Tác động của phát triển thị trường tài chính đến cấu trúc vốn doanh nghiệp niêm yết ASEAN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH ---------- LUẬN ÁN Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã ngành: 9.01 TÁC ĐỘNG CỦA SỰ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH ĐẾN CẤU TRÚC VỐN DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRONG CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN NCS: Trẩm Bích Lộc Mã NCS: 010121160011 Giảng viên hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thuận TS. Ngô Văn Tuấn TP.HỒ CHÍ MINH, NGÀY 24 THÁNG 05 NĂM 2022 vii MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

xi DANH MỤC BIỂU ĐỒ. xi DANH MỤC HÌNH VẼ. xi DANH MỤC BẢNG BIỂU .xii CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI. Vấn đề nghiên cứu và tính cấp thiết đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Điểm mới đề tài. Kết cấu đề tài.

8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN. Cơ sở lý thuyết về cấu trúc vốn, thị trường tài chính và chất lượng thể chế quốc gia. Các khái niệm liên quan cấu trúc vốn. Lý thuyết về cấu trúc vốn.

Thị trường tài chính và sự phát triển thị trường tài chính. Chất lượng thể chế quốc gia và cách đo lường. Mối quan hệ về tác động của sự phát triển thị trường tài chính, chất lượng thể chế quốc gia và các yếu tố vi mô đến cấu trúc vốn doanh nghiệp. Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến cấu trúc vốn.

Tác động của sự phát triển thị trường tài chính và chất lượng thể chế quốc gia đến cấu trúc vốn doanh nghiệp. Tác động của các yếu tố vi mô đến cấu trúc vốn doanh nghiệp. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến đề tài. Các nghiên cứu nước ngoài.

Các nghiên cứu trong nước về tác động của phát triển thị trường tài chính và các yếu tố kinh tế đến cấu trúc vốn doanh nghiệp niêm yết. Khe hở nghiên cứu. 71 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Giả thuyết nghiên cứu.

Nhóm các biến đo lường sự phát triển thị trường tài chính. Biến đo lường chất lượng thể chế quốc gia. Nhóm biến kiểm soát. Mô hình nghiên cứu và đo lường biến.

Dữ liệu nghiên cứu. Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu. Phương pháp nghiên cứu định tính. Phương pháp nghiên cứu định lượng.

Các bước xử lý và phân tích số liệu để thực hiện mục tiêu nghiên cứu. 96 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Tổng quan sự phát triển thị trường tài chính các quốc gia. Phân tích thống kê mô tả các biến.

Phân tích tương quan. Phân tích hồi quy. Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến cấu trúc vốn. Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến cấu trúc vốn doanh nghiệp phân theo chất lượng thể chế quốc gia.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. 130 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Kết luận và những đóng góp chính của nghiên cứu. Hàm ý chính sách.

Hàm ý chính sách chung cho năm quốc gia. Hàm ý chính sách riêng cho Việt Nam. Hạn chế đề tài và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo. 161 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

163 ix Phụ lục 1: Các tiêu chí xếp hạng thị trường của FTSE và MSCI. 178 Phụ lục 2: Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến đề tài. 186 Phụ lục 3: Thống kê số lượng doanh nghiệp tại các quốc gia mỗi năm. 192 Phụ lục 4: Thống kê biến sử dụng trong 7 nghiên cứu gần nhất đề tài.

193 Phụ lục 5: Một số biến đặc điểm doanh nghiệp được sử dụng phổ biến. 200 Phụ lục 6: Kết quả hồi quy theo phương pháp GMM. 202 Phụ lục 7: Phương pháp OLS, FEM, REM, GLS và các kiểm định mô hình. 226 Phụ lục 8: Một số chỉ tiêu về sự phát triển tài chính tại 5 quốc gia.

231 Phụ lục 9: Vai trò của các định chế tài chính. 239 Phụ lục 10: Chất lượng thể chế tại các quốc gia. 242 x DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ 1 AEC Cộng đồng Kinh tế ASEAN (ASEAN Economic Community) Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (Association of Southeast 2 ASEAN Asian Nations) 3 ĐCTC Định chế tài chính 4 DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa FTSE 5 FTSE Global Equity Index Series GEIS 6 NHTM Ngân hàng thương mại 7 TTCK Thị trường chứng khoán 8 TTTC Thị trường tài chính xi DANH MỤC SƠ ĐỒ STT Tên sơ đồ Trang 1 Sơ đồ 1.1: Quy trình nghiên cứu 6 2 Sơ đồ 2.1: Cách thức TTTC hỗ trợ cho tài trợ công ty và quản trị đầu tư 23 3 Sơ đồ 2.2: Vai trò của các định chế tài chính 26 DANH MỤC BIỂU ĐỒ STT Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 4.1: Sự phát triển thị trường tài chính (FMI) giai đoạn 2010 – 1 104 2019 2 Biểu đồ 4.2: Khả năng tiếp cận TTTC (FMA) trong giai đoạn 2010 – 2019 104 3 Biểu đồ 4.3: Độ sâu TTTC (FMD) trong giai đoạn 2010 – 2019 105 4 Biểu đồ 4.4: Tính hiệu quả thị trường (FME) trong giai đoạn 2010 – 2019 106 DANH MỤC HÌNH VẼ STT Tên hình Trang 1 Hình 4.1: Vốn hóa TTCK và giá trị cổ phiếu giao dịch trên GDP 100 2 Hình 4.2: Tỷ lệ giá trị cổ phiếu giao dịch trên vốn hóa thị trường (%) 100 3 Hình 4.3: Tỷ lệ giá trị trái phiếu phát hành trên GDP (%) 102 xii DANH MỤC BẢNG BIỂU STT Tên bảng Trang 1 Bảng 2.1: Các biến đo lường sự phát triển thị trường tài chính của IMF 35 2 Bảng 3.1: Ký hiệu, cách đo lường và kỳ vọng về dấu của biến độc lập 89 3 Bảng 3.2: Số lượng doanh nghiệp mỗi quốc gia qua các năm 91 4 Bảng 4.1: Thống kê mô tả các biến trong mô hình 102 5 Bảng 4.2: Ma trận hệ số tương quan giữa các biến 108 6 Bảng 4.3: Hệ số VIF của các biến trong mô hình 111 7 Bảng 4.4: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến tổng nợ 113 8 Bảng 4.5: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến nợ dài hạn 114 9 Bảng 4.6: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến nợ ngắn hạn 115 10 Bảng 4.7: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến tổng nợ ở 120 nhóm có chất lượng thể chế quốc gia thấp (GOV_LOW) 11 Bảng 4.8: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến nợ dài hạn 122 ở nhóm có chất lượng thể chế quốc gia thấp (GOV_LOW) 12 Bảng 4.9: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến nợ ngắn hạn 123 ở nhóm có chất lượng thể chế quốc gia thấp (GOV_LOW) 13 Bảng 4.10: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến tổng nợ ở 124 nhóm có chất lượng thể chế quốc gia cao (GOV_HIGH) 14 Bảng 4.11: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến nợ dài hạn 125 ở nhóm có chất lượng thể chế quốc gia cao (GOV_HIGH) 15 Bảng 4.12: Tác động của sự phát triển thị trường tài chính đến nợ ngắn 127 hạn ở nhóm có chất lượng thể chế quốc gia cao (GOV_HIGH) 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1. Vấn đề nghiên cứu và tính cấp thiết đề tài Cấu trúc vốn là một trong những chủ đề thu hút sự quan tâm không chỉ những nhà nghiên cứu học thuật mà còn cả những người làm chính sách trong nhiều thập kỷ qua; nguyên nhân vì cấu trúc vốn là một trong những yếu tố then chốt giúp tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn, gia tăng giá trị doanh nghiệp góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Về nguyên tắc, các nhà quản trị doanh nghiệp lựa chọn cấu trúc vốn không chỉ để duy trì sự cân bằng giữa nợ và vốn chủ sở hữu, mà là để xác định mức độ rủi ro tài chính phát sinh do tỷ lệ nợ và vốn chủ sở hữu không cân bằng (Schwartz, 1959); do đó việc duy trì sự cân bằng giữa nợ và vốn chủ sở hữu là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro tài chính (Campbell, Galpin và Johnson, 2016). Bên cạnh đó, thị trường tài chính (TTTC) là nơi tổng hòa các quan hệ cung cầu về vốn, hay nói cách khác, TTTC là nơi luân chuyển vốn từ những người có vốn tiết kiệm nhàn rỗi sang những người có nhu cầu về vốn thông qua hai kênh huy động: Kênh huy động vốn gián tiếp được thực hiện thông qua các định chế tài chính trung gian – nổi bật nhất là ngân hàng; hoặc kênh huy động vốn trực tiếp thị trường chứng khoán – người cần vốn phát hành các loại giấy có giá trị chứng nhận chủ quyền về các khoản vốn được sử dụng cùng với những quyền hay lợi ích mà người mua được thụ hưởng (Nguyễn Thị Cành và ctg, 2011; Mishkin, 2016). Vai trò cốt yếu của TTTC là khơi thông các nguồn tài trợ, giúp hoạt động tài chính doanh nghiệp (liên quan đến các quyết định như: số lượng vốn cần huy động và những loại chứng khoán nào cần phát hành để tài trợ cho các hoạt động) được tiến hành thuận lợi. Bên cạnh đó, TTTC còn giúp việc quản trị đầu tư diễn ra dễ dàng hơn, do TTTC cung cấp nhiều công cụ tài chính với thời gian đáo hạn và mức độ rủi ro khác nhau, giúp người thừa vốn sử dụng tối ưu nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của mình.

Nói chung, TTTC thực sự đóng vai trò liên kết các hoạt động quản trị đầu tư với các hoạt động tài chính doanh nghiệp (Madura, 2016). Đồng thời, TTTC cũng là công cụ đắc lực giúp nhà nước quản lý hiệu quả nền kinh tế (Lê Văn Tư, 2006). Tuy nhiên, nếu một bên trong giao dịch nắm được nhiều thông tin hơn bên còn lại sẽ dẫn đến 2 tình trạng thông tin bất cân xứng, khiến nguồn vốn không được phân bổ hiệu quả (Darskuviene, 2010). Thực tế cho thấy có rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến cấu trúc vốn, song hầu hết nghiên cứu chỉ chú trọng đến tác động của những nhân tố nội tại trong doanh nghiệp đến cấu trúc vốn, hoặc tác động của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp mà ít quan tâm đến tác động của sự phát triển TTTC đến cấu trúc vốn.