Luận án tiến sĩ ước lượng mức dự trữ ngoại hối tối ưu của Việt Nam

i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên Trần Vương Thịnh, nghiên cứu sinh Khóa 20, niên khóa 2015-2018, Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh. Tôi cam đoan rằng luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả với sự hướng dẫn của người hướng dẫn khoa học.

Kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. Hồ Chí Minh, ngày …… tháng …… năm 2020 Người cam đoan Trần Vương Thịnh ii LỜI CÁM ƠN Đầu tiên, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc đến người hướng dẫn khoa học của tôi là PGS. Lê Phan Thị Diệu Thảo. Cô đã tận tình hướng dẫn và đóng góp các ý kiến quý báu để tôi có thể hoàn thành luận án một cách tốt nhất.

Cô cũng là người đã động viên và khuyến khích tôi vượt qua những lúc chán nản và khó khăn trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy cô của Trường Đại Học Ngân Hàng TP.HCM đã giảng dạy và trang bị các kiến thức cần thiết cho việc nghiên cứu trong suốt quá trình theo học nghiên cứu sinh tại trường. Tôi cũng gởi lời biết ơn đến các thầy cô đã chân thành góp ý trong quá trình bảo vệ luận án của tôi, giúp tôi hoàn thiện luận án chỉn chu nhất có thể. Cuối cùng, tôi xin được gởi lời cám ơn đến các đồng nghiệp của tôi, những người đã nhiệt tình giúp đỡ và tư vấn để tôi có thể hoàn thành luận án như mong muốn.

Tôi xin được cảm ơn sự chia sẻ và động viên của gia đình tôi, là nguồn động lực để tôi thực hiện và hoàn thành luận án. Hồ Chí Minh, ngày …… tháng …… năm 2020 Tác giả luận án Trần Vương Thịnh iii TÓM TẮT LUẬN ÁN Vì dự trữ ngoại hối (DTNH) giúp điều hành tỷ giá theo hướng chính phủ mong muốn và làm giảm tổn thương nền kinh tế khi có cú sốc xảy ra nên các quốc gia đều cố gắng gia tăng DTNH càng nhiều càng tốt. Tuy nhiên, càng dự trữ nhiều ngoại hối thì càng tốn kém chi phí cơ hội do lợi nhuận thu được từ đầu tư các tài sản ngoại hối luôn thấp hơn đầu tư các tài sản thông thường. Vì thế, các nhà nghiên cứu kinh tế đã đưa ra nhiều phương pháp đo lường mức dự trữ ngoại hối tối ưu (DTNHTU) của quốc gia, trong đó nổi bật lên ba phương pháp chính yếu gồm phương pháp đo lường theo kinh nghiệm, phương pháp dựa theo các yếu tố ảnh hưởng đến DTNH và phương pháp dựa theo chi phí – lợi ích của DTNH.

Luận án đã đưa ra mục tiêu nghiên cứu là lựa chọn phương pháp ước lượng mức DTNHTU phù hợp cho Việt Nam trong ba phương pháp này, từ đó đưa ra các gợi ý chính sách cho cơ quan quản lý nhà nước từ kết quả thực nghiệm của phương pháp được lựa chọn. Bằng cách sử dụng dữ liệu theo năm và quý thuộc giai đoạn 2005 – 2017 cùng với phương pháp nghiên cứu định tính như mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh và các phương pháp định lượng như phương pháp ARCH, ADF, OLS, Lọc HP, ARDL, luận án đã thực nghiệm ba phương pháp nói trên cho Việt Nam. Kết quả cho thấy rằng vào cuối giai đoạn nghiên cứu – cuối năm 2017, DTNHTU xấp xỉ (cao hoặc thấp hơn không nhiều) so với mức DTNH thực tế nên Việt Nam vẫn cần tiếp tục gia tăng DTNH trong thời gian tới nhưng không cần thiết đẩy nhanh tốc độ tăng DTNH. Đồng thời, luận án cũng chỉ ra rằng phương pháp dựa vào chi phí – lợi ích của DTNH là phù hợp để áp dụng cho Việt Nam ở thời điểm hiện tại.

Từ đó, luận án đã có những gợi ý chính sách phù hợp cho Việt Nam như hoàn thiện cách tính các biến số trong mô hình ước lượng mức DTNHTU; ước lượng trước mức DTNHTU cho năm kế hoạch; kiểm soát mức DTNHTU và gia tăng DTNH bằng cách (i) giảm xác suất vỡ nợ quốc gia thông qua tiết chế nhập khẩu, thu hút vốn đầu tư gián tiếp, kiểm soát nợ nước ngoài ngắn hạn, tăng thu và giảm chi ngân sách, (ii) giảm chi phí tổn thất do vỡ nợ quốc gia bằng cách thúc đẩy kinh tế phát triển ổn định với các yếu tố nội tại vững chắc, (iii) giảm có kiểm soát lãi suất cho vay VND, (iv) gia tăng DTNH bằng cách tăng nguồn thu xuất khẩu, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và thu hút nguồn kiều hối. iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii TÓM TẮT LUẬN ÁN. iii MỤC LỤC .iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .x DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH .xii DANH MỤC BIỂU ĐỒ.

xiii DANH MỤC PHỤ LỤC.xv CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. SỰ CẦN THIẾT CỦA NGHIÊN CỨU. Bối cảnh thực tiễn. Tổng quan nghiên cứu.

Khe hở nghiên cứu. Sự cần thiết nghiên cứu dự trữ ngoại hối tối ưu ở Việt Nam. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Mục tiêu chung.

Mục tiêu cụ thể. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp định tính.

Phương pháp định lượng. Quy trình nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN.

Đóng góp về mặt học thuật. Đóng góp về mặt thực tiễn. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN .16 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .18 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ƯỚC LƯỢNG MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU. DỰ TRỮ NGOẠI HỐI.

Khái niệm ngoại hối. Khái niệm dự trữ ngoại hối. Nguồn hình thành dự trữ ngoại hối. Nguyên nhân cần thực hiện dự trữ ngoại hối.

Vai trò của dự trữ ngoại hối. Tác động vào tỷ giá nhằm ổn định cán cân thương mại. Tài trợ nhằm ổn định cán cân tài chính. Các vai trò khác của dự trữ ngoại hối.

MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU. Sự cần thiết phải xác định mức dự trữ ngoại hối tối ưu. Khái niệm mức dự trữ ngoại hối tối ưu. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU BẰNG ĐO LƯỜNG THEO KINH NGHIỆM.

Các phương pháp truyền thống. Dựa vào doanh số nhập khẩu. Dựa vào nợ nước ngoài ngắn hạn. Dựa vào cung tiền rộng M2.

Dựa vào GDP. Các phương pháp kết hợp. Kết hợp nợ nước ngoài ngắn hạn và thâm hụt tài khoản vãng lai. So sánh các phương pháp truyền thống và chọn mức dự trữ cao nhất.

Kết hợp cả ba phương pháp truyền thống phổ biến và lấy số tổng. Phương pháp ARA EM của IMF. Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU DỰA THEO CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ TRỮ NGOẠI HỐI.

Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan. Các yếu tố ảnh hưởng đến dự trữ ngoại hối. Quy mô nền kinh tế. Tính dễ tổn thương của tài khoản vãng lai.

Tính dễ tổn thương của tài khoản tài chính. Tính linh động của tỷ giá. Chi phí cơ hội. Tính ổn định của quốc gia.

Các nhận xét rút ra nhằm xây dựng mô hình thực nghiệm cho Việt Nam. PHƯƠNG PHÁP ƯỚC LƯỢNG MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU DỰA THEO CHI PHÍ – LỢI ÍCH CỦA DỰ TRỮ NGOẠI HỐI. Cách tiếp cận “chi phí – lợi ích” của dự trữ ngoại hối theo Heller (1966). Mô hình của Frankel và Jovanovic (1981).

Mô hình lý thuyết. Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan. Mô hình của Ben-Bassat và Gottlieb (1992). Mô hình lý thuyết.

Các nghiên cứu thực nghiệm liên quan. Các nhận xét rút ra nhằm xây dựng mô hình thực nghiệm cho Việt Nam .69 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .73 CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG MÔ HÌNH ƯỚC LƯỢNG MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU CỦA VIỆT NAM. ĐỐI VỚI PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯỜNG THEO KINH NGHIỆM. Các phương pháp truyền thống.

Các phương pháp kết hợp. Phương pháp ARA EM của IMF. Dữ liệu nghiên cứu. ĐỐI VỚI PHƯƠNG PHÁP DỰA THEO CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ TRỮ NGOẠI HỐI.

Xây dựng mô hình thực nghiệm cho Việt Nam. Phương pháp xác định các biến trong mô hình. Mức dự trữ ngoại hối tối ưu. Quy mô nền kinh tế.

Tính dễ tổn thương của tài khoản vãng lai. Tính dễ tổn thương của tài khoản tài chính. Tính linh động của tỷ giá. Chi phí cơ hội.

Trình tự thực hiện mô hình thực nghiệm. Dữ liệu nghiên cứu. ĐỐI VỚI PHƯƠNG PHÁP DỰA THEO CHI PHÍ – LỢI ÍCH CỦA DỰ TRỮ NGOẠI HỐI. Mô hình thực nghiệm cho Việt Nam.

Phương pháp xác định các biến của mô hình thực nghiệm. Xác định chi phí cơ hội. Xác định chi phí tổn thất do vỡ nợ quốc gia. Xác định mô hình tính phí bù đắp rủi ro nhằm tính xác suất vỡ nợ quốc gia và xác suất vỡ nợ biên quốc gia.

Trình tự thực hiện mô hình tính phí bù đắp rủi ro nhằm tính xác suất vỡ nợ quốc gia và xác suất vỡ nợ biên quốc gia. Cách thức ước lượng mức dự trữ ngoại hối tối ưu của Việt Nam. Dữ liệu nghiên cứu. 106 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

109 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG MỨC DỰ TRỮ NGOẠI HỐI TỐI ƯU CỦA VIỆT NAM. THỰC TRẠNG DỰ TRỮ NGOẠI HỐI VIỆT NAM. Quy mô dự trữ ngoại hối Việt Nam. Cơ cấu dự trữ ngoại hối Việt Nam.

KẾT QUẢ CỦA PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯỜNG THEO KINH NGHIỆM. Các phương pháp truyền thống. Phương pháp dựa vào doanh số nhập khẩu. Phương pháp dựa vào nợ nước ngoài ngắn hạn.

Phương pháp dựa vào cung tiền rộng M2. Phương pháp ARA EM của IMF. Kết quả thực nghiệm phương pháp ARA EM cho Việt Nam. So sánh kết quả thực nghiệm cho Việt Nam theo phương pháp ARA EM và theo các phương pháp truyền thống.

KẾT QUẢ CỦA PHƯƠNG PHÁP DỰA THEO CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN DỰ TRỮ NGOẠI HỐI. Tính toán các biến của mô hình thực nghiệm. Tính toán biến động của xuất khẩu. Tính toán biến động của tỷ giá.

Tính các biến còn lại của mô hình thực nghiệm. Thống kê mô tả các biến. Kiểm định tính dừng của các biến. Hồi quy OLS cho mô hình thực nghiệm.

Kiểm định các khuyết tật của mô hình. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi. Kiểm định hiện tượng tự tương quan .