Nghiên cứu tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động trong

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- PHẠM THỊ DỰ “NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN CHẾ TẠO Ở VIỆT NAM” “LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ” Hà Nội, Năm 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- PHẠM THỊ DỰ “NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN CHẾ TẠO Ở VIỆT NAM” Chuyên ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 9310110 “LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ” “Người hướng dẫn khoa học:” 1. NGUYỄN THỊ MINH NHÀN 2. NGUYỄN THỊ THU HIỀN Hà Nội, Năm 2024 i LỜI CAM ĐOAN “Nghiên cứu sinh xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của riêng nghiên cứu sinh. Các thông tin, dữ liệu, kết quả nghiên cứu và luận cứ được nêu trong luận án là do nghiên cứu sinh tự tìm hiểu, đúc kết, phân tích, có trích dẫn một cách rõ ràng và đúng quy định.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án do nghiên cứu sinh phân tích một cách trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu nào khác.” Tác giả luận án Phạm Thị Dự ii LỜI CẢM ƠN Nghiên cứu sinh xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới người hướng dẫn khoa học là PGS,TS Nguyễn Thị Minh Nhàn và TS Nguyễn Thị Thu Hiền đã nhiệt tình hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ và đồng hành cùng nghiên cứu sinh trong suốt thời gian thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Thương mại, Viện Đào tạo Sau đại học đã tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập; Khoa Kinh tế, Khoa Quản trị nhân lực, Bộ môn Quản lý kinh tế, Bộ môn Quản trị nhân lực doanh nghiệp đã tạo điều kiện, động viên, góp ý chuyên môn cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện luận án.” Nghiên cứu sinh bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô, các nhà khoa học trong Hội đồng đánh giá chuyên đề tiến sĩ và luận án tiến sĩ cấp Bộ môn đã có những đóng góp cụ thể, chi tiết về chuyên môn giúp cho nghiên cứu sinh hoàn thành luận án của mình.” Nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn đến: Viện Khoa học Lao động và Xã hội; Cục Việc làm, Cục Quan hệ lao động và tiền lương, Vụ Kỹ năng nghề - Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương đã tạo điều kiện, hỗ trợ và giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình thu thập dữ liệu phục vụ nghiên cứu.” Và nghiên cứu sinh cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện, động viên, hỗ trợ nghiên cứu sinh trong suốt thời gian qua.” iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.

vii DANH MỤC HÌNH, HỘP. viii DANH MỤC BẢNG. ix PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài luận án.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Kết cấu của luận án. 6 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu liên quan đến thay đổi công nghệ. Tổng quan nghiên cứu liên quan đến chuyển dịch cơ cấu lao động.

Tổng quan nghiên cứu về thay đổi công nghệ tác động đến chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành và trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo. Khoảng trống nghiên cứu. 27 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. 28 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ VÀ TÁC ĐỘNG CỦA THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG THEO NGÀNH.

Cơ sở lý luận về thay đổi công nghệ. Khái niệm, phân loại và các thành phần của công nghệ. Khái niệm thay đổi công nghệ. Đo lường thay đổi công nghệ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thay đổi công nghệ ……………………………. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành. Khái niệm chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành. Nội dung chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành.

Tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành. Cơ chế tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành. Mô hình phân tích tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành. Đánh giá tác động của thay đổi đến chuyển dịch cơ cấu lao động theo ngành……………………………………………………………………………….56 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2.

58 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu của luận án. Dữ liệu nghiên cứu. Dữ liệu thứ cấp.

Dữ liệu sơ cấp. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp nghiên cứu tài liệu. Phương pháp phỏng vấn sâu.

Phương pháp nghiên cứu định lượng. Phương pháp thống kê mô tả. Phương pháp phân tích hồi quy. 68 TIỂU KẾT CHƯƠNG 3.

74 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ ĐẾN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN CHẾ TẠO Ở VIỆT NAM. Thực trạng thay đổi công nghệ trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Giới thiệu ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Đo lường thay đổi công nghệ trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thay đổi công nghệ trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động về quy mô. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu lao động về chất lượng.

Tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Kết quả ước lượng tác động của thay đổi công nghệ đến cầu lao động ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam………………………………………. Phân tích tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Đánh giá chung về tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam.

120 TIỂU KẾT CHƯƠNG 4. 128 CHƯƠNG 5: BỐI CẢNH, ĐỊNH HƯỚNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY THAY ĐỔI CÔNG NGHỆ GÓP PHẦN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU LAO ĐỘNG TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN CHẾ TẠO Ở VIỆT NAM. Bối cảnh quốc tế và trong nước đặt ra yêu cầu thay đổi công nghệ trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Bối cảnh quốc tế.

Bối cảnh trong nước. Định hướng phát triển ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam và dự báo tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành đến năm 2030. Định hướng phát triển ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam đến năm 2030. Dự báo tác động của thay đổi công nghệ đến chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam đến năm 2030.

Giải pháp thúc đẩy thay đổi công nghệ góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo ở Việt Nam. Hoàn thiện chính sách thúc đẩy thay đổi công nghệ góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo Việt Nam. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư vào ngành công nghiệp chế biến chế tạo. Nâng cao năng lực công nghệ của ngành công nghiệp chế biến chế tạo.

Nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật và kỹ năng của người lao động trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo. Đáp ứng nhu cầu thị trường về sản phẩm của ngành công nghiệp chế biến chế tạo Việt Nam trên nền tảng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. 155 TIỂU KẾT CHƯƠNG 5. 159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ NỘI DUNG LIÊN QUAN TRỰC TIẾP ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT A.

Từ viết tắt Tiếng Việt STT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt 1 CCKT Cơ cấu kinh tế 2 CCLĐ Cơ cấu lao động 3 CMCN Cách mạng công nghiệp 4 CMKT Chuyên môn kỹ thuật 5 CNCBCT Công nghiệp chế biến chế tạo 6 CNH – HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa 7 DN Doanh nghiệp 8 DV Dịch vụ 9 GTGT Giá trị gia tăng 10 KHCN Khoa học và công nghệ 11 KT-XH Kinh tế - xã hội 12 LĐ Lao động 13 LLLĐ Lực lượng lao động 14 NLTS Nông, lâm nghiệp và thủy sản 15 NSLĐ Năng suất lao động 16 QHLĐ Quan hệ lao động 17 SXKD Sản xuất kinh doanh 18 TĐCN Thay đổi công nghệ 19 TTLĐ Thị trường lao động B. Từ viết tắt Tiếng Anh STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa Nghĩa tiếng Việt 20 DEA Data Envelopment Analysis Phương pháp phân tích bao dữ liệu 21 FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài 22 FTA Free Trade Agreement Hiệp định thương mại tự do 23 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 24 GMM Generalized Method of Moments Phương pháp mô men tổng quát 25 GSO General Statistics Office Tổng cục Thống kê 26 ILO International Labour Organization Tổ chức Lao động quốc tế 27 LI Lilien Chỉ số chuyển dịch cơ cấu lao động 28 OLS Ordinary Least Squares Phương pháp bình phương nhỏ nhất 30 R&D Research and Development Nghiên cứu và phát triển 31 SFA Stochastic Frontier Analysis Phương pháp phân tích biên ngẫu nhiên 32 TFP Total Factor Productivity Năng suất nhân tố tổng hợp viii DANH MỤC HÌNH, HỘP Hình 2. Quá trình chuyển đổi của một công nghệ .2: Sự dịch chuyển hàm sản xuất do TĐCN ngoài thiết bị .3: Cơ chế tác động của TĐCN đến chuyển dịch CCLĐ theo ngành.1: Sơ đồ quy trình nghiên cứu .2: Khung nghiên cứu của luận án.3: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu .1: Tốc độ tăng GDP và GDP ngành CNCBCT .2: Thay đổi công nghệ và tốc độ tăng chỉ số TĐCN ngành CNCBCT .3: Tốc độ tăng chỉ số TĐCN trong các ngành cấp 2 thuộc ngành CNCBCT.4: Tốc độ tăng chỉ số chuyển dịch CCLĐ ngành CNCBCT .5: Cơ cấu lao động có việc làm theo trình độ CMKT ngành CNCBCT .6: Năng suất lao động của Việt Nam và ngành CNCBCT .1: Kết quả phỏng vấn - TĐCN ảnh hưởng tới cầu LĐ.2: Kết quả phỏng vấn- TĐCN ảnh hưởng đến trình độ CMKT.3: Kết quả phỏng vấn - Thu nhập của người LĐ bị ảnh hưởng bởi TĐCN .