Luận án tiến sĩ: Xác định và kiểm soát nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP tại doanh nghiệp Việt Nam - TS. Nguyễn Bích Liên (UEH)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH  NGUYỄN BÍCH LIÊN XÁC ĐỊNH VÀ KIỂM SOÁT CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ỨNG DỤNG HỆ THỐNG HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP (ERP) TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Năm 2012 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào. NGUYỄN BÍCH LIÊN MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục viết tắt Danh mục bảng biểu Danh mục hình vẽ PHẦN MỞ ĐẦU. CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ERP.1 HỆ THỐNG HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP ERP.

Qúa trình hình thành, phát triển và định nghĩa hệ thống ERP. Đặc điểm cơ bản của hệ thống ERP. Lợi ích ERP. Hạn chế của ERP.

Phân loại phần mềm ERP. CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ERP. Chất lượng thông tin. Chất lượng thông tin kế toán.

Quan điểm hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa kỳ FASB. Quan điểm hội đồngchuẩn mực kế toán quốc tế IASB. Quan điểm hội tụ IASB- FASB. Quan điểm chuẩn mực kế toán Việt Nam.

Theo tiêu chuẩn của COBIT. Lựa chọn của luận án về tiêu chuẩn chất lượng thông tin thông tin kế toán trong môi trường ERP. ẢNH HƯỞNG CỦA ERP TỚI CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN. Ảnh hưởng của ERP tới hệ thống thông tin kế toán.

Ảnh hưởng của ERP tới chất lượng thông tin kế toán. XÁC ĐỊNH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ERP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. CÁC QUAN ĐIỂM NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN. Quan điểm sản phẩm cần phù hợp với người sử dụng.

Quan điểm thông tin là một sản phẩm và bị ảnh hưởng bởi qui trình tạo sản phẩm. Quan điểm TQM và mô hình PSP/IP. Mô hình hệ thống hoạt động – quan điểm kết hợp kỹ thuật và xã hội. Nhận xét các quan điểm ảnh hưởng nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán.

ỨNG DỤNG MÔ HÌNH HỆ THỐNG HOẠT ĐỘNG ĐỂ XÂY DỰNG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Lý do chọn mô hình hệ thống hoạt động để xây dựng mô hình nghiên cứu. Hệ thống ERP dưới góc nhìn của hệ thống hoạt động. Ứng dụng mô hình hệ thống hoạt động trong phân tích nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP.

ĐẶC ĐIỂM ỨNG DỤNG ERP TẠI VIỆT NAM. Đặc điểm phần mềm ERP tại Việt Nam. Đặc điểm qui mô các doanh nghiệp ứng dụng ERP. Đặc điểm nhà tư vấn và triển khai ERP tại Việt Nam.

Đặc điểm quản lý của các doanh nghiệp Việt Nam. Đặc điểm xử lý thông tin và hoạt động kế toán tại Việt Nam. Đặc điểm con người và văn hóa doanh nghiệp Việt Nam. Đặc điểm quản lý nhà nước và giám sát.

Kết luận chung đặc điểm ứng dụng ERP tại ViệtNam ảnh hưởng tới nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán. NHẬN DIỆN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ERP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. KHẢO SÁT, PHÂN TÍCH VÀ KẾT LUẬN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ỨNG DỤNG ERP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. Thiết kế câu hỏi khảo sát và thu thập mẫu khảo sát.

Câu hỏi và giả thiết nghiên cứu. Phân tích kết quả khảo sát. Phân tích độ tin cậy thang đo và dữ liệu khảo sát. Phân tích sự khác biệt quan niệm giữa các đối tượng khảo sát về nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP tại các doanh nghiệp Việt Nam.

Đánh giá tổng quát trung bình các thành phần nhân tố. Phân tích khám phá nhân tố mới. Kết luận và bài học từ kết quả nghiên cứu. KIỂM SOÁT CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ERP TẠI DOANH NGHIỆP VIỆT NAM.

KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ MÔ HÌNH KIỂM SOÁT. QUẢN LÝ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ COBIT. Quản lý công nghệ thông tin. Khuôn mẫu CobiT.

Qui trình ứng dụng CobiT vào quản lý hệ thống thông tin. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG TRIỂN KHAI VÀ SỬ DỤNG ERP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. XÂY DỰNG KIỂM SOÁT CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TRONG MÔI TRƯỜNG ERP TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. Quan điểm chung về xây dựng giải pháp kiểm soát nhân tố.

Kiểm soát nhân tố “Năng lực, cam kết của Ban quản lý và kiến thức nhà tư vấn triển khai ERP. Kiểm soát nhân tố “Kinh nghiệm, phương pháp của nhà tư vấn triển khai và chất lượng dữ liệu”. Kiểm soát nhân tố “Chất lượng phần mềm ERP”. Kiểm soát nhân tố “Thử nghiệm hệ thống và huấn luyện nhân viên”.

Kiểm soát nhân tố “Kiểm soát đảm bảo hệ thống ERP tin cậy”. Kiểm soát nhân tố “Chính sách nhân sự và quản lý thông tin cá nhân”. CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẢM BẢO DUY TRÌ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT ………………. Điều kiện xây dựng và duy trì hệ thống kiểm soát.

Vấn đề đào tạo giáo dục.200 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1. Câu hỏi khảo sát các nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán tại các doanh nghiệp việt nam trong môi trường ứng dụng ERP………………. Câu hỏi khảo sát tình hình thực tế kiểm soát ERP tại các doanh nghiệp Việt Nam…………………………………………………………….xii Phụ lục 3. Kết quả xử lý đánh giá độ tin cậy thang đo và dữ liệu …………xvii Phụ lục 4.

Kết quả phân tích Kruskal – Wallis cho các biến có sự khác biệt giữa các đối tượng khảo sát………………………………………………….xxv Phụ lục 5. Kết quả xử lý one way –ANOVA các biến có sự khác biệt giữa các đối tượng khảo sát………………………………………………………….xxxi Phụ lục 6. Trung bình thành phần nhân tố…………………………………xLvi. Phân tích khám phá nhân tố………………………………….

Tổng hợp kết quả khảo sát tình hình thực tế kiểm soát ERP tại các doanh nghiệp Việt Nam…………………………………………………….Lxi Phụ lục 9. Các vùng xử lý CNTT của CobiT ………………………………Lxvi Phụ lục 10. Liên kết mục tiêu CNTT và xử lý CNTT…………………….Lxviii Phụ lục 11. Danh sách các doanh nghiệp khảo sát vấn đề liên quan ERP…Lxx DANH MỤC VIẾT TẮT AICPA: Hiệp hội Kế toán viên công chứng Hoa Kỳ CEO: Giám đốc điều hành doanh nghiệp CICA (Canadian Institute of Chartered Accountants) Hiệp hội kế toán viên công chứng Canada CIO: Giám đốc/ quản lý CNTT CNTT: Công nghệ thông tin COBIT: (Control Objectives for Information and related Technology): Kiểm soát các vấn đề đối với thông tin và kỹ thuật liên quan.

COSO (the Committee of Sponsoring Organizations of Treadway Commission): Ủy ban chống gian lận báo cáo tài chính ERP Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp. FASB (Financial Accounting Standards Board): Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa Kỳ IASB (International Accounting Standards Board): Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế IT (Information Technology): Công nghệ thông tin MRP (Materials Requirement Planning): Hệ thống hoạch định nhu cầu nguyên vật liệu MRP II (Manufacturing Requirement Planning): Hệ thống hoạch định sản xuất PMO (Project Management Officer): Quản lý dự án PSP/IP (Product and Service Performance Model for Information Quality) : Mô hình thực hiện sản phẩm và dịch vụ cho chất lượng thông tin TQM (Total Quality Management): Quản lý chất lượng toàn bộ WS (work system): Hệ thống hoạt động Các vùng mục tiêu của CobiT  PO: Lập kế hoạch và tổ chức  AI: Hình thành và triển khai  DS: Phân phối và hỗ trợ  ME: Giám sát và đánh giá Sơ đồ RACI  R (Responsible): Người có trách nhiệm thực hiện  A (Accountable): Người có trách nhiệm giải trình, xét duyệt  C (Consulted): Người được tư vấn  I (Informed): Người được thông báo. DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Đặc tính chất lượng thông tin theo tổng hợp của Knight và Burn Bảng 1.

Mô hình PSP/IP của Kahn and Strong, 1998 Bảng 1. Ảnh hưởng ERP tới hệ thống thông tin kế toán và chất lượng thông tin kế toán Bảng 2. Nhận xét các quan điểm về quan hệ chất lượng thông tin và hệ thống thông tin ảnh hưởng nghiên cứu “các nhân tố ảnh hưởng chất lượng thông tin kế toán trong môi trường ERP” Bảng 2. Các thành phần hệ thống ERP theo góc nhìn “Hệ thống hoạt động” Bảng 2.

Kết quả kiểm định khác biệt quan điểm giữa các đối tượng khảo sát Bảng 2. Mô tả thống kê các thành phần nhân tố Bảng 2. Xếp hạng nhân tố mới khám phá Bảng 3. Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Năng lực, cam kết của Ban quản lý và kiến thức nhà tư vấn” Bảng 3.

Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Kinh nghiệm và phương pháp của nhà tư vấn, triển khai” Bảng 3. Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Chất lượng dữ liệu” Bảng 3. Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Chất lượng phần mềm ERP” Bảng 3. Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Thử nghiệm hệ thống” Bảng 3.

Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Huấn luyện, đào tạo nhân viên” Bảng 3. Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Kiểm soát đảm bảo hệ thống ERP tin cậy” Bảng 3. Trách nhiệm thực hiện kiểm soát nhân tố “Chính sách và quản lý nhân sự” DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2. Mô hình hệ thống hoạt động (Alter 2002) Hình 2.

Qui trình phân loại rủi ro của Alter (Alter, 2002) Hình 3. Kiểm soát và quản lý CNTT (Trích từ IT Control Objectives for Sarbanes – Oxley) Hình 3. Các chiều của CobiT (Trích từ IT Control Objectives for Sarbanes – Oxley) Hình 3. Mô hình thác đổ xác định mục tiêu quản lý hệ thống thông tin (Trích từ CobiT 4.

Mô hình “trưởng thành” của hệ thống thông tin. (Trích từ CobiT 4. Quan hệ giữa các thành phần CobiT (Trích từ CobiT 4.1) 1 PHẦN MỞ ĐẦU TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Thông tin kế toán, mô tả vấn đề tài chính doanh nghiệp, là kết quả của hệ thống thông tin kế toán. Nó được cung cấp cho nhà quản lý các cấp trong doanh nghiệp, hội đồng quản trị và người sử dụng bên ngoài doanh nghiệp để họ ra quyết định phù hợp.

Chất lượng thông tin kế toán là vấn đề cực kỳ quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng và hiệu quả quyết định của người sử dụng thông tin. Trong những năm gần đây, có rất nhiều gian lận trong báo cáo tài chính được công bố ví dụ Enron, WorldCom, Tyco, Xerox v. Sự gian lận này đã dẫn tới thiệt hại tài chính rất lớn đối với các nhà đầu tư, và đặc biệt nó có thể dẫn tới sự phá sản của công ty.