ƠN Nhân dịp hoàn thành luận án, tôi xin trân trọng cảm ơn: Đảng ủy, Ban giám hiệu, Phòng đào tạo sau đại học, Bộ môn Nội trường Đại Học Y Hà Nội.

Đảng ủy, Ban giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Ban lãnh đạo khoa Cơ Xương Khớp, các đồng nghiệp khoa Cơ Xương Khớp, Khoa Khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai, phòng điện cơ viện Lão khoa Trung ương, đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong công tác cũng như trong quá trình thực hiện luận án. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Lan, người thầy kính mến đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo cho tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong hội đồng chấm luận án đã cho tôi những đóng góp quý báu để hoàn chỉnh luận án này. Với gia đình, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn vô hạn tới bố mẹ, chồng và các con tôi đã luôn ở bên động viên, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi học tập, làm việc và hoàn thành luận án.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN NCS Lê Thị Liễu am đoan MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. ĐẠI CƯƠNG HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY. Khái niệm hội chứng ống cổ tay. Dây thần kinh giữa và cấu tạo giải phẫu ống cổ tay.

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh hội chứng ống cổ tay. CHẨN ĐOÁN HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY. Chẩn đoán lâm sàng. Siêu âm trong Hội chứng ống cổ tay.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác. Điều trị Hội chứng ống cổ tay. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM.37 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu và nhóm chứng. Tiêu chuẩn loại trừ. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. THU THẬP SỐ LIỆU VÀ CÁC BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập số liệu. Các biến số và chỉ số nghiên cứu.

PHÂN TÍCH SỐ LIỆU. Làm sạch số liệu. Xử lý số liệu nghiên cứu. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU.66 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG NHÓM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU. Đặc điểm về giới. Đặc điểm về tuổi. Chỉ số khối cơ thể.

Đặc điểm nghề nghiệp. Thời gian mắc bệnh. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, ĐIỆN CƠ VÀ GIÁ TRỊ CỦA SIÊU ÂM TRONG HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm chẩn đoán điện. Đặc điểm siêu âm và giá trị của siêu âm trong chẩn đoán Hội chứng ống cổ tay. MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CHẨN ĐOÁN ĐIỆN VỚI SIÊU ÂM DOPPLER NĂNG LƯỢNG. Liên quan giữa lâm sàng với chẩn đoán điện và siêu âm.

Liên quan giữa chẩn đoán điện và siêu âm. Liên quan giữa siêu âm và siêu âm Doppler năng lượng.86 CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM CHUNG NHÓM BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU. Đặc điểm về giới.

Đặc điểm về tuổi. Chỉ số khối cơ thể. Đặc điểm nghề nghiệp. Thời gian mắc bệnh.

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, ĐIỆN CƠ VÀ GIÁ TRỊ CỦA SIÊU ÂM TRONG CHẨN ĐOÁN HỘI CHỨNG ỐNG CỔ TAY. Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm chẩn đoán điện. Đặc điểm siêu âm, giá trị chẩn đoán của siêu âm trong hội chứng ống cổ tay.

MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CHẨN ĐOÁN ĐIỆN VỚI SIÊU ÂM TRONG HCOCT. Liên quan giữa lâm sàng với chẩn đoán điện và siêu âm. Liên quan giữa chẩn đoán điện với siêu âm. Liên quan giữa siêu âm với siêu âm Doppler năng lượng.133 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ TÀI LIỆU KHAM KHẢO CÁC CHỮ VIẾT TẮT ANN: American Academy of Neurology (Viện thần kinh học Hoa Kỳ) AAEM American Association and Electrodiagnostic Medicine (Hiệp hội Điện cơ Hoa Kỳ) AANEM: American Association of Neuromuscular and Electrodiagnostic Medicine (Hiệp hội Điện thần kinh cơ Hoa Kỳ) BMI: Body mass index (Chỉ số khối cơ thể) CMAP: Compound muscle action potential (Điện thế hoạt động) CSA: Cross-sectional area Diện tích cắt ngang DMLm: Distal Motor Latency medial (Thời gian tiềm vận động xa của dây thần kinh giữa DMLu: Distal Motor Latency ulnar (Thời gian tiềm vận động xa của dây thần kinh trụ) DMLd: Hiệu số thời gian tiềm vận động giữa-trụ DSLm: Distal Sensory Latency median (Thời gian tiềm cảm giác xa dây thần kinh giữa) DSLd: Hiệu số tiềm cảm giác giữa – trụ HCOCT: Hội chứng ống cổ tay Hi-0b Historical-objective scale MCV: Motor conduction velocity Tốc độ dẫn truyền vận động OCT: Ống cổ tay SCV: Sensory conduction velocity (Tốc độ dẫn truyền cảm giác) SNAP: Sensory nerve action potential (Điện thế cảm giác) DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Độ nhạy và độ đặc hiệu của chẩn đoán điện theo các thông số dẫn truyền. Các triệu chứng lâm sàng Hội chứng ống cổ tay. Các test khám lâm sàng. Phân độ lâm sàng theo thang điểm Mauro Mondelli.

Giá trị trung bình các chỉ số chẩn đoán điện. Các bất thường trên chẩn đoán điện trong HCOCT. Phân độ chẩn đoán điện theo Steven’s. Đặc điểm hình thái siêu âm thần kinh giữa.

Đặc điểm tính chất siêu âm thần kinh giữa. Độ nhạy và độ đặc hiệu của siêu âm theo đường cong ROC. Phân độ siêu âm theo diện tích cắt ngang dây thần kinh giữa. Phân độ tăng sinh mạch trên ống cổ tay bệnh.

Liên quan giữa phân độ lâm sàng theo M.Mondelli với các chỉ số chẩn đoán điện. Liên quan giữa phân độ lâm sàng theo M.Mondelli và phân độ chẩn đoán điện. Liên quan giữa điểm Boston và phân độ chẩn đoán điện. Tương quan giữa điểm Boston với phân độ chẩn đoán điện.

Liên quan giữa phân độ M.Mondelli với chỉ số siêu âm. Liên quan giữa phân độ sàng và phân độ siêu âm. Tương quan giữa phân độ lâm sàng M.Mondelli với siêu âm. Liên quan giữa phân độ lâm sàng và số điểm mạch.

Liên quan giữa phân độ chẩn đoán điện và chỉ số siêu âm. Liên quan giữa phân độ chẩn đoán điện và phân độ siêu âm. Tương quan giữa phân độ chẩn đoán điện và chỉ số siêu âm. Liên quan giữa phân độ chẩn đoán điện và số điểm mạch.

Liên quan giữa phân độ siêu âm và số điểm mạch. Liên quan giữa diện tích cắt ngang dây thần kinh giữa (CSAb) và mức độ tăng sinh mạch. Độ nhạy và độ đặc hiệu của test Phalen theo một số nghiên cứu trên thế giới. Độ nhạy và độ đặc hiệu của Test Tinel theo một số nghiên cứu trên thế giới.

Độ nhạy và độ đặc hiệu của test ấn vùng cổ tay. Giá trị chẩn đoán của các thông số chẩn đoán điện theo Nguyễn Ngọc Bích. Giá trị chẩn đoán của chẩn đoán điện theo Châu Hữu Hầu. Giá trị chẩn đoán của chẩn đoán điện theo Đỗ Lập Hiếu.

Độ nhạy và độ đặc hiệu của chẩn đoán điện theo giá trị thời gian tiềm cảm giác và vận động. Độ nhạy và độ đặc hiệu của chẩn đoán điện theo thời gian tiềm cảm giác và tốc độ dẫn truyền. Độ nhạy và độ đặc hiệu của siêu âm trong chẩn đoán hội chứng ống cổ tay .114 DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình Hình 1. Cấu tạo giải phẫu ống cổ tay.

Nghiệm pháp Tinel. Đo dẫn truyền vận động. Ghi thời gian tiềm cảm giác dây giữa. Mặt cắt dọc thần kinh giữa bình thường.

Dấu hiệu Notch. Hình ảnh dây thần kinh giữa phù nề, tăng sinh mạch trên Doppler năng lượng. Mặt cắt ngang ống cổ tay vị trí xương đậu. Mặt cắt ngang đầu xa ống cổ tay.

Đo độ dẹt dây thần kinh. Đo độ khum mạc chằng. Diện tích dưới đường cong ROC. Tỉ lệ giới67 Biểu đồ 3.

Phân bố tuổi. Phân bố nghề. Đường cong ROC theo các chỉ số siêu âm. Phân độ tăng sinh mạch.

Liên quan giữa phân độ chẩn đoán điện và CSAb. Tương quan giữa SCV và CSAb. Tương quan giữa DML và CSAb. Liên quan phân độ chẩn đoán điện và % điểm mạch.86 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Hội chứng ống cổ tay là hội chứng có tổn thương thần kinh ngoại vi thường gặp nhất trong thực hành lâm sàng ở nhiều chuyên khoa khác nhau (Thần kinh, Cơ Xương Khớp, Ngoại khoa…).

Ở Mỹ khoảng 3% người trưởng thành có biểu hiện hội chứng này [1]. Ở Pháp hàng năm có tới 120.000 ca phải phẫu thuật. Nguyên nhân của hội chứng ống cổ tay là do thần kinh giữa bị chèn ép trong ống hẹp. Thần kinh bị chèn ép thời gian đầu phù nề, xung huyết sau đó xơ, mất myelin ở những thể viêm cũ.

Đây là một bệnh liên quan tới nghề nghiệp: nội trợ, nhân viên văn phòng… Chẩn đoán hội chứng ống cổ tay dựa vào lâm sàng, điện cơ và siêu âm. Mỗi một phương pháp đều có giá trị nhất định trong chẩn đoán và bổ sung cho nhau. Càng kết hợp nhiều phương pháp càng cho giá trị chẩn đoán cao, tránh được hiện tượng âm tính giả và dương tính giả. Lâm sàng là phương pháp được sử dụng phổ biến để chẩn đoán Hội chứng ống cổ tay.

Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng theo hiệp hội thần kinh học Hoa Kỳ (gồm các dấu hiệu cơ năng và test khám). Các Test khám thường được ứng dụng trong chẩn đoán bệnh gồm: Test Tinel, Test Phalen và Test ấn vùng cổ tay. Theo nghiên cứu của một số tác giả trên thế giới độ nhạy của Test Phalen dao động từ 40% - 80%, Test Tinel từ 25 – 60% [2]. Điện cơ ra đời từ năm 1950 góp phần chẩn đoán, chẩn đoán phân biệt và phân độ nặng hội chứng ống cổ tay.