Luận án tiến sĩ nghiên cứu thành phần hóa học cây dấu dầu - Trương Thị Thu Hiền

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN HOÁ HỌC TRƯƠNG THỊ THU HIỀN NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CÂY DẤU DẦU LÁ NHẴN (Tetradium glabrifolium (Benth.) LUẬN ÁN TIẾN SỸ HÓA HỌC HÀ NỘI, 2014 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VIỆN HOÁ HỌC TRƯƠNG THỊ THU HIỀN NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CÂY DẤU DẦU LÁ NHẴN Tetradium glabrifolium (Benth. LUẬN ÁN TIẾN SỸ HÓA HỌC Chuyên ngành: Hoá học hữu cơ Mã số: 62.01 Hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Văn Tuyến HÀ NỘI, 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phan Văn Kiệm và GS.

Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Trương Thị Thu Hiền i LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Viện Hóa sinh biển và Viện Hoá học - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được nhiều sự giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các nhà khoa học, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc, sự cảm phục và kính trọng nhất tới PGS.

Phan Văn Kiệm và GS. Nguyễn Văn Tuyến - những người Thầy đã tận tâm hướng dẫn khoa học, động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Hóa sinh biển và Ban lãnh đạo Viện Hóa học cùng tập thể cán bộ của hai Viện đã quan tâm giúp đỡ và đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn phòng Nghiên cứu cấu trúc - Viện Hóa Sinh biển, đặc biệt là TS.

Hoàng Lê Tuấn Anh, TS. Nguyễn Xuân Nhiệm, TS. Phạm Hải Yến, TS. Nguyễn Văn Thanh và CN.

Đan Thị Thúy Hằng về sự ủng hộ to lớn, những lời khuyên bổ ích và những góp ý quý báu trong việc thực hiện và hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Hợp chất tự nhiên, Đại học Osaka, Nhật Bản đã giúp đỡ tôi trong việc sàng lọc và thử hoạt tính kháng lao. Tôi xin chân thành cảm ơn tới các đồng nghiệp tại Bộ môn Độc học và phóng xạ quân sự - Học viện Quân Y và Ban Giám đốc Học viện Quân y đã ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian làm nghiên cứu sinh. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới toàn thể gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn luôn quan tâm, khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả Trương Thị Thu Hiền ii MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH .1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. GIỚI THIỆU VỀ CHI TETRADIUM.

Đặc điểm thực vật chi Tetradium .2 Các nghiên cứu về thành phần hóa học của chi Tetradium. Các hợp chất alkaloid. Các hợp chất triterpenoid. Các hợp chất limonoid.

Các hợp chất flavonoid. Các hợp chất coumarin. Các hợp chất benzenoid. Các hợp chất sterol.

Các hợp chất khác. Các nghiên cứu về hoạt tính sinh học của chi Tetradium. Tác dụng kháng ung thư. Tác dụng với hệ tim mạch.

Tác dụng đối với hệ thần kinh. Tác dụng kháng viêm, giảm đau. Giới thiệu về cây dấu dầu lá nhẵn. Đặc điểm thực vật.

Công dụng chữa bệnh. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam .29 CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mâu thực vật.

Phương pháp phân lập các hợp chất. Phương pháp xác định cấu trúc hóa hoc. Phương pháp xác định hoạt tính sinh học .32 CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ. Phân lập các hợp chất từ cây dấu dầu lá nhẵn.

Phân lập các hợp chất từ mẫu lá của cây dấu dầu lá nhẵn. Phân lập các hợp chất từ mẫu vỏ thân của cây dấu dầu lá nhẵn. Hằng số vật lý và dữ kiện phổ của các hợp chất phân lập được từ cây dấu dầu lá nhẵn .44 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Phân lập các hợp chất từ cây dấu dầu lá nhẵn.2 Xác định cấu trúc các hợp chất.

Hợp chất TG1 (chất mới): Tetraglabrifolioside. Hợp chất TG2: 6-Acetonyl-N-methyldihydrodecarine. Hợp chất TG3: 6-Acetonyldihydrochelerythrine. Hợp chất TG4: Decarine.

Hợp chất TG5: Iwamide. Hợp chất TG6: Rutaecarpine. Hợp chất TG7: 12α-Hydroxyevodol. Hợp chất TG8: Rutaevine.

Hợp chất TG9: Lupeol. Hợp chất TG10: Friedelan-3-one. Hợp chất TG11: Phellamurin. Hợp chất TG12: Epimedoside C.

Hợp chất TG13: Astragalin. Hợp chất TG14: Nicotiflorin. Hợp chất TG15: Trifoline. Hợp chất TG16: Quercetin.

Hợp chất TG17: α-Tocopherol. Hợp chất TG18: (2E,4E) N-Isobutyltetradeca-2,4-dienamide. Hợp chất TG19: (2E,4E)-N-Isobutyldeca-2,4-dienamide. Hợp chất TG20: (2E,4E,8E)-N-Isobutyltetradeca-2,4,8-trienamide.

Hợp chất TG21: Syringin. Hợp chất TG22: Saikolignannisode A. Hợp chất TG23: Picraquassioside D. Hợp chất TG24: Stigmatsterol.

Hợp chất TG25: Daucosterol. Hợp chất TG26: 5-Hydroxymethylfurfural. Kết quả thử hoạt tính sinh học. Kết quả kiểm tra hoạt tính gây độc tế bào in vitro.

Kết quả kiểm tra hoạt tính kháng lao. Kết quả kiểm tra hoạt tính chống oxi hóa. Kết quả kiểm tra hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định .138 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .139 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG3.

II Phụ lục 2. Phổ NMR của TG4. Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG6. VIII Phụ lục.

Phổ NMR của TG9. XII Phụ lục 5. Phổ NMR của TG12. XV Phụ lục 6.

Phổ khối lượng và phổ NMR của TG13. XVIII Phụ lục 7. Phổ khối lượng và phổ NMR của TG15. XXII Phụ lục 8.

Phổ NMR của TG16.XXVI Phụ lục 9. Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG19. XXVII Phụ lục 10. Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG20.XXXI Phụ lục 11.

Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG21. XXXIV Phụ lục 12. Phổ NMR của TG22. XXXVII Phụ lục 13.

Phổ NMR của TG23. XLI Phụ lục 14. Phổ khối lượng và phổ NMR của TG24. XLIV Phụ lục 15.

Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG25. XLVI Phụ lục 16. Phổ khối lượng phân giải cao và phổ NMR của TG26. XLIX Phụ lục 17.

Kết quả xác định hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định. LII v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Kí hiệu Tiếng Anh Diễn giải 13 C-NMR Carbon-13 Nuclear Magnetic Phổ cộng hưởng từ hạt nhân Resonance Spectroscopy cacbon 13 1 H-NMR Proton Nuclear Magnetic Phổ cộng hưởng từ hạt nhân Resonance Spectroscopy proton 5-HT 5-hydroxytryptamine (hay 5-hydroxytryptamine Serotonin) c.c Column chromatography Sắc kí cột CCR CC chemokine receptor Thụ thể CC chemokine CGRP Calcitonin gene related peptide Đối kháng thụ thể peptid liên hệ đến gen calcitonin COX Cyclooxygenase Enzyme hình thành các chất trung gian sinh học prostanoid DEPT Distortionless Enhancement by Phổ DEPT Polarisation Transfer DMSO Dimethyl sulfoxide DPPH 1,1- diphenyl -2-picrylhydrazyl EC50 Effective concentration at 50% Nồng độ gây ra tác động sinh học cho 50% đối tượng thử nghiệm ESI-MS Electron Spray Ionization Mass Phổ khối lượng ion hóa phun mù Spectra điện tử Fl Fibril sarcoma of Uteus Ung thư màng tử cung Gal Galactopyranoside GI50 Grow inhibitory at 50% Khả năng ức chế tăng trưởng 50 % Glc Glucopyranoside HeLa Henrietta lacks Ung thư cổ tử cung HepG2 Human hepatocellular carcinoma Ung thư gan người HMBC Heteronuclear mutiple Bond Phổ tương tác dị hạt nhân qua Connectivity nhiều liên kết HR-ESI-MS High Resolution Electronspray Phổ khối lượng phân giải cao Ionization Mass Spectrum phun mù điện tử HPLC High Performance Liquid Sắc ký lỏng hiệu năng cao Chromatography HSQC Heteronuclear Single-Quantum Phổ tương tác dị hạt nhân qua 1 Coherence liên kết IC50 Inhibitory concentration at 50% Nồng độ ức chế 50% đối tượng thử nghiệm ID50 Inhibitory dose at 50% Liều ức chế tối thiểu 50% iNOS Inducible nitric oxide synthase Một enzyme tạo ra nitric oxide từ amino L-arginine acid KB Human epidemoid carcinoma Ung thư biểu mô người vi KH Ký hiệu LNCaP Human prostatic carcinoma Ung thư tiền liệt tuyến người LU Human Lung Carcinoma Ung thư phổi người MIC Minimum Inhibitory Concentration Nồng độ ức chế tối thiểu, hay nồng độ kiềm khuẩn tối thiểu NOS Nitric oxide synthases Các enzyme tổng hợp nitric oxide OD Optical density Mật độ quang học Rha Rhamnopyranoside ROS Reactive oxygen species Các gốc tự do ôxy hóa RD Rhabdo sarcoma Ung thư màng tim RP18 Reserve phase C-18 Silica gel pha đảo RP-18 PGE2 Prostaglandin E2 Có tác dụng giãn mạch trực tiếp, giãn cơ trơn TCA Trichloracetic acid Trichloracetic acid TGF-β Transforming growth factor β Yếu tố chuyển dạng tăng trưởng β kiểm soát sự tăng sinh, biệt hóa tế bào TLC Thin layer chromatography Sắc ký lớp mỏng TMS Tetramethylsilane TNF-α Tumor necrosis factor α Yếu tố hoại tử khối u α TPH Enzyme tryptophan hydroxylase Enzyme thủy phân tryptophan SC Scavenging capacity Khả năng bẫy các gốc tự do SW480 Human colon adenocarcinoma cell Ung thư tuyến đại tràng ở người line Xyl Xylopyranoside UCP-1 Uncoupling protein-1 Protein tách cặp -1 vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Các hợp chất alkaloid được phân lập từ một số loài của chi Tetradium. Các hợp chất triterpenoid phân lập từ một số loài của chi Tetradium.

Các hợp chất limonoid được phân lập từ một số loài của chi Tetradium. Các hợp chất flavonoid được phân lập từ một số loài của chi Tetradium. Các hợp chất coumarin được phân lập từ một số loài của chi Tetradium. Các hợp chất benzenoid được phân lập từ cây dấu dầu lá nhẵn.

Các các hợp chất sterol được phân lập từ một số loài của chi Tetradium. Số liệu phổ NMR của TG1 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG2 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG3 và hợp chất tham khảo.

Số liệu phổ NMR của TG4 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG5 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG6 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG7 và hợp chất tham khảo.

Số liệu phổ NMR của TG8 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG9 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG10 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG11 và hợp chất tham khảo.

Số liệu phổ NMR của TG12 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG13 và hợp chất tham khảo. Số liệu phổ NMR của TG14 và hợp chất tham khảo .