Luận án tiến sĩ: Phát triển quỹ hưu trí tự nguyện trên thị trường chứng khoán Việt Nam - Trần Nguyễn Minh Hải

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN NGUYỄN MINH HẢI PHÁT TRIỂN QUỸ HƢU TRÍ TỰ NGUYỆN TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ: 9 34 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. LÊ THỊ THANH HÀ TS. TRẦN THỊ KỲ TP.

Hồ Chí Minh - Năm 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả cam đoan danh dự về công trình nghiên cứu khoa học này của mình, cụ thể như sau: Họ tên tác giả: Trần Nguyễn Minh Hải Sinh ngày 24 tháng 7 năm 1983 tại Bình Thuận, Việt Nam Quê quán: Thái Bình, Việt Nam Hiện công tác tại Khoa Tài chính, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh Là nghiên cứu sinh khóa 18 của Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh Trong thời gian học tập tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, tác giả cam đoan luận án: Phát triển Quỹ hưu trí tự nguyện trên thị trường chứng khoán Việt Nam Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: TS.

Lê Thị Thanh Hà và TS. Trần Thị Kỳ Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị tiến sĩ tại bất cứ một trường đại học nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án. Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 9 năm 2018 Tác giả Trần Nguyễn Minh Hải ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tác giả xin kính gửi tới Quý Thầy Cô Trường Đại học Ngân hàng TP.

Hồ Chí Minh tấm lòng tri ân chân thành và sâu sắc vì sự chỉ dạy, hướng dẫn nhiệt tình, tận tâm đã giúp tác giả hoàn thiện khả năng tư duy và kiến thức. Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh như là ngôi nhà thứ hai của tác giả, nơi đã gắn bó thân thương với tác giả từ lúc chào đời cho đến thời điểm hiện tại. Niềm vinh hạnh và tự hào to lớn của tác giả khi được trở thành học trò, đồng nghiệp của Quý Thầy Cô dưới mái trường Đại học Ngân hàng TP.

Hồ Chí Minh luôn mãi là nguồn năng lượng mạnh mẽ hun đúc cho tấm lòng phụng sự của tác giả đối với nghề giáo trân quý. Đặc biệt, tác giả xin bày tỏ tấm lòng tri ân sâu sắc đến Người hướng dẫn khoa học là TS. Lê Thị Thanh Hà và TS. Trần Thị Kỳ đã tận tình hỗ trợ, kiên nhẫn chỉ bảo, góp ý và động viên, khích lệ tác giả trong thời gian hoàn thành luận án.

Đồng thời, tác giả cũng xin bày tỏ tấm lòng tri ân sâu sắc đến Quý Thầy Cô, Quý Đồng nghiệp đã hướng dẫn tác giả từ những ngày đầu tiếp cận nghiên cứu khoa học và luôn là hình ảnh mẫu mực cho tác giả phấn đấu noi theo. Bên cạnh đó, tác giả cũng xin bày tỏ tấm lòng tri ân sâu sắc đến Quý Thầy Cô, Quý Đồng nghiệp đã luôn động viên, khuyến khích và hỗ trợ với những lời khuyên hữu ích cho tác giả cả trong công việc và trong cuộc sống. Cuối cùng, tác giả xin bày tỏ tấm lòng tri ân sâu sắc đến Gia đình, Bạn bè và các Sinh viên của tác giả đã luôn là nguồn động lực to lớn với sự khích lệ tinh thần và tình yêu thương vô bờ bến trong suốt quá trình tác giả thực hiện luận án. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái APEC Cooperation Bình Dương Association of Southeast Asian ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Nations BHXH Bảo hiểm xã hội CTCK Công ty chứng khoán DB Defined Benefit Mức hưởng được xác định trước DC Defined Contribution Mức đóng góp được xác định trước EF Economic freedom Chỉ số tự do kinh tế EMEs Emerging market economies Các nền kinh tế mới nổi FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FEM Fixed effect model Phương pháp xem xét tác động cố định FPI Foreign Portfolio Investment Đầu tư gián tiếp nước ngoài GCI Global Competitiveness Index Chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GDPP Real GDP per capita GDP bình quân đầu người GSO General Statistics Office Tổng cục thống kê Sở giao dịch chứng khoán TP.

Hồ Chí HOSE Ho Chi Minh Stock Exchange Minh HNX Ha Noi Stock Exchange Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội Market capitalization of listed Vốn hóa thị trưởng của các công ty nội địa MK domestic companies niêm yết so với GDP International Labour ILO Tổ chức Lao động Quốc tế Organiztaion IOSCO International Organization of Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán iv Securities Commissions LTR Long term interest rate Lãi suất dài hạn MOF Ministry of Fiance Bộ Tài chính Ministry of Labour - Invalid & MOLISA Bộ Lao động - Thương binh & Xã hội Social Affairs Kế hoạch hưu trí cá nhân có mức đóng góp NDC Notional Defined Contribution xác định ước tính (danh nghĩa) NLĐ Người lao động NSDLĐ Người sử dụng lao động NSNN Ngân sách Nhà nước Tỷ lệ người già trên 100 người thuộc độ OADR Old age dependency ratio tuổi lao động Organization for Economic OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế Cooperation and Development Phương pháp ước lượng bình phương nhỏ OLS Ordinary least squares nhất PAYG Pay as You Go Cơ chế thanh toán thực thu thực chi PESTLIED Mô hình phân tích 8 yếu tố vĩ mô Giá trị tài sản quỹ hưu trí tự nguyện so với PFA Pension fund's assets GDP REM Random effect model Phương pháp xem xét tác động ngẫu nhiên State Securities Commission of SSC Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Việt Nam VN TMCP Thương mại cổ phần TPCP Trái phiếu Chính phủ TTCK Thị trường chứng khoán VSD Viet Nam Securities Depository Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam WB World Bank Ngân hàng Thế giới WEF World Economic Forum Diễn đàn Kinh tế thế giới  Inflation rate Tỷ lệ lạm phát v DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1 Phân biệt giữa chương trình có mức hưởng xác định (DB) và chương trình có mức đóng góp xác định (DC).2 Mô hình hệ thống hưu trí của World Bank.3 Sự tương đồng về phân loại hệ thống hưu trí của WB và OECD.4 Tỷ trọng các quỹ hưu trí theo mô hình DC và DB tại một số thị trường thu nhập hưu trí vào năm 2014 và năm 2015.5 Sự phân bổ tài sản của các quỹ hưu trí tự nguyện tại 7 thị trường thu nhập hưu trí lớn nhất tính đến năm 2015.6 Các loại hình trung gian tài chính.7 So sánh giữa đầu tư cá nhân và đầu tư tổ chức.8 Tóm tắt các kết quả nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa quỹ hưu trí tự nguyện và TTCK giai đoạn 2000 - 2015.9 Các chính sách ưu đãi thuế thu nhập áp dụng đối với thu nhập hưu trí. Tổng hợp các biến số được sử dụng phổ biến, có số lần được đề cập nhiều nhất trong các nghiên cứu thực nghiệm liên quan.2 Tổng hợp các giả thuyết khoa học .3 Nguồn dữ liệu của các biến số trong mẫu nghiên cứu thực nghiệm.4 Tổng hợp mô tả thông tin cá nhân trong mẫu.1 Thống kê các biến số trong mẫu giai đoạn 2000 - 2015.2 Ma trận tương quan giữa các biến số.3 Bảng tổng hợp các kết quả ước lượng ảnh hưởng của phát triển quỹ hưu trí tự nguyện đến TTCK và các kết quả kiểm định với các mô hình OLS, FE, FE- cluster và RE.4 Quá trình phát triển hệ thống BHXH của Việt Nam.5 Hệ thống hưu trí Việt Nam xét theo mô hình đa trụ cột của WB.6 Phân biệt bảo hiểm hưu trí bổ sung và bảo hiểm hưu trí tự nguyện.7 Các công ty bảo hiểm nhân thọ đủ điều kiện triển khai sản phẩm bảo hiểm hưu trí trên thị trường bảo hiểm Việt Nam.8 Tình hình khai thác mới của hợp đồng bảo hiểm hưu trí tự nguyện trên thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam năm 2013 - 2017.9 Tỷ trọng khai thác mới hợp đồng bảo hiểm hưu trí tự nguyện trên thị trường bảo hiểm nhân thọ giai đoạn 2013 - 2017.10 Quy định đầu tư tài sản quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam.11 Cơ cấu tài sản của các công ty bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam giai đoạn 2014 - 2017.12 Cơ cấu tài sản của các quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam tại thời điểm 31/12/2018.13 Doanh thu và chi phí các quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam trong giai đoạn 2017 - 2018.14 Tỷ suất sinh lời của các quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam giai đoạn 2013 - 2018.15 Sự ưa thích của cá nhân về mức độ bảo đảm thu nhập trong hệ thống hưu trí được ưu tiên.16 Sự ưa thích của cá nhân về việc tự đầu tư trong hệ thống hưu trí được ưu tiên.17 Các yếu tố quyết định cơ bản của sự lựa chọn ban đầu và những thay đổi kế tiếp trong thành phần của các danh mục đầu tư hưu trí.18 Tổng hợp ý kiến của các cá nhân về phát triển quỹ hưu trí tự nguyện trên TTCK Việt Nam. 133 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Khung quy trình nghiên cứu của luận án.1 Khung lý thuyết liên quan đến phát triển quỹ hưu trí trên thị trường chứng khoán.2 Chi phí trả cho thu nhập hưu trí của một số quốc gia theo các khu vực trên thế giới năm 2015 và và dự báo năm 2050.3 Tỷ lệ dân số già hóa theo khu vực năm 2015 và dự báo năm 2050.1 Tỷ lệ quy mô tài sản quỹ hưu trí tự nguyện so với quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu nội địa tại các nền kinh tế APEC năm 2000 và 2015.2 Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm của quy mô tài sản quỹ hưu trí tự nguyện và của quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu nội địa tại các nền kinh tế APEC giai đoạn năm 2000 đến 2015.3 Hệ thống hưu trí Việt Nam từ năm 2014.4 Cơ chế hoạt động của quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam.5 Tình hình tăng trưởng GDP thực và tỷ lệ lạm phát cơ bản của Việt Nam giai đoạn 2000 - 2015.6 Tình hình thực hiện thu chi NSNN Việt Nam giai đoạn 2000 - 2015.7 Khung pháp lý quy định quỹ hưu trí tự nguyện tại Việt Nam.8 Mức độ tự đánh giá thái độ về tài chính của cá nhân.9 Khả năng chịu rủi ro trên thu nhập trọn đời của cá nhân.