Luận án tiến sĩ: Quản lý rủi ro danh mục cho vay tại ngân hàng Việt Nam

MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU .1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI NHTM .Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay. Nghiên cứu về mô hình tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay. Nghiên cứu về nguyên tắc báo cáo thông tin giữa các bộ phận trong cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay .Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay. Nghiên cứu về cảnh báo sớm rủi ro tín dụng.

Nghiên cứu về các phƣơng pháp đánh giá chất lƣợng danh mục cho vay trong quá khứ.Về đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay. Về các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay. Nghiên cứu về nhóm các công cụ hiện đại. Nghiên cứu về nhóm các công cụ truyền thống.

Khoảng trống nghiên cứu .29 Kết luận chƣơng 1 .31 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI NHTM. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM. Khái niệm về quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM. Các nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM.

Nội dung quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM. Khái niệm về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM. Nội dung quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM.

Các nhân tố ảnh hƣởng tới quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM………79 2. Kinh nghiệm quốc tế về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại NHTM. Kinh nghiệm của các NHTM Nhật Bản. Kinh nghiệm của Ngân hàng phát triển KDB - Hàn Quốc.

Kinh nghiệm của ngân hàng Bangkok Bank - Thái Lan. Kinh nghiệm của ngân hàng Citibank - Hoa Kì. Bài học kinh nghiệm cho các NHTM Việt Nam .94 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM. Khái quát về các NHTM Việt Nam thuộc mẫu nghiên cứu.

Thực trạng rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam. Về tỷ lệ nợ xấu trên danh mục cho vay. Về mức độ tổn thất trên danh mục cho vay. Về mức độ tập trung tín dụng trên danh mục cho vay .Thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam.

Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay. Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay. Về đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay. Về sử dụng các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay.

Đánh giá thực trạng quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM Việt Nam 128 3. Các kết quả đạt đƣợc. Các hạn chế và nguyên nhân .132 CHƢƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ RỦI RO DANH MỤC CHO VAY TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM. Định hƣớng quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam.

Giải pháp cho các NHTM Việt Nam nhằm hoàn thiện quản lý rủi ro danh mục cho vay. Về cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay. Về nhận diện rủi ro danh mục cho vay. Về đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay.

Về sử dụng các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam. Nhóm kiến nghị cho NHNN với vai trò hỗ trợ, thúc đẩy việc áp dụng các mô hình đo lƣờng rủi ro tín dụng hiện đại tại các NHTM trong hệ thống. Nhóm kiến nghị cho NHNN với tƣ cách là cơ quan quản lý, giám sát hoạt động mua bán nợ.

Nhóm kiến nghị cho NHNN với tƣ cách là đơn vị quản lý thị trƣờng giao dịch phái sinh tín dụng của các NHTM tại Việt Nam .184 PHẦN KẾT LUẬN .187 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .i Phụ lục 1: Các nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng theo Basel II .i Phụ lục 2: Mô hình “Ba tuyến phòng vệ” trong quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM. xii Phụ lục 3: Phiếu khảo sát chuyên gia .xvi Phụ lục 4: Thực hiện mô phỏng đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay theo phƣơng pháp FIRB bằng phần mềm R .xxi Phụ lục 5: Mô phỏng đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay theo phƣơng pháp Credit Metrics. xxiii Phụ lục 6: Thực hiện mô phỏng phân phối giá trị tổn thất của danh mục cho vay theo phƣơng pháp Credit Metrics bằng phần mềm R. xxxi vii DANH MỤC BẢNG BIỂU, ĐỒ THỊ Bảng 1: Thống kê về khảo sát thực hiện tại luận án .1: Tóm tắt các nghiên cứu về phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay .2: Tóm tắt các công cụ quản lý rủi ro danh mục cho vay đƣợc đƣa ra tại các nghiên cứu .1: Các mục tiêu cụ thể của quản lý danh mục cho vay .2: Các phƣơng pháp đánh giá chất lƣợng danh mục cho vay trong quá khứ .3: Ví dụ về phân tích dịch chuyển.4: Ví dụ về báo cáo thông tin cơ bản .5: Ví dụ về phân tích Vintage .6: Các phƣơng pháp dự báo chất lƣợng danh mục cho vay trong tƣơng lai .7: Phân loại hợp đồng phái sinh tín dụng theo các tiêu chí .1: Tỷ lệ CAR của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2017-2019 .2: Tỷ lệ nợ xấu trên danh mục cho vay khách hàng của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2017-2019 .3: Tỷ lệ mức trích lập dự phòng rủi ro tín dụng trên danh mục cho vay khách hàng tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2017-2019 .4: Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro trên danh mục cho vay khách hàng tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2017-2019.5: Cơ cấu danh mục cho vay của các NHTM .1: Xác suất vỡ nợ theo các hạng tín dụng .2: Mô tả các khoản vay trong danh mục .3: Lãi suất chiết khấu với khoản vay cho các hạng tín dụng khác nhau theo các kì hạn khác nhau .4: Thống kê khách hàng theo hạng tín dụng năm 2015 .5: Thống kê khách hàng theo hạng tín dụng năm 2016 .6: Xác suất chuyển hạng tín dụng của khách hàng ngành nông, lâm, ngƣ nghiệp giữa hai năm 2015 và 2016 .7: Xác suất chuyển hạng tín dụng của khách hàng ngành nông, lâm, ngƣ nghiệp .8: Phân phối giá trị khoản vay A.9: Tác động của yếu tố ngành tới mỗi khách hàng .10: Hệ số tƣơng quan giữa các chỉ số ngành .11: Xác suất chuyển hạng tín dụng của khoản vay A .12: Xác suất chuyển hạng chung của hai khoản vay A và B .13: Lộ trình gợi ý về hoàn thiện đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM nhóm 1 .14: Lộ trình gợi ý áp dụng các mô hình đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM nhóm 2 .15: Lộ trình gợi ý về thúc đẩy sử dụng các công cụ phái sinh tín dụng tại các NHTM Việt Nam .1: Giảm thiểu rủi ro nhờ đa dạng hoá danh mục tín dụng.

75 ix DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 1.1: Nguyên tắc báo cáo về quản lý rủi ro tín dụng .1: Quy trình quản lý rủi ro tài chính tại NHTM .2: Các nhóm nguyên tắc quản lý rủi ro tín dụng theo Basel II .3: Nội dung quản lý rủi ro tín dụng tại NHTM .4: Cơ cấu tổ chức trong quản lý rủi ro tín dụng .5: Các bộ phận trong mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung.6: Quy trình hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng tại NHTM .7: Quy trình chứng khoán hoá tiêu biểu .8: Cơ chế hợp đồng Trái phiếu ràng buộc .9: Cơ chế hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng .10: Cơ chế hợp đồng quyền chọn rủi ro tín dụng .11: Các bƣớc lƣợng hoá rủi ro tín dụng tại ngân hàng KDB .12: Cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro tín dụng tại Citibank Hoa Kì .1: Quy trình báo cáo nội bộ về quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM .2: Quy trình thực hiện cảnh báo sớm rủi ro tín dụng tiêu biểu tại các NHTM Việt Nam.3: Luồng báo cáo thông tin của các tuyến phòng vệ trong mô hình “Ba lớp phòng vệ” tại NHTM .133 x DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Cơ cấu mẫu nghiên cứu .1: Ví dụ về phân tích dịch chuyển .2: Ví dụ về báo cáo mức độ rủi ro danh mục tín dụng theo mức độ quá hạn .3: Ví dụ về báo cáo dƣ nợ hiện tại và rủi ro hơn 30 ngày tiếp theo của danh mục .4: Ví dụ về báo cáo dƣ nợ hiện tại và rủi ro của danh mục .5: Ví dụ về phân tích mức độ vỡ nợ theo tuổi nợ .6: Ví dụ về phân tích tỷ lệ dƣ nợ còn lại .7: Ví dụ về phân tích vỡ nợ tại khoản trả nợ đầu tiên .1: Tổng tài sản của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2017-2019 .2: Tỷ lệ ROAA bình quân giai đoạn 2017-2019 của các NHTM Việt Nam 99 Biểu đồ 3.3: Tỷ trọng cho vay ngành nghề có dƣ nợ lớn nhất tại các NHTM vào 31/12/2019 .4: Tỷ trọng cho vay nhóm đối tƣợng khách hàng có dƣ nợ lớn nhấttại các NHTM vào 31/12/2019 .5: Mức độ sử dụng hai phƣơng pháp xây dựng cơ cấu tổ chức quản lý rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM .6: Đánh giá về vai trò của bộ phận kiểm soát nội bộ của NHTM trong quản lý rủi ro danh mục cho vay trên thực tế .7: Tỷ lệ các NHTM đã xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng .8: Tỷ lệ các NHTM sử dụng các phƣơng pháp đánh giá chất lƣợng danh mục cho vay trong quá khứ .9: Mức độ sử dụng các phƣơng pháp đo lƣờng rủi ro danh mục cho vay tại các NHTM .10: Mức độ áp dụng các kết quả đo lƣờng trong quản lý rủi ro .11: Tỷ lệ NHTM tham gia bảo hiểm tín dụng .12: Lƣợng trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành đƣợc nắm giữ tại các NHTM tại 31/12/2019 (Đơn vị: tỷ đồng) .1: Phân phối giá trị tổn thất của danh mục cho vay theo phƣơng pháp FIRB .150 xi PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Cho vay là hoạt động kinh doanh nòng cốt của hầu hết các NHTM, do vậy danh mục cho vay là danh mục chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng tài sản và cũng là danh mục tạo ra nguồn doanh thu lớn nhất cho ngân hàng. Ở khía cạnh khác, danh mục cho vay cũng có nguy cơ đem đến mức rủi ro lớn nhất, ảnh hƣởng tới mục tiêu hoạt động an toàn và hiệu quả của NHTM.