Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Giải pháp thích ứng hàng rào kỹ thuật nông sản xuất khẩu Hoa Kỳ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƢƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG LÊ THỊ MỸ NGỌC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƢƠNG MẠI ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƢỜNG HOA KỲ KHI VIỆT NAM THAM GIA TPP LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƢƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC, CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG LÊ THỊ MỸ NGỌC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƢƠNG MẠI ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƢỜNG HOA KỲ KHI VIỆT NAM THAM GIA TPP Chuyên ngành: Kinh doanh Thƣơng mại Mã số: 62.21 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: HD1. Phạm Quang Thao HD2. Lƣu Khánh Cƣờng HÀ NỘI - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Giải pháp thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thương mại đối với hàng nông sản xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ khi Việt Nam tham gia TPP” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự thu thập, phân tích một cách khoa học, phù hợp với thực tiễn của Việt Nam và xu hƣớng hội nhập trên thế giới.

Các kết quả trong luận án này chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ bản nghiên cứu nào khác. Tác giả luận án Lê Thị Mỹ Ngọc ii MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do lựa chọn đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Kết cấu của luận án.11 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ ĐƢỢC CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan các đề tài trong nƣớc .2 Tổng quan các đề tài nƣớc ngoài .3 Những vấn đề còn tồn tại trong các nghiên cứu có liên quan và hƣớng nghiên cứu của luận án .19 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÀNG RÀO KỸ THUẬT VÀ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG VỚI HÀNG RÀO KỸ THUẬT ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN TRONG THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ .1 Khái niệm, phân loại và vai trò của hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản của nƣớc nhập khẩu .1 Các khái niệm có liên quan .2 Các loại hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản .3 Vai trò của hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản .2 Khái niệm, qui trình và phƣơng thức thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại đối với hàng nông sản xuất khẩu sang thị trƣờng nƣớc nhập khẩu. Khái niệm và qui trình đảm bảo thích ứng với hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản của nƣớc nhập khẩu.

Phƣơng thức thích ứng với hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản của nƣớc nhập khẩu .3 Các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản của nƣớc nhập khẩu .1 Các yếu tố bên trong doanh nghiệp xuất khẩu .2 Các yếu tố bên ngoài .4 Kinh nghiệm của một số nƣớc trong việc thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại đối với hàng nông sản và bài học cho việt nam .1 Kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới .2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 51 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG THÍCH ỨNG HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƢƠNG MẠI ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƢỜNG HOA KỲ KHI VIỆT NAM THAM GIA TPP (CPTPP) .1 Tổng quan hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại có liên quan đến quan hệ thƣơng mại Việt Nam Hoa Kỳ .1 Hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của Hoa Kỳ đối với hàng nông sản .2 Các cam kết về hàng rào kỹ thuật trong Hiệp định thƣơng mại Việt – Hoa Kỳ .3 Các cam kết về hàng rào kỹ thuật trong TPP (CPTPP) .4 Mức độ tƣơng đồng giữa các cam kết về hàng rào kỹ thuật trong Hiệp định thƣơng mại Việt Nam Hoa Kỳ, TPP(CPTPP) .2 Các nhân tố ảnh hƣởng đến khả năng thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của các doanh nghiệp xuất khẩu trong thời gian qua .1 Các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nƣớc .2 Các biện pháp hỗ trợ từ phía các Hiệp hội ngành hàng .3 Thực trạng xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và các nƣớc CPTPP .1 Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang Hoa Kỳ qua các năm.4 Quả nhiệt đới .5 Đánh giá chung về tình hình xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và các nƣớc CPTPP.4 Thực trạng khả năng thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại đối với hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trƣờng Hoa Kỳ.1 Thực trạng thích ứng các quy định của Hoa Kỳ đối với hàng nông sản nhập khẩu .2 Thực trạng áp dụng các biện pháp tăng khả năng thích ứng với hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của Hoa Kỳ .3 Đánh giá thực trạng khả năng thích ứng các quy định về hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của Hoa Kỳ đối với hàng nông sản. 98 CHƢƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG VỚI HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƢƠNG MẠI ĐỐI VỚI HÀNG NÔNG SẢN VIỆT NAM XUẤT KHẨU SANG THỊ TRƢỜNG HOA KỲ GẮN VỚI VIỆC THỰC HIỆN CPTPP .1 Xu hƣớng áp dụng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản thế giới và triển vọng xuất khẩu đối với Việt Nam .1 Xu hƣớng gia tăng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại hàng nông sản thế giới .2 Triển vọng mở rộng thị phần xuất khẩu hàng nông sản trong thời gian tới .2 Một số quan điểm và định hƣớng tăng khả năng thích ứng với hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của Hoa Kỳ .1 Quan điểm của nhà nƣớc trong việc hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu tăng khả năng thích ứng với hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của Hoa Kỳ .2 Định hƣớng tăng khả năng thích ứng với hàng rào kỹ thuật của Hoa Kỳ .3 Giải pháp tăng khả năng thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại đối với hàng nông sản Việt Nam xuất khẩu sang thị trƣờng Hoa Kỳ .1 Nhóm giải pháp tăng khả năng thích ứng với từng quy định về hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại .2 Nhóm giải pháp tăng khả năng thích ứng hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại thông qua nâng cao các nguồn lực bên trong doanh nghiệp .3 Nhóm giải pháp khác .4 Các kiến nghị có liên quan .1 Kiến nghị với cơ quan quản lý Nhà nƣớc .2 Kiến nghị với Hiệp hội ngành hàng.149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. i TÀI LIỆU THAM KHẢO.

ii PHỤ LỤC. ix v DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Tỉ lệ phần trăm theo từng loại tiêu chuẩn hài hòa trong giai đoạn 2007- 2016 .2: Kim ngạch xuất khẩu 3 nhóm hàng nông sản sang thị trƣờng Hoa Kỳ (2008-2018) .3: Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ theo mặt hàng .4: Cơ cấu mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và CPTPP .5: Kim ngạch xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ theo mặt hàng .6: Cơ cấu mặt hàng hạt điều xuất khẩu của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và CPTPP .7: Kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ .8: Cơ cấu mặt hàng cà phê xuất khẩu của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và CPTPP .9: Kim ngạch xuất khẩu hạt tiêu của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ .10: Cơ cấu mặt hàng hạt tiêu xuất khẩu của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và CPTPP .11: Kim ngạch xuất khẩu một số loại quả của Việt Nam sang thị trƣờng Hoa Kỳ và thị trƣờng các nƣớc CPTPP (HS081090) .12: Bảng: Quy mô thị trƣờng các nƣớc đối tác CPTPP của Việt Nam .13: Nhận thức của doanh nghiệpđối vớicác quy định về hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại của Hoa Kỳ .14: Các phƣơng pháp bảo quản hàng nông sản .15: Mức độ đáp ứng hạ tầng cơ sở trong sản xuất .16: Mức độ đáp ứng về nguồn nhân lực .17: Mức độ đáp ứng về ứng dụng công nghệ trong sản xuất .18: Mức độ đáp ứng về nguồn nguyên liệu đầu vào sản xuất .19: Các biện pháp thích ứng của doanh nghiệp .20: Hệ thống tiêu chuẩn chất lƣợng .21: Mức độ đáp ứng về nhu cầu thông tin trên thị trƣờng xuất khẩu .102 DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ Hình 2.1: Qui trình thích ứng hàng rào kỹ thuật của doanh nghiệp xuất khẩu .2: Mô hình chuỗi giá trị của Micheal Porter, 1985 .1: Biểu đồ Số lƣợng tiêu chuẩn quốc gia hiện hành giai đoạn 2007-2018 .2: Số lƣợng tiêu chuẩn quốc gia trong lĩnh vực nông nghiệp .1: Số lƣợng TBT thông báo giai đoạn 1995-2019 .2: Mƣời thành viên gửi thông báo nhiều nhất giai đoạn 1995-2019 .3: Các thông báo gửi lên Ủy ban TBT năm2019 theo mục tiêu .4: Các thông báo gửi lên Ủy ban TBT giai đoạn 1995-2019 theo mục tiêu. 111 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1. TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Tên đầy đủ BĐKH Biến đổi khí hậu DN Doanh nghiệp HRKT Hàng rào kỹ thuật NK Nhập khẩu QLNN Quản lý nhà nƣớc RCKT Rào cản kỹ thuật TCHQ Tổng cục Hải quan TCQG Tiêu chuẩn quốc gia TCQT Tiêu chuẩn quốc tế TCH Tiêu chuẩn hóa TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TCKV Tiêu chuẩn khu vụ TCNN Tiêu chuẩn nhà nƣớc TC&QCKT Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm XK Xuất khẩu XTTM Xúc tiến Thƣơng mại 2.