Luận án Tiến sĩ: Vai trò phụ nữ phát triển kinh tế hộ gia đình Ba Vì, Hà Nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ––––––––––––––––––––– Nguyễn Hồng Linh VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TẠI HUYỆN BA VÌ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội, 2018 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ––––––––––––––––––––– Nguyễn Hồng Linh VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TẠI HUYỆN BA VÌ - THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: XÃ HỘI HỌC Mã số: 62 31 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Mai Thị Kim Thanh 2. Nguyễn Hải Hữu Hà Nội, 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào. Tác giả luận án NGUYỄN HỒNG LINH MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CÁC BẢNG. 3 DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ.

Lý do chọn đề tài. Mục đích, mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu và khung phân tích.

Ý nghĩa của luận án. Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Các nghiên cứu về vai trò của phụ nữ đối với phát triển kinh tế hộ gia đình.

Các nghiên cứu về phân công lao động theo giới trong gia đình. 29 Tiểu kết chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Các khái niệm công cụ.

Một số lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu về vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ. Quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế hộ gia đình. Địa bàn nghiên cứu. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu định lượng. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp xử lý thông tin định lượng. Phương pháp xử lý thông tin định tính.

69 Tiểu kết chương 2. SỰ THAM GIA CỦA PHỤ NỮ TRONG HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH. Thực trạng kinh tế hộ gia đình tại Ba Vì. Thực trạng kinh tế hộ trong sản xuất nông nghiệp.

Thực trạng phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch và tiểu thủ công nghiệp huyện Ba Vì. Vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Vai trò của phụ nữ trong hoạt động trồng trọt. Vai trò của phụ nữ trong hoạt động chăn nuôi.

Vai trò của phụ nữ trong hoạt động kinh doanh, dịch vụ. 102 Tiểu kết chương 3. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VAI TRÒ CỦA PHỤ NỮ TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH. Yếu tố chính sách.

Yếu tố văn hóa: định kiến về vai trò giới, phong tục tập quán và đặc trưng văn hóa gia đình. Điều kiện kinh tế và nguồn nhân lực của hộ gia đình. Độ tuổi lao động, trình độ học vấn và nghề nghiệp của người phụ nữ. Chính sách phát triển kinh tế hộ gia đình.

Khả năng tiếp cận các nguồn thông tin hỗ trợ sản xuất kinh doanh. 148 Tiểu kết chương 4. 152 KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ. 157 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

160 TÀI LIỆU THAM KHẢO. CÁC CÔNG CỤ NGHIÊN CỨU. MỘT SỐ KẾT QUẢ KHẢO SÁT ĐỊNH LƢỢNG. MỘT SỐ HÌNH ẢNH LÀNG NGHỀ TẠI HÀ NỘI.

205 2 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Hiện trạng sử dụng đất tại thị trấn Tây Đằng, xã Tiên Phong và xã Ba Vì. Dân số thị trấn Tây Đằng, xã Tiên Phong, xã Ba Vì. Sự tham gia các hoạt động trồng trọt của các thành viên (%).

Tỷ lệ người vợ và người chồng làm nhiều hơn các hoạt động trồng trọt theo địa bàn nghiên cứu (%). Người ra quyết định chính về việc lựa chọn giống cây trồng của hộ gia đình theo địa bàn khảo sát (%) (N=292). Đóng góp của phụ nữ trong hoạt động thương mại hóa sản phẩm trồng trọt và quản lý thu chi hoạt động trồng trọt theo đặc điểm cá nhân và gia đình (%). Người làm chủ yếu các hoạt động chăn nuôi trong hộ gia đình (%).

Tỷ lệ người vợ và người chồng làm nhiều hơn các hoạt động chăn nuôi theo địa bàn nghiên cứu (%). Người quyết định hoạt động chăn nuôi trong hộ gia đình theo địa bàn nghiên cứu (%). Đóng góp của phụ nữ trong việc tiêu thụ sản phẩm và quản lý thu chi hoạt động chăn nuôi theo đặc điểm cá nhân và gia đình (%). Người tham gia các hoạt động kinh doanh, dịch vụ (%).

Sự tham gia hoạt động kinh doanh của người vợ và người chồng theo địa bàn nghiên cứu (%). Người ra quyết định chính về hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ gia đình (%). Tỷ lệ phụ nữ là người làm nhiều hơn việc tiêu thụ sản phẩm và quản lý thu chi hoạt động kinh doanh dịch vụ theo đặc điểm cá nhân và gia đình (%). Tỷ lệ phụ nữ là người tham gia chủ yếu vào các hoạt động kinh tế hộ gia đình theo địa bàn cư trú (%).

Tương quan tỷ lệ phụ nữ đảm nhiệm chính hoạt động kinh tế hộ gia đình theo đặc điểm văn hóa gia đình (%). Tương quan tỷ lệ phụ nữ đảm nhiệm chính hoạt động kinh tế hộ gia đình theo mức sống và nguồn lực của hộ gia đình (%). Tương quan về sự tham gia hoạt động kinh tế hộ gia đình theo độ tuổi, học vấn và nghề nghiệp của người phụ nữ (%). Tương quan tỷ lệ phụ nữ tham gia hoạt động sản xuất theo tình trạng vay vốn, tập huấn và nguồn thông tin hỗ trợ của hộ gia đình (%).

Tương quan tỷ lệ phụ nữ tham gia làm chính hoạt động sản xuất theo khả năng tiếp cận nguồn thông tin hỗ trợ của hộ gia đình (%). Mô hình hồi quy đa biến logistic các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng phụ nữ đảm nhiệm chính hoạt động kinh tế hộ gia đình .150 4 DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Sự tham gia hoạt động trồng trọt của người vợ và người chồng (%). Tỷ lệ phụ nữ là người làm chính các hoạt động trồng trọt theo một số đặc điểm cá nhân và gia đình (%).

Tương quan giữa tỷ lệ phụ nữ là người quyết định chính các hoạt động trồng trọt theo nhóm tuổi, dân tộc và mức (%). Tương quan đóng góp thu nhập giữa vợ và chồng trong gia đình (N=304). So sánh tỷ lệ người làm nhiều hơn công việc bán sản phẩm trong hoạt động trồng trọt (%) (N=250). So sánh tỷ lệ người làm nhiều hơn công việc quản lý thu chi hoạt động trồng trọt (%).

So sánh tỷ lệ người làm nhiều hơn tính theo số lượng công việc chăn nuôi (%). Tỷ lệ phụ nữ tham gia các hoạt động chăn nuôi theo một số đặc điểm nhân khẩu xã hội của phụ nữ (%). Tỷ lệ phụ nữ quyết định nhiều hơn hoạt động chăn nuôi theo nhóm tuổi và học vấn của người phụ nữ (%). So sánh hoạt động bán sản phẩm nông nghiệp của người vợ và người chồng (%).

Người đảm nhiệm chính trong hoạt động quản lý tài chính trong việc chăn nuôi (%). So sánh tỷ lệ người làm tính theo số lượng công việc kinh doanh dịch vụ (%). Tỷ lệ phụ nữ làm chính hoạt động sản xuất theo địa bàn nghiên cứu, theo đặc điểm cá nhân và hộ gia đình (%). Tỷ lệ phụ nữ là người ra quyết định nhiều hơn về đầu tư/mở rộng sản xuất kinh doanh và vay vốn theo địa bàn khảo sát và đặc điểm cá nhân của người phụ nữ (%).

Tỷ lệ tham gia tiêu thụ sản phẩm kinh doanh dịch vụ trong hộ gia đình (%). Tỷ lệ phụ nữ làm chính các hoạt động kinh tế hộ gia đình (%). Tương quan giữa tỷ lệ phụ nữ đảm nhiệm chính hoạt động kinh tế hộ gia đình theo dân tộc (%). Lý do chọn đề tài Phát triển kinh tế hộ gia đình là một vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn cao ở Việt Nam hiện nay.

Trong phát triển kinh tế hộ, nguồn lao động chủ yếu là các thành viên trong gia đình, trong đó người chồng và người vợ đóng vai trò chủ yếu. Trong gia đình, nam giới và phụ nữ đều đóng vai trò quan trọng trong các công đoạn sản xuất cũng như tạo thu nhập và quản lý kinh tế hộ gia đình. Phụ nữ là một nhóm xã hội lớn, có mặt ở nhiều giai tầng, giai cấp khác nhau trong tính đa dạng của các hoạt động xã hội nhất là hoạt động lao động. Phụ nữ đã có những đóng góp đáng kể trong sự tiến bộ của xã hội.

Tuy nhiên trên thực tế, phụ nữ không phải lúc nào cũng được bình đẳng với nam giới. Các định kiến về vai trò giới vẫn chưa hoàn toàn được xóa bỏ trên nhiều vùng, miền hoặc trên các quốc gia khác nhau. Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước rất quan tâm tới phụ nữ thông qua các chính sách, luật pháp dành riêng cho phụ nữ, hoạt động của các Đoàn thể nhằm nâng cao cơ hội và vị thế cho PN trong gia đình và ngoài xã hội. Các chính sách về bình đằng giới, vì sự tiến bộ của phụ nữ cũng được ban hành nhằm góp phần vào thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ vào hoạt động phát triển kinh tế hộ gia đình.

Trên thế giới, phụ nữ chiếm hơn 40% lực lượng lao động toàn cầu, 43% lực lượng lao động nông nghiệp. Tuy vậy, phụ nữ vẫn có mức thu nhập, năng suất lao động và tiếng nói thấp hơn trong xã hội [Ngân hàng Thế giới, 2012][41]. Ở Việt Nam, phụ nữ là một lực lượng lao động quan trọng của nền kinh tế quốc dân và kinh tế hộ gia đình. Trong tổng dân số ước tính đến thời điểm 1/4/2014, là 90,5 triệu người dân số nam là 44.618,7 nghìn người và dân số nữ là 45.874,7 nghìn người, tương đương với khoảng 49,3% và 50,7% tổng dân số ước tính (Tổng cục Thống kê, 2015).

Vị thế việc làm là lao động gia đình hiện chiếm 21,4%, trong nhóm lao động gia đình, lao động 7 nữ vẫn chiếm vai trò chủ đạo (chiếm 60,4%) (Tổng cục Thống kê, 2015a:28).