Luận án phó tiến sĩ ngữ văn đối chiếu thành ngữ nga việt trên bình diện giao tiế

BO GIÁO ĐỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠT HỌC QUỐC GIA HA NỘi TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYEN XUAN HOA ĐỐI CHIẾU THÀNH NGO NGA - VIỆT TREN BÌNH DIEN GIAO TIẾP € Huyền ngành: Ngôn ngữ học so sinh Maso H 5.L4Jj7 LUẬN ÁN PHO TIẾN SĨ KHOA HỌC NGỮ VĂN Người hướng dân khoa học: GS PTS NGUTH Y IEE N GI N ÁP [là Nói - 1996 KÝ HIỆU VIET TAT TRONG LUẬN AN TDL. MocKba, * PyccKHHI š13bIK `. VueØnuu — (ÙĐđ2G010€MWWGCKMH,H — GI06đ)b — DĐỊCCKOCO HIKE E. J]€111HIpA) “Tpoenentenme”, JÍ€HH1114/0€KOC O1/161cHnnc, 1984.

Cioeapo - CHĐdGOUHUK no pDYCCKOÙ d@pazeoroeuu_P.Apaititel Msitaitie 2-¢, crepeormtoe. C¡ioøapb pyecxoeo a3eixa. 18 - ee H3/1aHmc crcpcorHiiioe. MoecKbpa, *Pycckitii s3bIK”, 1987.

AKd/LICMIDL Hay CCCP. Mucriury: DYCCKOIO s3pika. Vaitaiiie Bropoc, HCHAH2ICHIHOC H ;IOHOJH1€HHOC. Mockre ~PyeckHil 3DIK”, 19ST.

— Aunesocmpanoeedueckutt— Cl06dj0 B. Mockna, “Pyeckuit s3bikTM, 1990, 1Đ2. (GÌ: rll) Preceo-enemnasenut— cloeapo. “Pyeckitii 1šbIK`, 1987, TH.

Boemnascnro - ĐỊYCCNHỦ Cloddpe. Precko-evemuascKiun ciosaps. 700 thành ngữ Nga. Jie Ks Ke, MocKba, ”VCCKHII 3K”: XaHOIH, EÏ3J01€JLCTBO OỐHL€CTBHIIBIX Hay! 1982.

Thành ngữ tiếng Nga với minh hoạ. Lê Đình Bích, A.Antonian Sở Giáo dục Hậu Giang, 1987. Từ điển thành ngữ Việt Nam. Nguyễn Như Ý (chủ biên), Nguyễt Văn Khang, Phan Xuân Thành.

Hà Nội, Văn hoá, 1993. Thành ngữ tiếng Việt. Nguyễn Luc, Luong Văn Dang. Hà Nội Khoa học xã hội, 1987.

Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Nam. Vũ Dung, Vũ Thuy Anh Vũ Quang Hào. Hà Nội, Giáo duc, 1993. Kể chuyện thành ngữ, tục ngữ.

Chủ biên Hoàng Văn Hành. Hà Nội, Khoa học xã hội, 1994. MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 0. Tính thời sự của luận án | 0.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án 2 0. Phương pháp nghiên cứu 4 (0. Cái mới của luận án 7 0. Tập hợp và xử lý tư liệu 7 Chương 1 - NHUNG LUẬN ĐIỂM CƠ BẢN TRONG ĐỐI CHIẾU TUOSNG PHAN THÀNH NGỮ HAI THỨTIẾNG 1.

Khảo lược tình hình nghiên cứu và những giới thuyết về đối chiếu hai ngôn ngữ liên quan đến đề tài luận án 9 1. Những luận điểm cơ bản trong đối chiêu thành ngữ hai ngôn ngữ trên bình diện giao tiêp 15 1. Tiểu kết 22 Chương 2: ĐÔI CHIẾU TƯỜNG PHAN THÀNH NGỮNGA - VIỆT TRONG HOẠT ĐỘNG GIAO TIẾP. Vai trò trí thức nền trong đối chiếu thành ngữ 25 2.

Những giống nhau các đơn vị thành ngữ Nga - Việt do đặc trưng văn hoá - dân tộc chỉ phôi. Những dị biệt các đơn vị thành ngữ Nga - Việt do đặc trưng van hoá - dân tộc chi phối. Tiểu kết 49 Chương 3. ĐẶC TRUNG TUDUY DAN TỘC NHÌN TỪGÓC ĐỘ GIAO TIẾP CÁC THÀNH NGU NGA - VIỆT ( Trên ngữ liệu các thành ngữ so sánh và các thành ngũ có sắc thai” bình giá”) 3.

Ngôn nạữ với ý thức và với tư duy trong đối chiêu ngôn ngữ sị 3. Hiện thực khách quan là đối tượng được phan ánh 35 3. Thanh ngữ so sánh tiếng Nga đối chiếu với tiếng Việt 62 3. Thành ngữ có nghĩa * bình giá “ tiếng Nga đối chiếu với tiếng Việt - 77 3.

Nhém thành ngữ phan ánh nền văn hoá dân vộc một cách tổng hợn. Naóm thành ngữ phản ánh nền văn hoá dân tộc tneo từng thành to.3 Thành ngữ phản ánh nền văn hoá dan tộc thong qua những nguyên mẫu lịch sử hoặc các nhân vật trong truyện cổ tích, truyện thần thoại. Sử dung thành ngữ tiêng Nga trong giao tiếp có đối chiêu với tiếng Việt 94 3. Tiểu kết 99 Chương 4: PHUUNG THUC CHUYỂN DICH THÀNH NGỮ TIENG NGA RA TIẾNG VIỆT TREN QUAN ĐIỂM GIÁO TIẾP NGÔN NGỮ ( ý nghia thực tiên ) 4.

Dịch thuật trong cách nhìn của giao tiếp liên cá nhân I0 4. Phương thức chuyển dịch thần, ngữ Nga ra tiếng Việt 113 4. Dign mao thành ngữ Nga trong mối liên tưởng với tri thức nền ( doi ch’ $4 với tiéng Việt ) I3 dược ) thành ngữ Nga ra tiêng Việt 116 4. Phương án đẻ nghị hiệu chỉnh dich thành ngữ Nga 118 4.

Tiểu kết : 129 KET LUAN 130 TÀI LIEU THAM KHẢO 134 MỞ ĐẦU 0. Tính thời sự của luận án: Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về thành ngữ tiêng Việt, song trong lĩnh vực so sánh, đôi chiêu thành ngữ tiếng nước ngoài với tiếng Việt xuất hiện còn quá it di những công trình nghiêm túc dé cập đến vấn dé này. Từ những năm 70 đến nay đã bat đầu xuất hiện một số công trình so sánh, đối chiêu thành ngữ tiéng Nga với thành ngữ tiếng Việt [ 104, 105, 2 và LIÙ.): Những công trình nghiên cứu này đạt được những thành tựu đáng kể, song chỉ siới hạn việc nghiên cứu thành ngữ với tu cách một đơn vị ngôn ngữ trong hệ thống - cấu trúc nội tại. bỏ qua yếu tố ngoài ngôn ngữ.

cách sử dụng chúng trong giao tiếp vốn là những yếu tố giúp người nghiên cứu hiểu rõ hơn bản chất và tổ chức cấu trúc ngữ nghĩa, nơi tàng ẩn nghĩa thực tại của thành ngữ được sử dụng trong quá trình giao tiếp. Những đặc thù của thành ngữ nhu một đơn vị ngôn ngữ von liên quan rat nhiều đến đặc điểm van hoá. tộc người ở bình diện ngữ nghĩa chưa được khai thác hoặc chỉ để cập đến một cách lướt qua trong các công trình nói trên; ở đây hau như chưa dé cập đên vấn dé đối chiêu thành ngữ Nga - Việt trong cảnh huống giao tiếp của các liên chủ thé nói dưới tác động của các nhân tố van hoá - xã hội bên ngoài chủ thể. Trong mot, hai thập ky gần dây trong khi lý luận ngôn ngữ học phát triển thì việc xem xét các hiện tượng ngôn ngữ.

nhất là việc dối chiếu hai ngôn ngữ. dã không còn bó hep trong phạm vi khảo sát nó như mot hệ thong đóng kín mà đã vượt ra bên ngoài ngôn ngữ đưa nó trở về với môi trường của những sự kiện nhân loại gan bó chặt ché với nó. - Trong đối chiếu các ngôn ngữ nước ngoài với tiêng Việt nói chung và Nga - Việt nói riêng tuy mới chỉ đạt được những thành tựu về đối chiếu cụ thể ở từng mat, song hiện nay dưới tác động của xu hướng nghiên cứu trong cách nhìn của ngữ dụng học đang được chú ý, lẻ tẻ đã có một số bài nghiên cứu nhỏ đi theo hướng này. Tuy nhiên trong đối chiếu Nga - Việt và đối chiếu thành ngữ Nga - Việt còn bỏ ngỏ việc khảo sát chức nang giao tiếp mà ngôn ngữ phải đảm nhiệm trong xã hội.

Bởi vậy, cho đến nay chưa có một công trình chuyên khảo riêng nào nghiên cứu một cách toàn diện thành ngữ Nga - Việt trong hoạt động, giao tiếp. Đề góp phần vào việc giao lưu van hoá giữa hai nước Việt Nam và Liên bang Nga ngày càng củng cố và phát triển ở chiều sâu trong từng lĩnh vực cụ thể của van hoá. và đời sống, luận án này dé ra nhiệm vụ khảo sát đối chiếu thành ngữ Nga - Việt trong những cảnh huống giao tiếp cụ thể có sự tham gia của chủ thể nói. Đây là tính thời sự của luận án và lý do chọn đề tài của tác giả luận án.

đồng thời cũng là biểu hiện cụ thể mong muốn góp phần nhỏ khiêm ton vào xu thé giao lưu van hoá giữa các dân tộc trong thập ky văn hoá vì. sự phát triển (1987-1997) dang được mở rộng. Mục dich và nhiệm vu của luận án: Khuynh hướng nghiên cứu cấu trúc ngôn ngữ học đã phát triển trong mấy thập ký liền của thế ky này 6 các nước Tây Au và châu Âu. Khuynh hướng này có những đóng góp lớn lao.

song đồng thời có những hạn chê là chi xem xét các sự kiện ngôn ngữ như một hệ thống nội tại chỉ biết có nó và của riêng nó. Mấy thập ky gan đây và nhất là hiện nay giới ngôn ngữ học thế giới đã và đang đưa ngôn ngữ trở về với đời sống. chú ý thích đáng đến sự hành chức của ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp cụ thể. Ngôn ngữ trong hành chức chỉ được hiểu và tiếp nhận chuẩn xác khi những người tham gia giao tiếp ngoài việc nắm được các quy tắc của hệ N thống - cấu trúc ngôn ngữ còn phải nắm được các quy tắc giao tiếp lời nói quy định chặt chẽ của các khế ước xã hội của mỗi tộc người nói thứ ngôn ngữ ấy, hiểu được đặc trưng văn hoá dân tộc liên quan đến nghĩa thực tại của phát ngôn trong cảnh huống giao tiếp.

La một chuyên khảo về đối chiếu thành ngữ Nga - Việt trong hoạt động giao tiếp, luận án tiến hành khảo sat đối chiếu các đơn vị thành ngữ hai thứ tiếng trên ngữ liệu các nhóm thành ngữ đại diện phản ánh một cách tổng hợp nền văn hoá toc-ngudi (lịch sử, đời sống, phong tục, tập quán). Luận án đi sâu khảo sát, đối chiếu nghiã vị tiém nang trong cấu trúc ngữ nghĩa thành ngữ Nga - Việt nhằm khám phá đặc trưng tư duy dân tộc và nhận thức đúng nghĩa thực tại của thành ngữ được dùng trong cảnh huống giao tiếp (Communication situation) ở một. thời điểm nhất định. Trong khi khảo sát theo hướng nam được nghĩa thực tại của thành ngữ trong giao tiếp, luận án không tách rời việc khảo sát này với nghiên cứu cấu trúc - ngữ nghĩa của thành ngữ Nga - Việt.

Trong cấu trúc - ngữ nghĩa của thành ngữ có nghĩa khởi nguyên (hình thái bên trong hay là nghĩa trực tiêp) ở tầng nghĩa | làm nền cho nghĩa thực tại được dùng cho phát ngôn ở tầng nghĩa 2. Cấu trúc ngữ nghĩa của thành ngữ bao giờ cũng phản ánh mối liên tưởng của người bản ngữ với hiện thực đời sống của mỗi cộng đồng. Các nhân tố tâm lý, xã hội như sự so sánh tương đồng trong quá trình tư duy của con người là chất xúc tác cơ bản gan kết nghĩa khởi nguyên của thành ngữ với hiện thực bên ngoài để tạo nên nghĩa đặc ngữ của thành ngữ. Nghĩa đặc ngữ của thành ngữ chính là nghĩa thực tại của các liên chủ thể sử dụng trong những phát ngôn và những cảnh huống giao tiếp.

Làm rõ được vai trò nghĩa thực tại của thành ngữ tiếng Nga và tiếng Việt trong hoạt động giao tiếp có liên quan đến khé ước xã hội và tâm lý sử dụng thành ngữ của người bản ngữ chính là mục đích đề ra của luận án. WwW Nhằm dat được mục dich dé ra luận án bao gồm những nội dung chủ yêu sau đây: - Khảo sát đối chiếu thành ngữ Nga - Việt trong hoạt động giao tiêp của chúng để làm rõ nghĩa thực tại của thành ngữ được sử dụng trong những phát ngôn cụ thể.