Luận án đề xuất mô hình đầu tư xây dựng trung tâm logistics phục vụ cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện

LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Logistics là lĩnh vực hoạt động có vai trò đặc biệt quan trọng, không thể thiếu trong quá trình sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội bao gồm từ sản xuất, lưu thông và phân phối hàng hóa, đồng thời có vai trò động lực thúc đẩy sự phát triển cảng biển, kinh tế biển trên cơ sở hài hòa, bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế-xã hội của mỗi quốc gia. Logistics là “mạch máu” lưu thông của cả nền kinh tế, đồng thời cũng là cầu nối quan trọng kết nối chuỗi từ sản xuất đến tiêu dùng cũng như kết nối thị trường trong nước với thị trường quốc tế, nâng cao hiệu quả thương mại quốc tế cũng như sử dụng hợp lý nguồn lực toàn cầu. Với Việt Nam, cùng với sự hình thành và phát triển của hệ thống cảng biển cũng như hoạt động xuất nhập khẩu, hoạt động logistics đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế xã hội đất nước.

Tuy nhiên, hoạt động logistics (giao nhận, kho vận) Việt Nam thời gian đầu phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và mong muốn của xã hội. Theo nhận định của một số chuyên gia, cho đến nay, các doanh nghiệp logistics Việt Nam mới chỉ đáp ứng được ¼ nhu cầu của thị trường, thậm chí đang làm thuê trong chính nhà mình dù ngành logistics tại Việt Nam đã có một quãng đường phát triển tương đối dài. Trong những năm gần đây, cùng với tiến trình đổi mới, mở cửa của đất nước, khi hoạt động thương mại, đầu tư quốc tế ngày càng mở rộng, sôi động hơn, hoạt động logistics cũng bắt đầu có những bước khởi sắc, phát triển nhanh. Tuy nhiên, trình độ phát triển của logistics thực tế còn rất thấp, cả nước hiện có khoảng 1.500 doanh nghiệp (DN) logistics là tỷ lệ khá ít ỏi so với tổng số khoảng trên 700.000 DN trên cả nước hiện nay.

Hoạt động của 1 các doanh nghiệp logistics còn đơn điệu, thiếu kết nối, chi phí cao. Mức độ đóng góp của lĩnh vực này cho nền kinh tế cũng chưa tương xứng với tiềm năng, chỉ ở mức khoảng 3% GDP, chi phí lại chiếm tới 20 đến 25% GDP, trong khi tại một số quốc gia đang phát triển, ngành logistics đóng góp cho GDP lên tới 15 - 20% và chi phí logistics thường chỉ chiếm 10 đến 13% GDP. Hoạt động logistics ở Việt Nam còn rất manh mún, nhỏ lẻ, thiếu sự liên kết đồng bộ, chưa mang tính chuyên nghiệp nên chỉ giới hạn ở việc cung cấp các dịch vụ riêng biệt, nhận gia công logistics 3PL cho nước ngoài. Do đó, việc xây dựng chiến lược phát triển, quy hoạch hệ thống trung tâm logistics là rất cần thiết và cấp bách.

Với vai trò là một cảng cửa ngõ quốc tế của khu vực phía Bắc Việt Nam, Hải Phòng được cho là có nhiều tiềm năng trở thành một TT logistics mang tầm cỡ quốc gia và khu vực trong tương lai. Hiện nay, Hải Phòng có 39 doanh nghiệp kinh doanh 47 bến cảng, chuyên làm xuất nhập khẩu tổng hợp, hàng container. Sản lượng hàng hoá thông qua cảng tăng nhanh, năm 2017 ước đạt 90,2 triệu tấn, trong khi đó giai đoạn 2010 - 2016, luôn đạt mức cao hơn cả nước, bình quân đạt 13,9% năm, trong khi cả nước chỉ đạt 9,4%. Để phát triển đồng bộ, hiện đại hệ thống cảng biển, ngành Giao thông vận tải và TP Hải Phòng đã và đang đầu tư nhiều công trình kết cấu hạ tầng giao thông kết nối với hệ thống cảng biển.

Đặc biệt, tháng 5 năm 2018, cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện bao gồm cầu cảng và khu vực dịch vụ logistics được đưa vào hoạt động, trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi hoạt động dịch vụ logistics của khu vực, giữ vai trò nòng cốt trong lưu thông, phân phối hàng hóa, thúc đẩy phát triển KT-XH của thành phố và khu vực Bắc Bộ. 2 Các dự báo về lượng hàng qua cảng Lạch Huyện tương lai từ nay đến năm 2030 đều khẳng định rằng lượng hàng qua cảng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong khi khu vực này hoàn toàn chưa có một TT logistics nào phục vụ. Do vậy, để thực hiện mục tiêu phát triển cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện, không thể bỏ qua việc nghiên cứu, đầu tư xây dựng TT logistics có quy mô khu vực phục vụ cho lượng hàng qua cảng Lạch Huyện cũng như tạo thêm giá trị gia tăng cho khối lượng hàng này. Đây là yêu cầu cần thiết, cấp bách nhằm đưa ra giải pháp tối ưu hỗ trợ cho việc quy hoạch, xây dựng và khai thác có hiệu quả hệ thống cảng biển Hải Phòng.

Việc nghiên cứu đầu tư xây dựng TT logistics cảng cũng phù hợp với xu hướng thế giới về việc nâng cao chất lượng dịch vụ, tạo giá trị gia tăng cho hàng qua cảng do đó hầu hết các cảng lớn đều tập trung quy hoạch và xây dựng các TT logistics siêu lớn. Xuất phát từ những yêu cầu trên, tác giả đề xuất và lựa chọn đề tài nghiên cứu là: “Nghiên cứu đề xuất mô hình và các giải pháp đầu tư xây dựng trung tâm logistics phục vụ cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện”. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu mô hình đầu tư xây dựng trung tâm logistics cảng biển trên thế giới, từ đó đề xuất mô hình và các giải pháp có tính khả thi để đầu tư xây dựng TT logistics phục vụ cảng Lạch Huyện – Hải Phòng. Để đạt mục đích nghiên cứu, tác giả thực hiện các nhiệm vụ sau: Hệ thống hóa và bổ sung một số vấn đề lý luận về logistics, TT logistics và nghiên cứu mô hình phát triển TT logistics của một số quốc gia trên thế giới, từ đó đưa ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; Đánh giá thực trạng hoạt động của các TT logistics phục vụ cảng biển tại Hải Phòng giai đoạn 2005-2017; Phân tích và làm rõ sự cần thiết phải xây dựng trung tâm logistics tại Lạch Huyện; 3 Đề xuất mô hình và các giải pháp đầu tư xây dựng TT logistics phục vụ cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng tại Lạch Huyện.

Tình hình nghiên cứu Các nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới, nhất là ở các nước có ngành hàng hải phát triển như Đức, Hà Lan, Úc, Nhật Bản…đã có nhiều công trình nghiên cứu về cảng biển, tiêu biểu cho các công trình nghiên cứu có thể kể đến: Bài báo của các tác giả Charles V. Lee (2011), Xây dựng các mô hình tham chiếu trung tâm hậu cần công nghiệp cho các nền kinh tế sản xuất, Expert Systems with Applications 38. Luận án tiến sĩ của tác giả Sander Dekker (2005), Nghiên cứu về đầu tư cảng theo hướng kế hoạch tổng hợp năng lực cảng; Trường Nghiên cứu TRAIL, Hà Lan. Luận án tiến sĩ của tác giả Antony Raymond Walker (1984), Nghiên cứu về các cảng biển và sự phát triển ở Vịnh Pecxich, Trường Đại học Durham, Anh.

Luận án tiến sĩ của tác giả Carl J. Hatteland (2010), Nghiên cứu về các cảng biển trong vai trò của mạng lưới công nghiệp., Trường Quản lý Na Uy. Bài báo của tác giả H. Yousefi (2013), Nghiên cứu về kế hoạch chiến lược cho việc phát triển cảng biển nhằm nâng cao năng lực trung chuyển container từ các cảng biển phía nam Iran, Tạp chí The International Journal on Marine Navigation and Safety of Sea Transportation.

Bài báo của tác giả Kate Patrick (2017), Làm thế nào để Lehigh Valley trở thành trung tâm logistics lớn kế tiếp, Deborah Abrams Kaplan. 4 Các nghiên cứu trong nước Những năm gần đây đã có nhiều đề tài nghiên cứu về các giải pháp đầu tư logistics ở Việt Nam, tại Hải Phòng tiêu biểu nhất có thể kể đến các công trình như: Công trình nghiên cứu của PGS.TSKH Nguyễn Văn Chương (2009), Nghiên cứu nhiệm vụ quản lý Nhà nước và giải pháp khuyến khích doanh nghiệp phát triển logistics trong ngành giao thông vận tải, Đề tài NCKH Bộ Giao thông vận tải-Mã số DT084020. Công trình nghiên cứu của PGS.TSKH Nguyễn Văn Chương (2010), Nghiên cứu phát triển các đầu mối vận tải, các trung tâm logistics phục vụ hoạt động cảng biển khu vực phía Bắc đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biển, Đề tài NCKH Bộ Giao thông vận tải-Mã số DT093009. Công trình nghiên cứu của TS Trịnh Thị Thu Hương (2010), Phát triển hệ thống logistics trên hành lang kinh tế Đông-Tây, Đề tài NCKH Bộ Giáo dục và Đào tạo-Mã số B2009-08-58.

Công trình nghiên cứu của GS.TS Đặng Đình Đào (2011), Phát triển các dịch vụ logistics ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế, Đề tài NCKH Cấp Nhà nước-Mã số ĐTĐL-2010T/33. Công trình nghiên cứu của TS.Trần Sĩ Lâm (2012), Kinh nghiệm phát triển trung tâm logistics tại một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam, Đề tài NCKH cấp bộ - Mã số B2010-08-68. Công trình nghiên cứu của TS.Nguyễn Thanh Thủy và ThS.Lê Đăng Phúc (2013), Nghiên cứu đề xuất phương hướng giải pháp xây dựng, phát triển hệ thống dịch vụ logistic trong cảng phục vụ cửa ngõ quốc tế Hải Phòng khu Lạch Huyện - Mã số ĐT. Có thể khẳng định rằng: Đã có rất nhiều những công trình nghiên cứu, những sách báo, bài viết và nghiên cứu khoa học về logistics, phát triển hệ 5 thống logistics trong điều kiện hội nhập, kinh nghiệm phát triển và mô hình TT logistics.

Các góc độ đã được nghiên cứu và trình bày rất đa dạng và khá đầy đủ trên các lĩnh vực phát triển hoạt động logistics của doanh nghiệp, chính sách, biện pháp phát triển TT logistics. Mặc dù có nhiều nghiên cứu nhưng chưa có công trình nào có đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu trực diện về mô hình, thực trạng đầu tư TT logistics cảng biển, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp đầu tư xây dựng TT logistics tại Lạch Huyện phục vụ cảng biển Hải Phòng. Chính vì vậy, đề tài nghiên cứu không trùng lặp với các công trình đã công bố. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận về trung tâm logistics cảng biển, kinh nghiệm phát triển trung tâm logistics phục vụ cảng biển của một số nước trên thế giới để rút ra bài học; thực trạng hoạt động của các trung tâm logistics tại Hải Phòng; nghiên cứu mô hình trung tâm logistics; từ đó đề xuất mô hình và các giải pháp đầu tư xây dựng TT logistics tại Lạch Huyện – Hải Phòng.

Phạm vi nghiên cứu Phạm vi không gian: Đề tài giới hạn nghiên cứu kinh nghiệm phát triển các TT logistics cấp quốc gia của một số nước như: Hà Lan, Đức, Mỹ, Nhật Bản và Singapore để áp dụng vào việc đầu tư xây dựng TT logistics tại khu vực Lạch Huyện, Hải Phòng.