Xu hướng vận động chợ truyền thống Việt Nam: KTTT & HNQT - Luận án TS Nguyễn Huy Bách

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG --------------------- NGUYỄN HUY BÁCH XU H¦íNG VËN §éNG CñA CHî TRUYÒN THèNG ë VIÖT NAM TRONG §IÒU KIÖN PH¸T TRIÓN KINH TÕ THÞ TR¦êNG Vµ HéI NHËP QUèC TÕ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG --------------------- NGUYỄN HUY BÁCH XU H¦íNG VËN §éNG CñA CHî TRUYÒN THèNG ë VIÖT NAM TRONG §IÒU KIÖN PH¸T TRIÓN KINH TÕ THÞ TR¦êNG Vµ HéI NHËP QUèC TÕ Chuyên ngành: Kinh doanh thƣơng mại Mã số: 62.21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN THỊ NHIỄU 2. NGUYỄN XUÂN QUANG HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Với danh dự và trách nhiệm cá nhân, tôi xin cam đoan luận án “Xu hƣớng vận động của chợ truyền thống ở Việt Nam trong điều kiện phát triển kinh tế thị trƣờng và hội nhập quốc tế” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự thu thập, phân tích một cách khoa học, phù hợp với thực tiễn của Việt Nam.

Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất cứ nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Huy Bách i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iv DANH MỤC PHỤ LỤC. v DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vi DANH MỤC HÌNH .vii PHẦN MỞ ĐẦU. viii CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XU HƢỚNG VẬN ĐỘNG CỦA CHỢ TRUYỀN THỐNG TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Đặc điểm và vai trò của chợ truyền thống. Các khái niệm cơ bản.

Đặc điểm cơ bản của chợ truyền thống. Phân loại chợ truyền thống. Vai trò của chợ truyền thống. Xu hƣớng vận động của chợ truyền thống và tiêu chí đánh giá.

Xu hƣớng vận động của chợ truyền thống. Tiêu chí chủ yếu nghiên cứu, đánh giá xu hƣớng vận động của chợ truyền thống. Các nhân tố cơ bản tác động tới xu hƣớng vận động của chợ truyền thống. Tác động của phát triển kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam.

Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam. Tác động của môi trƣờng kinh doanh ở Việt Nam. Kinh nghiệm điều chỉnh xu hƣớng vận động của chợ truyền thống ở một số nƣớc trên thế giới. Kinh nghiệm của một số nƣớc lựa chọn.

Bài học có thể áp dụng cho Việt Nam. 39 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG XU HƢỚNG VẬN ĐỘNG CỦA CHỢ TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM THỜI GIAN QUA. Tổng quan về chợ truyền thống Việt Nam. Lịch sử hình thành và phát triển của chợ truyền thống Việt Nam.

Đặc trƣng cơ bản của chợ truyền thống Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu thực trạng xu hƣớng vận động của chợ truyền thống của Việt Nam thời gian qua theo các tiêu chí chủ yếu. Thực trạng xu hƣớng vận động của chợ truyền thống Việt Nam theo các tiêu chí về số lƣợng. Nghiên cứu thực trạng xu hƣớng vận động của chợ truyền thống ở Việt nam thời gian qua theo các tiêu chí về chất lƣợng.

Thực trạng các nhân tố cơ bản tác động đến xu hƣớng vận động của chợ truyền thống Việt Nam thời gian qua. Tác động của phát triển kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam. Tác động của môi trƣờng kinh doanh ở Việt Nam.

Đánh giá chung về xu hƣớng vận động của chợ truyền thống ở Việt Nam thời gian qua. Những xu hƣớng vận động tích cực và phù hợp của chợ truyền thống. Những xu hƣớng vận động trái chiều và chƣa phù hợp của chợ truyền thống thời gian qua và nguyên nhân. 94 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO XU HƢỚNG VẬN ĐỘNG PHÙ HỢP CỦA CHỢ TRUYỀN THỐNG VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ ĐẾN NĂM 2030.

Bối cảnh và những yêu cầu đảm bảo xu hƣớng vận động phù hợp của chợ truyền thống ở Việt Nam thời kỳ đến năm 2030. Bối cảnh trong nƣớc và quốc tế và những tác động đến xu hƣớng vận động của chợ truyền thống. Dự báo xu hƣớng vận động của chợ truyền thống ở Việt Nam thời gian tới. Những yêu cầu đảm bảo xu hƣớng vận động phù hợp của chợ truyền thống thời gian tới.

Quan điểm mục tiêu và phƣơng hƣớng đảm bảo xu hƣớng vận động phù hợp của chợ truyền thống Việt Nam đến năm 2030. Giải pháp chủ yếu đảm bảo xu hƣớng vận động phù hợp của chợ truyền thống Việt Nam đến năm 2030. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích của Nhà nƣớc đối với việc phát triển chợ truyền thống. Giải pháp nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý chợ.

Giải pháp bảo tồn loại hình chợ truyền thống, giữ gìn bản sắc văn hóa, phát triển du lịch. Giải pháp tạo nguồn lực nh m xây dựng chợ bảo đảm an toàn thực ph m. Giải pháp phòng chống cháy nổ, bảo vệ môi trƣờng trong các chợ truyền thống. Giải pháp đào tạo, bồi dƣỡng phát triển nguồn nhân lực.

Phát huy vai trò của Hiệp hội phát triển chợ Việt Nam. Phát triển các dịch vụ trong chợ. Xây dựng cơ sở dữ liệu. 146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined.

CỦA NGHIÊN CỨU SINH. 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 149 PHỤ LỤC iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt KTTT Kinh tế thị trƣờng HNQT Hội nhập quốc tế KTXH Kinh tế - xã hội HTPP Hệ thống phân phối TMĐT Thƣơng mại điện tử TTMS Trung tâm mua sắm TTTM Trung tâm thƣơng mại ST Siêu thị BVMT Bảo vệ môi trƣờng MS Mã số NCS Nghiên cứu sinh Chợ TT Chợ truyền thống UBND Ủy ban nhân dân VSATTP Vệ sinh an toàn thực ph m HTX Hợp tác xã WTO World Trade Organization Tổ chức Thƣơng mại Thế giới European Trade Policy and Dự án Hỗ trợ Chính sách Thƣơng MUTRAP Investment Support Project mại và Đầu tƣ của châu Âu v DANH MỤC PHỤ LỤC PHỤ LỤC 1 PHIẾU ĐIỀU TRA NGƢỜI TIÊU DÙNG PHỤ LỤC 2 PHIẾU ĐIỀU TRA THƢƠNG NHÂN, HỘ KINH DOANH TẠI CHỢ TRUYỀN THỐNG PHỤ LỤC 3 PHIẾU ĐIỀU TRA DÀNH CHO CÁN BỘ QUẢN LÝ TẠI CHỢ TRUYỀN THỐNG PHỤ LỤC 4 PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG CÁC DỮ LIỆU SƠ CẤP TỪ CÁC PHIẾU ĐIỀU TRA PHỤ LỤC 5 NHỮNG CỘT MỐC CHÍNH TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM KỂ TỪ KHI THỰC HIỆN ĐỔI MỚI PHỤ LỤC 6 MỘT SỐ VBQPPL VỀ QUẢN LÝ, PHÁT TRIỂN CHỢ vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Số lƣợng chợ trên địa bàn cả nƣớc giai đoạn 2005-2015 .2: Phân bố hệ thống chợ và một số chỉ tiêu cơ bản về chợ trên cả nƣớc đến năm 2014 .3: Một số chỉ tiêu về mật độ chợ toàn quốc .4: Số hộ kinh doanh trung bình trên chợ .62 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1a: Phân bố chợ giữa các vùng trên cả nƣớc năm 2005 .1b: Phân bố chợ giữa các vùng trên cả nƣớc năm 2015 .2: Tính chất xây dựng theo hạng chợ .3: Cơ cấu hàng hóa mua bán tại chợ truyền thống Việt Nam .4: Tình hình nguồn hàng cung cấp cho thƣơng nhân tại chợ trên phạm vi cả nƣớc và từng vùng kinh tế.5: Tỉ lệ trang bị thiết bị kiểm tra nhanh về chất bảo quản và dƣ lƣợng thuốc bảo vệ thực vật trong hàng hóa .6: Tỉ lệ thƣơng nhân đã qua đào tạo thuộc các ngành có liên quan đến thực ph m .74 viii PHẦN MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Trong giai đoạn vừa qua, nền KTXH Việt Nam có những bƣớc phát triển mạnh mẽ dẫn đến hệ thống thƣơng mại, HTPP trong nền kinh tế có sự vận động theo hƣớng hiện đại và hiệu quả.

Chợ là một trong những loại hình kinh doanh thƣơng mại, có vai trò lớn trong HTPP hàng hóa. Khoảng hơn 10 năm trở lại đây, số lƣợng chợ đƣợc xây mới hoặc cải tạo nâng cấp tiếp tục tăng với sự đa dạng về loại hình và cấp độ chợ (ngoài các chợ đầu mối nông sản, còn hình thành các chợ chuyên doanh, chợ đầu mối bán buôn một hoặc một số mặt hàng nhất định, chợ hoa-sinh vật cảnh, chợ văn hóa-du lịch, chợ m thực…). Theo số liệu của Vụ Thị trƣờng trong nƣớc – Bộ Công Thƣơng, cả nƣớc đã xây mới 2.106 chợ, cải tạo nâng cấp đƣợc 3.184 chợ các loại, nâng tổng số chợ cả nƣớc đến cuối năm 2015 khoảng 8. Tính chung trên các địa bàn, giá trị hàng hóa, dịch vụ qua hệ thống chợ chiếm trung bình khoảng 40% tổng mức bán lẻ hàng hóa trên thị trƣờng cả nƣớc, góp phần không nhỏ vào việc tiêu thụ nông sản hàng hóa, đ y mạnh sản xuất và phục vụ đời sống sinh hoạt của nhân dân.

Cũng theo Bộ Công Thƣơng thì hiện nay, tổng số ngƣời buôn bán tại các chợ khoảng 2 triệu ngƣời. Riêng các chợ ở khu vực nông thôn, số lƣợng ngƣời buôn bán thƣờng xuyên, cố định chiếm khoảng 47%; ngƣời bán hàng không thƣờng xuyên, cố định (trong đó bao gồm cả những ngƣời sản xuất trực tiếp bán sản ph m tự sản xuất) chiếm khoảng 53%. Ngoài ra, qua hoạt động kinh doanh tại chợ, một lƣợng vốn không nhỏ đƣợc đƣa vào lƣu thông, góp phần tăng trƣởng KTXH chung của cả nƣớc cũng nhƣ từng địa phƣơng. Chợ ở Việt Nam không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà nó còn có ý nghĩa về văn hóa-xã hội.

Hơn nữa, tính sơ bộ đến cuối 2015 khoảng 66,12% dân số của nƣớc ta (số liệu Tổng cục thống kê) đang sống ở vùng nông thôn, vùng núi, vùng sâu vùng xa, nơi chợ truyền thống vẫn là loại hình thƣơng mại chủ yếu, điều này càng khẳng định tầm quan trọng của chợ trong phát triển KTXH của Việt Nam. Phát triển chợ theo hƣớng nào đang là vấn đề cấp thiết đặt ra. Chợ truyền thống vốn tồn tại hàng ngàn năm qua và nó giữ trong mình giá trị bản sắc riêng. Chính vì vậy, mà chợ truyền thống vẫn tồn tại và phát triển cho tới hiện nay, không chỉ ở các nƣớc đang và chậm phát triển, mà ngay cả ở các nƣớc công nghiệp phát triển, bên cạnh những trung tâm thƣơng mại, trung tâm mua sắm hiện đại, sang ix trọng, ngƣời ta vẫn có thể tìm đến các chợ truyền thống để mua sắm, để tham quan và trải nghiệm những nét văn hóa dân tộc độc đáo,.

Ở Việt Nam, chợ truyền thống đã trải qua quá trình hình thành và phát triển hàng nghìn năm theo xu thế phát triển chung của KTXH đất nƣớc.