Quản lý rủi ro hoạt động phát hành thanh toán thẻ - Luận án TS Nguyễn Ngọc Sơn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI  NGUYỄN NGỌC SƠN QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, Năm 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC THƢƠNG MẠI ------------------------- NGUYỄN NGỌC SƠN QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM Chuyên ngành : Quản lý kinh tế Mã số : 62.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN THỊ MÙI Hà Nội, Năm 2019 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án này là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả. Các số liệu, thông tin trích dẫn trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, tin cậy. Kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được người khác công bố trong các công trình nghiên cứu trước đây.

Tác giả xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về nội dung luận án này. Tác giả Nguyễn Ngọc Sơn luan an ii LỜI CẢM ƠN Nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn TS. Vũ Xuân Dũng và PGS, TS. Nguyễn Thị Mùi đã nhiệt tình hướng dẫn để tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này.

Nghiên cứu sinh xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Thương mại, Khoa Sau đại học, đặc biệt là các Thầy Cô trong ban chủ nhiệm Khoa Sau đại học, Khoa Tài chính – Ngân hàng, Bộ môn Tài chính Doanh nghiệp đã tạo điều kiện, động viên, góp ý chuyên môn trong quá trình thực hiện luận án. Nghiên cứu sinh cũng xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến các Thầy Cô trong Hội đồng đánh giá chuyên đề tiến sĩ, Hội đồng đánh giá luận án tiến sĩ cấp bộ môn, các nhà khoa học tham gia phản biện luận án tiến sĩ đã có những đóng góp ý kiến cụ thể, chi tiết về mặt chuyên môn, giúp nghiên cứu sinh hoàn thiện tốt hơn luận án của mình. Nghiên cứu sinh xin trân trọng cảm ơn các chuyên gia, các nhà khoa học, nhà quản lý trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Đà Nẵng; Ngân hàng thương mại đã đóng góp ý kiến, trả lời phiếu khảo sát, cung cấp thông tin, số liệu,… giúp nghiên cứu sinh hoàn thành luận án này. Nghiên cứu sinh cũng cảm ơn gia đình đã luôn tạo điều kiện, động viên, hỗ trợ tôi trong thời gian thực hiện luận án.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Sơn luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH.

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:. Những đóng góp mới của Luận án.

Kết cấu của Luận án. 6 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án .1 Các nghiên cứu về phát triển dịch vụ thẻ ngân hàng .2 Các nghiên cứu về quản lý rủi ro hoạt động thẻ .2 Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án.3 Câu hỏi nghiên cứu của luận án .4 Phương pháp nghiên cứu .1 Thu thập dữ liệu .2 Xử lý dữ liệu. 17 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. 18 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI.1 Khái quát về hoạt động phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM .1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại thẻ ngân hàng .2 Các bên liên quan trong phát hành và thanh toán thẻ .3 Quy trình phát hành và thanh toán thẻ .2 Rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM.

26 luan an iv 2.1 Khái niệm rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ .2 Phân loại rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ .3 Tác động của rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ .3 Quản lý rủi ro hoạt động trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM .1 Khái niệm về QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM 36 2.2 Mục tiêu của QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM 40 2.3 Nguyên tắc và Mô hình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM .4 Quy trình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM .5 Công cụ QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ của NHTM .6 Tiêu chí đánh giá QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM.7 Các yếu tố tác động đến QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại NHTM .4 Kinh nghiệm QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ của một số NHTM và bài học cho Agribank.1 Kinh nghiệm của BIDV .2 Kinh nghiệm của Vietcombank .3 Kinh nghiệm của MUFG Union Bank .4 Bài học rút ra về QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ cho Agribank. 80 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 83 CHƢƠNG 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM .1 Khái quát về Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam .1 Sự hình thành và phát triển của Agribank .2 Cơ cấu tổ chức bộ máy của Agribank .3 Kết quả hoạt động kinh doanh tại Agribank .2 Tình hình phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .1 Những thuận lợi và khó khăn .2 Tình hình phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .3 Thực trạng QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .1 Chính sách QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .2 Mô hình tổ chức QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank.3 Quy trình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .4 Kết quả thực hiện công tác QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .4 Đánh giá công tác QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank.1 Khảo sát công tác QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .2 Những kết quả đạt được trong công tác QLRRHĐ thẻ tại Agribank .3 Những hạn chế và nguyên nhân trong công tác QLRRHĐ thẻ tại Agribank. 124 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.

128 CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT HÀNH VÀ THANH TOÁN THẺ TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM.1 Định hướng, quan điểm hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 .1 Cơ hội và thách thức QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .2 Định hướng QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 .3 Quan điểm hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .2 Giải pháp hoàn thiện QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank.1 Hoàn thiện mô hình QLRRHĐ trong phát hành và thanh toán thẻ.136 luan an vi 4.2 Xây dựng nguồn nhân lực có chất lượng, đáp ứng yêu cầu QLRRHĐ thẻ .3 Rà soát, hoàn thiện quy trình phát hành và thanh toán thẻ tại Agribank .4 Đầu tư, nâng cấp công nghệ .5 Phối hợp chặt chẽ với cơ quan bảo vệ pháp luật, tổ chức thẻ trong nước và quốc tế .6 Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm về RRHĐ thẻ .7 Làm tốt công tác truyền thông đến khách hàng .1 Đối với Chính Phủ.2 Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.3 Đối với Hiệp hội thẻ ngân hàng Việt Nam .4 Đối với một số bộ ngành liên quan. 160 DANH SÁCH CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA NGHIÊN CỨU SINH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .I TÀI LIỆU THAM KHẢO. II PHỤ LỤC 1A. VI PHỤ LỤC 1B.

XI PHỤ LỤC 1C. XV PHỤ LỤC 2A. XVI PHỤ LỤC 2B. XX PHỤ LỤC 2C.

XXI PHỤ LỤC 2D. XXII PHỤ LỤC 2E .XXIII PHỤ LỤC 3A. XXIV PHỤ LỤC 3B. XXXIV PHỤ LỤC 3C.

XXXVI PHỤ LỤC 4. XXXVIII luan an vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ ABA Hiệp hội Ngân hàng Châu á AGRIBANK Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam Hội Tín dụng Nông nghiệp Nông thôn Châu á Thái bình APRACA dương ATM Automated Teller Machine (Máy rút tiền tự động) CICA Hội Tín dụng Nông nghiệp Quốc tế CNTT Công nghệ thông tin CSP Hệ thống tra soát khiếu nại DHRR Dấu hiệu rủi ro DHRRHĐ Dấu hiệu rủi ro hoạt động ĐVCNT Đơn vị chấp nhận thẻ EDC Thiết bị đọc thẻ EY Ernst & Young HĐTV Hội đồng thành viên HSLSS Hồ sơ lỗi sai sót HSSCKT Hồ sơ sự cố kỹ thuật HSSKRRHĐ Hồ sơ sự kiện rủi ro hoạt động LSS Lỗi sai sót LSTM Long Short-Term Memory IPCAS Hệ thống thanh toán và kế toán khách hàng KTKS Kiểm tra kiểm soát ML Machine learning NAPAS Tổ chức bù trừ điện tử giao dịch thẻ NHNN Ngân hàng nhà nước NHPH Ngân hàng phát hành NHTM Ngân hàng thương mại NHTT Ngân hàng thanh toán luan an viii PIN Personal Identification Number POS Point of sales (Thiết bị thanh toán thẻ) QLRR Quản lý rủi ro QLRRHĐ Quản lý rủi ro hoạt động RRHĐ Rủi ro hoạt động SCKT Sự cố kỹ thuật SKRR Sự kiện rủi ro SKRRHĐ Sự kiện rủi ro hoạt động TCTD Tổ chức tín dụng TCPHT Tổ chức phát hành thẻ TNHH Trách nghiệm hữu hạn TCTQT Tổ chức thẻ quốc tế TCTTT Tổ chức thanh toán thẻ TTT Trung tâm thẻ Agribank luan an ix DANH MỤC BẢNG SỐ HIỆU TÊN BẢNG TRANG BẢNG Bảng 3.1 Tình hình huy động vốn của Agribank 90 Bảng 3.2 Tình hình dư nợ của Agribank 91 Bảng 3.4 Kết quả tài chính của Agribank 92 Bảng 3.5 Số lượng thẻ của Agribank 95 Bảng 3.6 Số lượng máy ATM của Agribank 96 Bảng 3.7 Số lượng máy POS của Agribank 98 Bảng 3.8 Doanh số thanh toán thẻ của Agribank 99 Bảng 3.9 Tình hình rủi ro thẻ của Agribank 115 Bảng 3.10 Tình hình phát sinh lỗi tại ATM của Agribank 117 Bảng 3.11 Tình hình xử lý rủi ro thẻ của Agribank 118 luan an x DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH Số hiệu sơ đồ, Tên sơ đồ hình Trang hình Hình 2.1 Mô hình tổng quát về phát hành và thanh toán thẻ 24 Hình 2.2 Sơ đồ tóm lược nguyên nhân RRHĐ theo Basel II 28 Hình 2.3 Mô hình quản lý rủi ro “3 tầng bảo vệ” 45 Hình 2.4 Quy trình QLRRHĐ 46 Hình 2.5 Quy trình QLRRHĐ theo tư vấn của Ernst & Young 46 Hình 2.6 Quy trình thực hiện RCSA 55 Hình 2.7 Quy trình thực hiện KRI 56 Hình 2.