Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam - Tiếp cận từ góc độ người tiêu dùng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN PHƯƠNG MAI TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM – TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ NGƯỜI TIÊU DÙNG LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI, 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ NGUYỄN PHƯƠNG MAI TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM – TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ NGƯỜI TIÊU DÙNG Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã số : 62 34 05 01 LUẬN ÁN TIẾN SỸ QUẢN TRỊ KINH DOANH Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hoàng Văn Hải HÀ NỘI, 2015 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam – Tiếp cận từ góc độ người tiêu dùng” là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi. Ngoài những thông tin thứ cấp có liên quan đến nghiên cứu đã được trích dẫn nguồn, toàn bộ kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án được phân tích từ nguồn dữ liệu điều tra thực tế do cá nhân tôi thực hiện. Tất cả các dữ liệu đều trung thực và nội dung luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình. Tác giả Nguyễn Phương Mai MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.i DANH MỤC HÌNH. v DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu.

Tính mới và những đóng góp của Luận án. Phương pháp nghiên cứu. Kết cấu của Luận án.7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP VÀ HÀNH VI NGƯỜI TIÊU DÙNG. Cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Khái niệm trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Các phạm trù có liên quan đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Lý thuyết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Một số bộ tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Một số vấn đề lý thuyết về hành vi người tiêu dùng. Khái niệm và phân loại. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người tiêu dùng. Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và hành vi người tiêu dùng.

Nhận thức của người tiêu dùng về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Thái độ, ý định và hành vi của người tiêu dùng đối với trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết. Mô hình nghiên cứu.

Các giả thuyết nghiên cứu.48 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu. Thiết kế thang đo. Thang đo nhận thức về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Thang đo thái độ của người tiêu dùng đối với trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Thang đo ý định hành vi của người tiêu dùng. Các phương pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu định tính.

Phương pháp nghiên cứu định lượng. Đánh giá sơ bộ thang đo. Đánh giá thang đo bằng phương pháp định tính. Đánh giá thang đo bằng phương pháp định lượng.

Điều chỉnh thang đo.70 CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP TIẾP CẬN TỪ GÓC ĐỘ NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG NGÀNH SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM 72 3. Khái quát tình hình thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong ngành sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam. Sơ lược về các doanh nghiệp trong ngành sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam. Đặc điểm và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong ngành sản xuất và chế biến thực phẩm.

Thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu về TNXHDN của các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thực phẩm tại Việt Nam từ góc độ tiếp cận của người tiêu dùng. Kết quả thống kê mô tả mẫu nghiên cứu. Kết quả kiểm định độ tin cậy của thang đo.

Kết quả phân tích khám phá nhân tố (EFA). Kết quả phân tích khẳng định nhân tố (CFA). Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Đánh giá của người tiêu dùng về các yếu tố nhận thức TNXHDN, thái độ và ý định hành vi của họ.

Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết nghiên cứu và bình luận.121 CHƯƠNG 4: CÁC ĐỀ XUẤT NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN THỰC PHẨM TẠI VIỆT NAM. Những xu hướng chính tác động đến TNXHDN trong tương lai. Thịnh vượng gia tăng. Bền vững sinh thái.

Các đề xuất đối với các bên hữu quan. Đề xuất với các cơ quan quản lý nhà nước. Đề xuất với các hiệp hội doanh nghiệp. Đề xuất với các doanh nghiệp sản xuất và chế biến thực phẩm.

Đề xuất với người tiêu dùng thực phẩm. Những đóng góp của Luận án về mặt lý luận và thực tiễn. Các đóng góp về mặt lý luận. Các đóng góp về mặt thực tiễn.

Những hạn chế của Luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo. Hạn chế về nội dung nghiên cứu. Hạn chế về phạm vi nghiên cứu. Hạn chế về mẫu nghiên cứu và phương pháp thu thập dữ liệu.

Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.150 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .152 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 202 CÁC CHÚ THÍCH. 203 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Các chủ đề trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp theo ISO26000.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi người tiêu dùng.3: Mô hình đầy đủ về hành vi người tiêu dùng.4: Phân loại người tiêu dùng theo thái độ đối với TNXHDN.5: Mô hình lý thuyết hành vi lý luận của Ajzen và Fishben.6: Mô hình hành vi lý luận rút gọn.7: Mô hình nghiên cứu.1: Quy trình nghiên cứu.1: Phân loại ngành công nghiệp chế biến, chế tạo.1: Kết quả kiểm định CFA thang đo Nhận thức trách nhiệm đối với người lao động.2: Kết quả kiểm định CFA thang đo Nhận thức trách nhiệm môi trường.3: Kết quả kiểm định CFA thang đo Nhận thức trách nhiệm sản phẩm.4: Kết quả kiểm định CFA thang đo Nhận thức trách nhiệm cộng đồng.5: Kết quả kiểm định CFA thang đo Nhận thức trách nhiệm kinh doanh trung thực.6: Kết quả kiểm định CFA thang đo thái độ của người tiêu dùng.7: Kiểm định CFA cho mô hình tới hạn.8: Kết quả kiểm định SEM lần 1.9: Kết quả phân tích SEM lần 2.10: Mô hình khả biến với nhóm chưa từng nghe đến TNXHDN.11: Mô hình khả biến với nhóm đã từng nghe đến TNXHDN.12: Mô hình bất biến với nhóm chưa từng nghe đến TNXHDN.13: Mô hình bất biến với nhóm đã từng nghe đến TNXHDN.14: Mô hình khả biến đối với nhóm nam giới.15: Mô hình khả biến đối với nhóm nữ giới.16: Mô hình bất biến đối với nhóm nam giới.17: Mô hình bất biến đối với nhóm nữ giới.112 9 DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Các định nghĩa về TNXHDN.1: Thang đo Nhận thức về trách nhiệm đối với người lao động.2: Thang đo Nhận thức về trách nhiệm môi trường.3: Thang đo Nhận thức về trách nhiệm sản phẩm.4: Thang đo Nhận thức về trách nhiệm cộng đồng.5: Thang đo Nhận thức về trách nhiệm kinh doanh trung thực.6: Thang đo Thái độ của người tiêu dùng.7: Thang đo Ý định mua sản phẩm của người tiêu dùng.8: Thang đo Ý định tẩy chay sản phẩm của người tiêu dùng.9: Kết quả phân tích EFA và Cronbach’s alpha thang đo Nhận thức về trách nhiệm đối với người lao động.10: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Nhận thức về trách nhiệm môi trường.11: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Nhận thức về trách nhiệm sản phẩm.12: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Nhận thức về trách nhiệm cộng đồng.13: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Nhận thức về trách nhiệm kinh doanh trung thực.14: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Thái độ của người tiêu dùng.15: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Ý định mua của người tiêu dùng.16: Kết quả EFA và Cronbach’s alpha thang đo Ý định tẩy chay của người tiêu dùng.1: Danh mục phân loại các hoạt động của ngành sản xuất và chế biến thực phẩm.2: Giá trị sản xuất của ngành sản xuất và chế biến thực phẩm giai đoạn 2009 – 2013.3: Các đặc điểm của mẫu nghiên cứu.4: Kết quả phân tích độ tin cậy các thang đo nhận thức TNXHDN.5: Kết quả phân tích độ tin cậy thang đo thái độ của người tiêu dùng.6: Kết quả phân tích độ tin cậy thang đo ý định mua của người tiêu dùng 89 Bảng 3.7: Kết quả phân tích độ tin cậy thang đo ý định tẩy chay của người tiêu dùng.8: Kết quả phân tích EFA các biến quan sát của thang đo nhận thức TNXHDN.9: Kết quả phân tích EFA các biến quan sát của thang đo thái độ của người tiêu dùng.10: Kết quả phân tích EFA các biến quan sát của thang đo ý định mua của người tiêu dùng.11: Kết quả phân tích EFA các biến quan sát của thang đo ý định tẩy chay của người tiêu dùng.12: Kết quả kiểm định SEM mối quan hệ giữa các khái niệm trong mô hình nghiên cứu lý thuyết.13: Kết quả kiểm định SEM mối quan hệ giữa các khái niệm trong mô hình nghiên cứu lý thuyết (lần 2).14: Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình trong phân tích đa nhóm theo biến nghe nói đến TNXHDN.15: Kiểm định lựa chọn mô hình trong phân tích đa nhóm theo giới tính 112 Bảng 3.16: Kết quả phân tích ANOVA so sánh ý định mua của người tiêu dùng theo độ tuổi, trình độ học vấn và mức thu nhập.17: Kết quả phân tích ANOVA so sánh ý định tẩy chay của người tiêu dùng theo độ tuổi, trình độ học vấn và mức thu nhập.18: Thống kê mô tả thang đo nhận thức trách nhiệm đối với người lao động .19: Thống kê mô tả thang đo nhận thức trách nhiệm môi trường.20: Thống kê mô tả thang đo nhận thức trách nhiệm sản phẩm.21: Thống kê mô tả thang đo nhận thức trách nhiệm cộng đồng.22: Thống kê mô tả thang đo nhận thức trách nhiệm kinh doanh trung thực .23: Thống kê mô tả thang đo thái độ của người tiêu dùng.24: Thống kê mô tả thang đo ý định hành vi của người tiêu dùng.25: Tổng hợp kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.