Luận án tiến sĩ: Yếu tố ảnh hưởng đến việc đảm bảo an toàn vốn của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH LỮ PHI NGA CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC ĐẢM BẢO AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH LỮ PHI NGA CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC ĐẢM BẢO AN TOÀN VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng MÃ SỐ: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS.

ĐOÀN THANH HÀ TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng luận án “Các yếu tố ảnh hưởng đến việc đảm bảo an toàn vốn của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam” là bài nghiên cứu của chính tôi. Các sản phẩm/nghiên cứu của người khác là tài liệu tham khảo được trích dẫn theo đúng quy định. Luận án này chưa bao giờ được nộp để nhận bằng Tiến sĩ tại bất kỳ trường đại học hoặc cơ sở đào tạo khác.

TP Hồ Chí Minh, ngày 28 tháng 10 năm 2021 Tác giả Lữ Phi Nga ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn và lòng kính trọng tới người Thầy hướng dẫn khoa học của tôi là PGS. TS Đoàn Thanh Hà đã rất tâm huyết ủng hộ, động viên, khuyến khích và chỉ dẫn tận tình cho tôi thực hiện và hoàn thành luận án này. Tôi trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, quý thầy cô Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, đặc biệt là quý thầy cô trực tiếp giảng dạy lớp nghiên cứu sinh khóa XXII đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt kinh nghiệm và hỗ trợ cho tôi trong suốt thời gian theo học tại Trường. Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Sau đại học, đặc biệt là Thầy TS.

Lê Đình Hạc và chị Vũ Thị Thu Hà đã hỗ trợ chỉ dẫn thực hiện các thủ tục một cách thuận lợi cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình tôi, đặc biệt là người mẹ kính yêu và chồng tôi đã luôn sát cánh, động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Sau cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008 - 2009 và đợt bùng phát đại dịch Covid-19 đã và đang cảnh báo những thách thức rất lớn hiện hữu đối với ngành ngân hàng, trong đó có các ngân hàng thương mại. Các ngân hàng thương mại không ngừng thực hiện an toàn vốn đáp ứng tiêu chuẩn Basel, chủ yếu thông qua phát hành trái phiếu để tăng nguồn vốn cấp 2 nhằm đảm bảo an toàn vốn và huy động vốn.

Dài hạn để đáp ứng nhu cầu vay của thị trường. Chính vì lẽ đó, luận án này nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ an toàn vốn của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam để xem xét tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô và nội tại ngân hàng bao gồm đặc điểm hoạt động và hội đồng quản trị. Tác giả đã tiến hành nghiên cứu dữ liệu từ 28 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam từ năm 2009 đến năm 2020, sử dụng các phương pháp phân tích dữ liệu bảng truyền thống, bao gồm Pooled OLS, FEM, REM và SGMM. Tác giả đã thu được một số kết quả chính như sau: Một yếu tố tỷ lệ thành viên người nước ngoài trong HĐQT (ForeignB) không có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 5%, các yếu tố còn lại có ý nghĩa thống kê, và biến giả Covid- 19 cho thấy đại dịch thế kỷ có tác động đến việc đảm bảo an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trong nghiên cứu, tác giả đã sử dụng phương pháp ước lượng SGMM qua 2 bước đã khắc phục được các “khuyết tật” của mô hình, kết quả ước lượng đáng tin cậy. Kết quả ước lượng cho thấy 15 yếu tố của các ngân hàng thương mại như: ROA, DEP, LIQ, LOA, LLR, NPL, LEV, SIZE, BoardS, Femaleb, Edub, IndepB, CPI, GDP và biến giả (Dummy). 15 yếu tố này có ý nghĩa thống kê với mức ý nghĩa là 5%. Trong khi đó, một yếu tố tỷ lệ thành viên người nước ngoài trong HĐQT (ForeignB) không có ý nghĩa thống kê ở mức ý nghĩa 5%.

Ngoài ra, phương pháp thống kê mô tả, đề tài cho thấy hệ số CAR cũng như các yếu tố trong mô hình có nhiều biến động trong giai đoạn nghiên cứu, đồng thời có những yếu tố có biến động tương đồng với hệ số CAR. Mô hình nghiên cứu định lượng sau khi thực hiện các kiểm định cho thấy hệ số CAR của các NHTM Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố nội tại, yếu tố vĩ mô và đại dịch Covid- 19. Đây là cơ sở quan trọng để đề tài đề xuất các hàm ý chính sách liên quan đến hệ số CAR của các NHTM Việt Nam trong thời gian sau đại dịch sắp tới. iv ABSTRACT After the world economic crisis in 2008 - 2009 and the outbreak of the Covid-19 pandemic has warned of enormous challenges for the banking industry, including commercial banks.

The commercial banks are constantly implementing capital adequacy to meet Basel standards, primarily through the issuance of bonds to increase tier 2 capital sources to ensure capital safety and mobilize capital. Long- term to meet the market’s borrowing needs. For that reason, this article aims to study the factors affecting the capital adequacy ratio of joint-stock commercial banks in Vietnam to consider the impact of macroeconomic and internal factors. The author had conducted a study of the Data from 28 joint-stock commercial banks in Vietnam from 2009 to 2020.

The authors used traditional panel data analysis methods, including Pooled OLS, Fixed effects model (FEM), random effects model (REM), and System generalized method of moments (SGMM). The author had obtained some main results: the foreign member ratio in the Board (ForeignB) does not positively impact CAR, and 15 factors are statistically significant with a 5% significance level. Besides, the author SGMM (System generalized method of moments) estimation method has overcome the “defects” of the model, and the estimation results are reliable. Estimated results show 15 intrinsic factors and two macro factors of commercial banks: ROA, DEP, LIQ, LOA, LLR, NPL, LEV, SIZE, BoardS, Femaleb, IndepB, Edub, CPI, GDP, and Dummy.

These 15 factors are statistically significant with a 5% significance level. Meanwhile, the one factor of the rate of independent members of foreigners in the Board of Directors (ForeignB) is not statistically significant at the 5% level. In addition, the descriptive statistical method, the dissertation shows that the CAR coefficient and the factors in the model have many changes in the research period, and there are also fluctuations similar to the CAR coefficient. The quantitative research model after performing the tests shows that internal factors and macro factors influence the CAR of Vietnam commercial banks.

This result is an essential basis for the topic to propose policy implications related to CAR ratios of Vietnamese commercial banks in the coming time. v MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN.ii TÓM TẮT LUẬN ÁN.iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.ix DANH MỤC CÁC BẢNG.x DANH MỤC CÁC HÌNH.xii CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.1 Lý do chọn đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu.1 Mục tiêu chung.2 Mục tiêu cụ thể.3 Câu hỏi nghiên cứu.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.1 Đối tượng nghiên cứu.2 Phạm vi nghiên cứu.5 Phương pháp nghiên cứu.6 Những đóng góp mới của luận án.1 Đóng góp mới về khoa học.2 Đóng góp mới về thực tiễn.7 Bố cục của đề tài. 11 Tóm tắt chương 1. 12 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.1 Cơ sở lý thuyết về vốn của ngân hàng thương mại.1 Khái niệm vốn ngân hàng.2 Phân loại vốn ngân hàng.3 Vai trò vốn ngân hàng.2 Cơ sở lý thuyết liên quan đến cấu trúc vốn.1 Lý thuyết của Modigliani và Miller (lý thuyết M & M).2 Lý thuyết đánh đổi (Trade – off theory).3 Lý thuyết trật tự phân hạng.4 Lý thuyết chi phí đại diện.3 Cơ sở lý thuyết về an toàn vốn của ngân hàng thương mại.1 Khái niệm an toàn vốn.2 Các nguyên tắc đánh giá an toàn vốn.3 Tiêu chuẩn về an toàn vốn.4 Cách xác định hệ số an toàn vốn.5 Ý nghĩa về hệ số an toàn vốn.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hệ số an toàn vốn tối thiểu.1 Các yếu tố vĩ mô.2 Nhóm yếu tố vi mô.2 Lược khảo các công trình nghiên cứu liên quan.1 Các công trình nghiên cứu nước ngoài.2 Các công trình nghiên cứu trong nước.3 Khoảng trống nghiên cứu.4 Mô hình nghiên cứu đề xuất.1 Cơ sở để xây dựng mô hình nghiên cứu.2 Các giả thuyết nghiên cứu.1 Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA).2 Biến tỷ lệ tiền gửi (DEP).3 Biến khả năng thanh khoản (LIQ).4 Biến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LOA).5 Biến tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR).6 Biến tỷ lệ nợ xấu (NPL).7 Biến hệ số đòn bẩy (LEV).8 Biến quy mô ngân hàng (SIZE).9 Biến quy mô hội đồng quản trị (BoardS).10 Biến tỷ lệ thành viên độc lập trong HĐQT (IndepB).11 Biến tỷ lệ thành viên nữ trong HĐQT (FemaleB).12 Biến tỷ lệ thành viên người nước ngoài trong HĐQT (ForeignB) .13 Biến trình độ học vấn của các thành viên HĐQT (EduB).14 Biến chỉ số giá tiêu dùng (CPI).15 Biến tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP).16 Biến đại dịch Covid-19 (Dummy).3 Mô hình nghiên cứu đề xuất.61 Tóm tắt chương 2.

62 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Quy trình nghiên cứu.2 Nghiên cứu định tính.3 Nghiên cứu định lượng.1 Khái quát về nghiên cứu định lượng.1 Các phương pháp hồi quy.2 Các kiểm định liên quan.2 Thu thập dữ liệu.3 Phương pháp xử lý số liệu.1 Thống kê mô tả.2 Kiểm định mô hình.3 Phương pháp phân tích dữ liệu.76 Tóm tắt chương 3. 79 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.1 Giới thiệu tổng quan về hệ số an toàn vốn của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.2 Kết quả nghiên cứu.1 Phân tích thống kê mô tả.1 Kết quả thống kê mô tả về hệ số an toàn vốn (CAR).2 Kết quả thống kê mô tả về tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA) .3 Kết quả thống kê mô tả về tỷ lệ tiền gửi (DEP).4 Kết quả thống kê mô tả về khả năng thanh khoản (LIQ).5 Kết quả thống kê mô tả về tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LOA) 88 4.6 Kết quả thống kê mô tả về tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR).7 Kết quả thống kê mô tả về tỷ lệ nợ xấu (NPL).8 Kết quả thống kê mô tả về hệ số đòn bẩy (LEV).9 Kết quả thống kê mô tả về quy mô ngân hàng (SIZE).10 Kết quả thống kê mô tả về quy mô hội đồng quản trị (BoardS).11 Kết quả thống kê mô tả về tỷ lệ thành viên độc lập trong HĐQT (IndepB).