Luận án TS Nguyễn Thanh Tùng: Xây dựng liên kết kinh tế Vùng trọng điểm phía Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THANH TÙNG XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM Chuyên ngành : Kinh tế Phát triển Mã số : 9013105 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN VĂN BẢNG HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án, MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM .1 Nghiên cứu về phát triển kinh tế vùng và liên kết vùng .2 Nghiên cứu về cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị .3 Nghiên cứu cực tăng trưởng với phát triển vùng trọng điểm .4 Nghiên cứu về các hình thức liên kết vùng .1 Liên kết giữa các chủ thể vĩ mô .2 Liên kết giữa các chủ thể vi mô, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng .3 Liên kết mang tính chất lãnh thổ, liên kết nông thôn – đô thị .5 Khoảng trống nghiên cứu về liên kết kinh tế vùng và phát triển vùng kinh tế trọng điểm. 25 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM .1 Bản chất, đặc điểm và vai trò của vùng kinh tế trọng điểm .1 Khái niệm vùng, vùng kinh tế trọng điểm .1 Khái niệm vùng .2 Vùng kinh tế trọng điểm .2 Vai trò và đặc điểm vùng kinh tế trọng điểm .3 Cấu trúc phát triển kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .2 Liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm và tiêu chí đánh giá .1 Khái niệm và phân loại liên kết kinh tế .2 Đặc điểm của liên kết kinh tế .3 Cấu trúc các lớp trong liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .4 Vai trò các chủ thể tham gia xây dựng, phát triển liên kết kinh tể ở vùng kinh tế trọng điểm .5 Nội dung và phương thức xây dựng, phát triển các liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .1 Xây dựng thể chế liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .2 Thiết lập các liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .3 Phân bổ và sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực trong tổ chức, quản lý sự hình thành, phát triển các liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm.6 Các tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .3 Tác động của các liên kết kinh tế đến sự phát triển của vùng kinh tế trọng điểm 45 2.4 Các yếu tố chủ yếu tác động đến xây dựng và phát triển các liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm .5 Kinh nghiệm của một số nước về xây dựng các liên kết kinh tế và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .1 Liên kết kinh tế cho công nghiệp sáng tạo và phương tiện kỹ thuật số của Scotland .2 Liên kết kinh tế cho ngành điện tử tiêu dùng ở Catalonia, Tây Ban Nha .3 Liên kết kinh tế cho ngành công nghiệp tự động ở AC Styria, Áo .4 Liên kết kinh tế cho ngành dệt may CITER ở Emilia-Romagna, Italy.5 Bài học kinh nghiệm rút từ tổng quan nghiên cứu và ví dụ thực tiễn. 60 Chương 3 THỰC TRẠNG LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM .1 Khái quát thực trạng trong phát triển kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam .1 Lịch sử hình thành .2 Đặc thù địa lý của Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam .1 Đặc điểm, tiềm năng, thế mạnh .2 Các lợi thế so sánh nổi bật của vùng .3 Môi trường kinh tế vĩ mô .1 Tăng trưởng kinh tế .2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế .3 Vốn đầu tư phát triển.2 Phân tích đánh giá thực trạng xây dựng và phát triển các liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam .1 Thể chế và khung pháp lý trong vùng .1 Tổ chức bộ máy và chức năng nhiệm vụ .2 Cơ cấu tổ chức .3 Chức năng nhiệm vụ trong cơ cấu tổ chức Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam .2 Mô hình kim cương – phân tích lợi thế cạnh tranh vùng .1 Đặc tính quản lý vùng .2 Điều kiện nhân tố sản xuất .3 Các điều kiện nhu cầu và thị trường .4 Các ngành hỗ trợ và liên quan .3 Vai trò của các chủ thể liên quan .4 Thực trạng về hoạt động của các doanh nghiệp (lớp 3) .3 Thực trạng tác động của các liên kết kinh tế đến phát triển Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam .4 Đánh giá chung thực trạng các liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam .5 Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân. 120 Chương 4 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ THÚC ĐẨY LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM .1 Bối cảnh và dự báo các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng, phát triển các liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đến năm 2030 .2 Quan điểm, mục tiêu, và định hướng phát triển các liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đến năm 2030 .3 Giải pháp xây dựng, phát triển các liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đến năm 2025 .1 Các giải pháp tăng cường lớp 1: thể chế, chính sách .2 Các giải pháp tăng cường lớp 2: kết nối hệ thống .3 Các giải pháp nâng cao chất lượng lớp 3: hoạt động của liên kết .4 Một số kiến nghị.

144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ. 147 Tài liệu tham khảo. 148 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BLHH Bán lẻ hàng hóa CLKKT Cụm liên kết kinh tế CIPM Cluster Initiatives Performance Mô hình thực hiện xây Model dựng liên kết CNCB Công nghiệp chế biến CNTT Công nghệ thông tin ĐHSPKT Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật EU European Châu Âu EZ Economic Zone Vùng Kinh tế FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GCIS Global Cluster Initiatives Survey Thống kê xây dựng liên kết toàn cầu GTSXCN Giá trị sản xuất công nghiệp ICT Information and Communication Công nghệ thông tin và Technology truyền thông ICOR Incremental Capital Output Ratio Tỉ lệ đầu ra vốn gia tăng KHCN Khoa học công nghệ NGTK Niên giám thống kê OECD Organization for Economic Tổ chức hợp tác và phát Cooperation and Development triển kinh tế SEZ Special Economic Zone Đặc khu kinh tế SIC Standard Industrial Classification Phân loại tiểu chuẩn ngành SWOT Strength Weakness Opportunity Ma trận mạnh, yếu, cơ hội, Threat nguy cơ SKHĐT Sở Kế hoạch và Đầu tư SSP Công viên phần mềm Sài Gòn TP. HCM Thành phố Hồ Chí Minh TP Thành phố TCCN Trung cấp chuyên nghiệp UNIDO United Nations Industrial Tổ chức phát triển công Development Organization nghiệp Liên Hiệp Quốc USAID United States Agency for Tổ chức Hoa Kỳ về phát International Development triển quốc tế VLXD Vật liệu xây dựng VKTTĐPN Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam VKTTĐPB Vùng Kinh tế trọng điểm phía Bắc VKTTĐ Vùng kinh tế trọng điểm VKTTĐMT Vùng Kinh tế trọng điểm Miền Trung WB World Bank Ngân hàng thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 1.0 Mô tả mẫu nghiên cứu ở 4 tỉnh, thành của VKTTĐPN 5 Bảng 1.1 Mô hình phát triển kinh tế vùng 14 Bảng 3.1 Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các địa phương trong 69 vùng Bảng 3.2 Hiện trạng phát triển và phân phối các khu công nghiệp 74 năm 2016 theo các địa phương trong vùng Bảng 3.3 Danh sách các nhà máy điện vùng 84 Bảng 3.4 Hiện trạng phát triển bưu chính vùng 86 Bảng 3.5 Hiện trạng phát triển viễn thông vùng 88 Bảng 3.6 Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 91 vùng thời kỳ 2000-2016 Bảng 3.7 Yếu tố tác động từ thành phần khung 102 Bảng 3.8 Yếu tố tác động từ việc lựa chọn mục tiêu 103 Bảng 3.9 Yếu tố tác động từ việc dùng quy trình chung 107 Bảng 3.10 Tăng trưởng sản xuất công nghiệp vùng 111 Bảng 3.11 Tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp theo các nhóm 112 ngành vùng Kinh tế trọng điểm thời kỳ 2001-2016 Bảng 3.12 Một số chỉ tiêu về vận tải địa phương vùng 114 Bảng 3.13 Diện tích nuôi trồng thủy sản vùng KTTĐPN 115 Bảng 3.14 Số lượng tàu khai thác hải sản xa bờ vùng KTTĐPN 116 Bảng 4.1 Phân tích ma trận SWOT VKTTĐPN 125 Bảng 4.2 Ma trận kết hợp chiến lược từ phân tích ma trận SWOT 126 Bảng 4.3 Chiến lược xây dựng liên kết kinh tế ở VKTTĐPN 131 Bảng 4.4 Chi tiết chiến thuật xây dựng liên kết kinh tế 137 DANH MỤC CÁC BIỂU Trang Biểu 3.1 Cơ cấu kinh tế phân theo các khối ngành 64 Biểu 3.2 Chuyển dịch cơ cấu lao động của vùng 65 DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 1.1 Mô hình liên kết nông thôn – đô thị 25 Hình 2.1 Vai trò của môi trường trong liên kết kinh tế 39 Hình 2.2 Liên kết động, tĩnh 40 Hình 2.3 Mô hình phát triển chuỗi giá trị 42 Hình 2.4 Mô hình CIPM 43 DANH MỤC CÁC HỘP Trang Hộp 3.1 Khảo sát tại Sở KHĐT Bình Dương 2015 115 Hộp 3.2 Phỏng vấn Sở KHĐT Bình Dương 2015 115 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong quá trình hội nhập toàn cầu và phát triển đất nước, Việt Nam đã và đang đối diện với nhiều thách thức để hoàn thành mục tiêu phát triển trở thành nước công nghiệp đến năm 2020. Giải pháp cho bài toán này chính là việc tìm ra những yếu tố thành công quan trọng giúp thúc đẩy nền kinh tế, tập trung mạnh mẽ những nhân tố này để tìm cách thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và tình trạng kém phát triển. Đây gọi là cách phát triển có trọng tâm thay vì cách làm dàn trải và không hiệu quả. Để thực hiện được việc đó, một trong những phương pháp được nhiều quốc gia trên thế giới vận dụng đó là hình thành các cực tăng trưởng kinh tế và xây dựng các liên kết kinh tế để phát huy sức mạnh vùng, phát triển vùng, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa với những khu vực lân cận.

Hay nói cách khác cách thức tiến hành là xây dựng liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm. Việc này đã được Chính phủ chú trọng và đã thành lập 4 vùng kinh tế trọng điểm bao gồm: Vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, VKTTĐPN, và Vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long.