Luận án tiến sĩ: Phân tích tác động của chính sách tiền tệ đến thị trường chứng khoán Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------oo0oo---------- ĐẶNG THỊ QUỲNH ANH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------oo0oo---------- ĐẶNG THỊ QUỲNH ANH TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ TÀI CHÍNH, NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 62.01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Hạ Thị Thiều Dao TP. Hồ Chí Minh – NĂM 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi tên là: Đặng Thị Quỳnh Anh Sinh ngày: 15 tháng 08 năm 1980 – tại: Qui Nhơn – Bình Định Hiện công tác tại: trường Đại học Ngân hàng TP.

Hồ Chí Minh Là học viên nghiên cứu sinh khóa 17 của Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh. Cam đoan luận án với đề tài: Tác động của chính sách tiền tệ đến thị trường chứng khoán Việt Nam Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính Ngân hàng; Mã số: 62.01 Người hướng dẫn khoa học: 1. Hạ Thị Thiều Dao Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này bất kỳ ở đâu; các số liệu, các nguồn trích dẫn trong luận văn được chú thích nguồn gốc rõ ràng, minh bạch.

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của tôi. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm Người cam đoan ĐẶNG THỊ QUỲNH ANH ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Đỗ Linh Hiệp, PGS.TS Hạ Thị Thiều Dao và PGS.TS Lê Thị Tuyết Hoa đã tận tình hướng dẫn, động viên tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã hướng dẫn và đóng góp những ý kiến quý báu giúp tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin cảm ơn ban lãnh đạo Khoa tài chính và các đồng nghiệp đã động viên, hỗ trợ tôi trong quá trình nghiên cứu.

Cảm ơn gia đình, người thân luôn ở bên cạnh động viên, tạo động lực cho tôi trên con đường học tập của mình. Xin chân thành cảm ơn tất cả! TP. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm ĐẶNG THỊ QUỲNH ANH iii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục từ viết tắt vi Danh mục bảng viii Danh mục hình x CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU .3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU .4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU: .5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .6 NGUỒN DỮ LIỆU .7 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU .8 ĐIỂM MỚI CỦA NGHIÊN CỨU .9 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN. 8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN .1 TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ TTCK .1 Chính sách tiền tệ……………………………………………………….2 Thị trường chứng khoán…………………………………………………17 2.2 TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN TTCK .1 Tác động của chính sách tiền tệ đến giá cổ phiếu……………………….2 Tác động của chính sách tiền tệ đến thanh khoản TTCK……………….3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN .1 Một số nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới………………………….2 Một số nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam……………………………41 iv Kết luận chương 2 …………………………………………………………………45 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.1 Mô hình nghiên cứu đánh giá tác động của chính sách tiền tệ đến giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam…………………………………47 3.2 Mô hình nghiên cứu đánh giá tác động của chính sách tiền tệ đến thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam………………………….2 BIẾN NGHIÊN CỨU .1 Biến số đại diện cho chính sách tiền tệ…………………………………53 3.2 Biến số đo lường giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán……………54 3.3 Các biến số kinh tế vĩ mô……………………………………………….4 Các biến số đo lường thanh khoản thị trường cổ phiếu………………….5 Các biến ngoại sinh………………………………………………………57 3.3 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU…………………………………………….4 NGUỒN DỮ LIỆU…………………………………………………………….59 Kết luận chương 3………………………………………………………………….62 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 DIỄN BIẾN ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2002-2016.1 Diễn biến điều hành chính sách tiền tệ của NHNN Việt Nam……….2 Quá trình phát triển của TTCK Việt Nam giai đoạn 2002 - 2016……….2 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN GIÁ CỔ PHIẾU TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM .1 Thống kê mô tả các biến số trong mô hình…………………………….2 Tính dừng và sai phân của dữ liệu………………………………………73 4.3 Độ trễ tối ưu và các kiểm định mô hình SVAR…………………………74 4.4 Thảo luận kết quả nghiên cứu mô hình SVAR………………………….3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN THANH KHOẢN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM .1 Tổng quan về thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam………….2 Thống kê mô tả các biến số trong mô hình VAR……………………….3 Tính dừng, sai phân của dữ liệu và độ trễ của mô hình………………….4 Kết quả ước lượng về tác động của chính sách tiền tệ đến từng đặc tính thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam………………………………95 Kết luận chương 4…………………………………………………………….113 CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH .1 KẾT LUẬN TỪ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Tác động của chính sách tiền tệ đến giá cổ phiếu trên TTCK Việt Nam….2 Tác động của chính sách tiền tệ đến thanh khoản TTCK Việt Nam….3 Cơ chế tác động của chính sách tiền tệ đối với giá cổ phiếu và thanh khoản thị trường chứng khoán Việt Nam……………………………………………118 5.2 KHUYẾN NGHỊ ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ .1 Chuyển từ kiểm soát cung tiền sang kiểm soát lãi suất…………………122 5.2 Điều hành CSTT theo hướng ổn định giá cả, ổn định tài chính……….3 Kết hợp với các cơ quan khác hỗ trợ cho sự phát triển của TTCK…….3 KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI NHÀ ĐẦU TƯ .4 HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA LUẬN ÁN …. 127 Kết luận chương 5……………………………………………………………….131 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh Trung tâm Phân tích Thông tin khu ARIC Asia Regional Integration Center vực châu Á CPI Chỉ số giá hàng tiêu dùng Consumer Price Index CTCK Công ty chứng khoán Securities Company GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Product ECB Ngân hàng Trung ương Châu Âu European Central Bank FED Hệ thống Dự trữ Liên bang Mỹ Federal Reserve System IFS Thống kê tài chính quốc tế International Financial Statistics IMF Quỹ Tiền tệ Quốc tế International Monetary Fund IPI Chỉ số sản xuất công nghiệp Industrial Production Index M2 Cung tiền mở rộng M2 Broad Money M2 SVAR Tự hồi qui vectơ cấu trúc Structural Vector Autoregression Sở giao dịch chứng khoán Thành HSX Ho Chi Minh Stock Exchange phố Hồ Chí Minh HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội Ha Noi Stock Exchange NHNN Ngân hàng Nhà nước State Bank of Vietnam CSTT Chính sách tiền tệ Monetary Policy NHTM Ngân hàng thương mại Commercial Bank NHTW Ngân hàng trung ương Central Bank SGDCK Sở giao dịch chứng khoán vii TCTD Tổ chức tín dụng TTCK Thị trường chứng khoán TTTP Thị trường trái phiếu TTCP Thị trường cổ phiếu TTTC Thị trường tài chính TSSL Tỷ suất sinh lời UBCKNN Ủy ban chứng khoán nhà nước State Securities Commission VAR Tự hồi qui vectơ Vector Autoregression VECM Mô hình vector hiệu chỉnh sai số Vector Error Correction Model VNI Chỉ số giá chứng khoán Việt Nam VN-Index VSD Trung tâm lưu ký chứng khoán Vietnam Securities Depository viii DANH MỤC BẢNG Số Tên bảng Trang bảng 2.1 Tổng hợp các nghiên cứu ngoài nước 39 2.2 Tổng hợp các nghiên cứu trong nước 43 Kỳ vọng tác động của các biến CSTT lên các biến thanh khoản 3.2 Tổng hợp các biến số được sử dụng trong mô hình 60 4.1 Mục tiêu cuối cùng của CSTT Việt Nam giai đoạn 2002-2016 63 4.2 Mục tiêu trung gian của CSTT Việt Nam giai đoạn 2002-2016 65 4.3 Tăng trưởng hàng hóa trên TTCK Việt Nam 69 4.4 Thống kê mô tả các biến trong mô hình SVAR 73 4.5 Kết quả kiểm định ADF và PP các chuỗi dữ liệu mô hình SVAR 74 4.6 Xác định độ trễ tối ưu của mô hình SVAR 75 Phân rã phương sai giai đoạn từ tháng 01/2002 đến tháng 4.7 82 12/2007 Một số chỉ tiêu cơ bản của TTCK Việt Nam giai đoạn 2002 – 4.8 84 2007 Phân rã phương sai giai đoạn từ tháng 12/2007 đến tháng 4.9 86 12/2016 Một số chỉ tiêu cơ bản của TTCK Việt Nam giai đoạn 2008 – 4.11 Thống kê mô tả các biến trong mô hình VAR 93 ix 4.12 Kết quả kiểm định ADF và PP các chuỗi dữ liệu mô hình VAR 94 4.13 Độ trễ tối ưu của các mô hình VAR 94 4.14 Phân rã phương sai các biến số mô hình VAR01 99 4.15 Phân rã phương sai các biến số mô hình VAR02 103 4.16 Phân rã phương sai các biến số mô hình VAR03 105 4.17 Phân rã phương sai của mô hình VAR04 và VAR05 109 4.18 Phân rã phương sai các biến số mô hình VAR06 110 Chiều hướng tác động của các yếu tố CSTT đến thanh khoản 5.1 116 TTCK Việt Nam Tình hình hoạt động kinh doanh của các công ty niêm yết 2015- 5.2 119 2016 x DANH MỤC HÌNH Số Tên hình Trang hình 2.1 Mối liên hệ giữa các mục tiêu và công cụ của chính sách tiền tệ 10 4.1 Giá trị cổ phiếu niêm yết và giá trị vốn hóa TTCK Việt Nam 68 Tỷ lệ giá trị vốn hóa thị trường cổ phiếu một số quốc gia trong 4.2 69 khu vực giai đoạn 2002 – 2016 (%GDP) 4.3 Tăng trưởng tài khoản giao dịch trên TTCK Việt Nam 71 4.4 Phản ứng tích lũy của VNI do sốc các biến số trong mô hình 77 Phản ứng tích lũy của giá và sản lượng do sốc cung tiền và lãi 4.5 79 suất Phản ứng tích lũy của các biến số chính sách tiền tệ do thay đổi 4.6 80 giá cổ phiếu 4.7 Lãi suất liên ngân hàng, M2 và VNI giai đoạn 2002-2007 83 4.8 Lãi suất liên ngân hàng, M2 và VNI giai đoạn 2008-2016 88 4.9 Diễn biến thanh khoản TTCK Việt Nam 92 Khối lượng cổ phiếu niêm yết và tài khoản nhà đầu tư từ 2002 - 4.11 Phản ứng tích lũy của Zeros 97 4.12 Phản ứng của các biến số CSTT do sốc Zeros 98 4.13 Giá trị giao dịch cổ phiếu và cung tiền M2 giai đoạn 2002-2016 100 xi Phản ứng tích lũy của giá trị giao dịch đối với cú sốc biến số 4.14 102 chính sách tiền tệ, sản lượng và lạm phát Phản ứng tích lũy của tỷ lệ thanh khoản đối với cú sốc biến số 4.