Luận án Tiến sĩ: Quản lý lưu trữ tập đoàn kinh tế Việt Nam - Nguyễn Kim Bình

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ KIM BÌNH TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC LƢU TRỮ CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LƢU TRỮ HỌC HÀ NỘI - 2016 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ KIM BÌNH TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC LƢU TRỮ CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ VIỆT NAM Chuyên ngành: Lƣu trữ học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH LƢU TRỮ HỌC Chủ tịch Hội đồng Ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS. Nguyễn Thị Liên Hương HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi. Các tài liệu sử dụng trong luận án đều được trích dẫn rõ ràng. Các kết luận khoa học trong luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào của người khác.

Tác giả Nguyễn Thị Kim Bình DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ viết đầy đủ DNNN Doanh nghiệp nhà nước EVN Tập đoàn Điện lực Việt Nam HĐTT-ĐGTW Hội đồng thẩm tra – Đánh giá trung ương KHKT Khoa học kỹ thuật LBN Liên bang Nga PAC Trung tâm Lưu trữ Dầu khí PNVTW Phòng Nghiệp vụ Trung ương PVN Tập đoàn Dầu khí Việt Nam TĐ Tập đoàn TĐKT Tập đoàn kinh tế TĐKTNN Tập đoàn kinh tế nhà nước TCT Tổng công ty TLLT Tài liệu lưu trữ TNHH Trách nhiệm hữu hạn TTLTQG Trung tâm lưu trữ quốc gia VNPT Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông Việt Nam VRG Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam VINACOMIN Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam VINACHEM Tập đoàn Hóa chất Việt Nam VINATEX Tập đoàn Dệt may Việt Nam VINASHIN Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 2a: Số liệu thống kê tỷ lệ vốn nhà nước/ loại hình công ty con của 41 các TĐKTNN Bảng 2b: Khối lượng tài liệu hiện được bảo quản tại kho lưu trữ của các 46 Công ty mẹ Bảng 3a: Biên chế cán bộ lưu trữ của các Công ty mẹ 62 Bảng 3b: Trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ PAC 64 MỤC LỤC Lời cam đoan i Danh mục các từ viết tắt ii Danh mục các bảng ii Mục lục 1 1. Tính cấp thiết của đề tài 4 2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài 5 3. Giả thuyết nghiên cứu 6 4.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 6 5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 6 6. Phƣơng pháp nghiên cứu 7 7. Các nguồn tài liệu tham khảo 10 8.

Những đóng góp của luận án 11 9. Bố cục của đề tài 12 Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã đƣợc thực hiện ở nƣớc 14 ngoài liên quan đến đề tài luận án 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu đã đƣợc thực hiện ở Việt 18 Nam liên quan đến đề tài luận án 1. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết 28 Chƣơng 2. TỔ CHỨC BỘ MÁY VÀ TÀI LIỆU HÌNH THÀNH TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƢỚC VIỆT NAM 2. Các khái niệm cơ bản 30 2.

Khái niệm TĐKT và TĐKTNN 30 2. Khái niệm tổ chức, quản lý, tổ chức và quản lý công tác lưu trữ 31 2. Tổng quan về TĐKTNN Việt Nam 36 2. Lịch sử hình thành và phát triển của các TĐKTNN Việt Nam 36 2.

Đặc điểm của TĐKTNN Việt Nam 38 2. Vai trò của các TĐKTNN đối với nền kinh tế đất nước 43 2. Thành phần nội dung tính đ c th và giá trị của TLLT các TĐKTNN 45 2. Thành phần, nội dung của TLLT 45 1 2.

Tính đặc thù của TLLT 50 2. Giá trị, ý nghĩa của TLLT 54 TIỂU KẾT CHƢƠNG 2 60 Chƣơng 3. THỰC TẾ TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC LƢU TRỮ CỦA CÁC TĐKTNN VIỆT NAM VÀ KINH NGHIỆM LƢU TRỮ DOANH NGHIỆP MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI 3. Tình hình tổ chức công tác lƣu trữ của các TĐKTN 61 3.

Tổ chức bộ phận lưu trữ 61 3. Nhân sự thực hiện công tác lưu trữ 62 3. Nơi bảo quản tài liệu, thiết bị phục vụ công tác lưu trữ của các Tập 65 đoàn 3. Tình hình quản lý công tác lƣu trữ của các TĐKTNN 66 3.

Quản lý Nhà nước công tác lưu trữ của các TĐKTNN 66 3. Ban hành văn bản quản lý và hướng dẫn công tác lưu trữ 66 3. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về lưu trữ 69 3. Chỉ đạo, hướng dẫn triển khai thực hiện công tác lưu trữ 70 3.

Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện công tác lưu trữ 70 3. Tình hình quản lý công tác lưu trữ của các TĐKTNN 71 3. Ban hành văn bản chỉ đạo, hướng dẫn công tác lưu trữ 71 3. Triển khai thực hiện nghiệp vụ lưu trữ 73 3.

Kiểm tra, hướng dẫn và đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ lưu trữ 80 3. Đánh giá chung về tổ chức và quản lý công tác lƣu trữ của các 81 TĐKTNN 3. Những kết quả đạt được 81 3. Những hạn chế 83 3.

Lƣu trữ doanh nghiệp TĐKT một số nƣớc trên thế giới và 95 kinh nghiệm cho Việt Nam 3. Lưu trữ TĐKT của Liên bang Nga 95 3. Lưu trữ doanh nghiệp, TĐKT của một số nước khác 99 3. Một số kinh nghiệm cho Việt Nam 102 TIỂU KẾT CHƢƠNG 3 105 Chƣơng 4.

GIẢI PHÁP TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC LƢU TRỮ CÁC TẬP ĐOÀN KINH TẾ NHÀ NƢỚC VIỆT NAM 4. Nguyên tắc tổ chức và quản lý công tác lƣu trữ của các 106 TĐKTNN 4. Phù hợp với đặc điểm tổ chức, hoạt động và xu hướng phát triển 106 2 của các ĐKTNN 4. Phù hợp với đặc thù TLLT của các Tập đoàn 108 4.

Phục vụ có hiệu quả cho hoạt động của các Tập đoàn 110 4. Các giải pháp tổ chức và quản lý công tác lƣu trữ của các 111 TĐKTNN 4. Hoàn thiện cơ sở lý luận về công tác lưu trữ trong nền kinh tế thị 112 trường 4. Nghiên cứu xác định rõ nội hàm một số khái niệm về lưu trữ học 112 4.Nghiên cứu và vận dụng phù hợp lý luận về xác định giá 115 trị tài liệu theo yêu cầu mới 4.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý về công tác lưu trữ 117 4. Điều chỉnh một số khái niệm trong Luật Lưu trữ, giới hạn quy định 117 về chỉnh lý tài liệu lưu trữ và bổ sung quy định về ký gửi tài liệu lưu trữ 4. Đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật trong 118 lĩnh vực lưu trữ 4. Xây dựng chế tài xử lý hành vi vi phạm pháp luật về công tác lưu 121 trữ 4.

Đổi mới cơ chế tổ chức thẩm tra – đánh giá TLLT trong cơ quan 123 quản lý nhà nước về lưu trữ 4. Tổ chức quản lý tài liệu lưu trữ của các TĐKTNN trong giai đoạn 124 hiện nay 4. Quản lý TLLT của các doanh nghiệp thuộc TĐKTNN đang và sẽ 125 cổ phần hóa 4. Quản lý TLLT của các Công ty mẹ và doanh nghiệp thành viên 126 thuộc sở hữu 100% vốn nhà nước 4.

Quản lý tài liệu của các doanh nghiệp thành viên còn lại 129 4. Quản lý TLLT của các đơn vị sự nghiệp hạch toán độc lập và 131 đơn vị sự nghiệp trực thuộc Công ty mẹ 4. Ban hành chính sách của nhà nước để quản lý tài liệu của các 132 TĐKTNN hiện nay 4. Tổ chức quản lý tài liệu lưu trữ của các TĐKTNN trong 135 tương lai - khi hoàn thành tái cơ cấu 4.

Đổi mới tổ chức và quản lý công tác lưu trữ của các TĐKTNN 137 TIỂU KẾT 145 KẾT LUẬN 146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN 151 QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 164 3 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngay từ năm 2005, hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) đã xác định nhiệm vụ: “Tổng kết mô hình tổng công ty nhà nước, trên cơ sở đó xây dựng các tổng công ty thực sự trở thành những tập đoàn kinh tế mạnh, có hiệu quả và sức cạnh tranh cao, thực sự là xương sống của nền kinh tế” [47,71]. Hiện thực hóa chủ trương trên, ngày 23/3/2005 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 58/2005/QĐ-TTg phê duyệt đề án thí điểm hình thành Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông Việt Nam (gọi tắt là VNPT). Đây cũng chính là thời điểm khởi đầu cho sự ra đời hàng loạt các Tập đoàn kinh tế Nhà nước (TĐKTNN) sau một thời gian dài các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) hoạt động theo mô hình Tổng công ty (TCT).

Ngoài 10 TĐKTNN (không tính Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam - VINASHIN đã phá sản), Việt Nam còn có nhiều Tập đoàn kinh tế (TĐKT) thuộc các thành phần kinh tế phi nhà nước. Trong đó, phần lớn các TĐKTNN Việt Nam (7/10) được hình thành trên cơ sở tổ chức, sắp xếp lại các TCT 91 được thành lập theo Quyết định số 91/TTg ngày 07/3/1994 của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm thành lập các tập đoàn kinh doanh. Tất cả các TĐKT Việt Nam đều hoạt động theo mô hình Công ty mẹ - Công ty con. Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, các TĐKT đã sản sinh khối lượng lớn tài liệu lưu trữ (TLLT).

Những tài liệu này cần được tổ chức khoa học theo lý luận công tác lưu trữ và pháp luật của nhà nước để phục vụ tốt hơn cho hoạt động của các Tập đoàn. Việc tổ chức công tác lưu trữ của các TĐKT đang đặt ra cho cơ quan quản lý, các nhà nghiên cứu và chính các Tập đoàn nhiều câu hỏi: TLLT của các TĐKT có giá trị và ý nghĩa như thế nào đối với doanh nghiệp và đối với quốc gia? tình hình công tác lưu trữ của các Tập đoàn hiện nay như thế nào? tổ chức và quản lý như thế nào để có thể phục vụ khai thác sử dụng hiệu quả? có cần thiết tập trung TLLT của các Tập đoàn để bảo quản tại Trung tâm lưu trữ quốc gia hay lựa chọn hình thức lưu trữ nào khác cho phù hợp thực tiễn của Tập đoàn và đặc điểm của tài liệu? …Trả lời được những câu hỏi trên là điều hết sức có ý nghĩa trong tình hình hiện nay bởi các lý do sau: - Thứ nhất, TĐKT là những doanh nghiệp có quy mô lớn về vốn và cơ cấu tổ chức, sản xuất kinh doanh ở những ngành, lĩnh vực kinh tế then chốt của nền kinh tế quốc dân như: dầu khí, viễn thông, điện, tài nguyên, khoáng sản….