Luận án: Nhân tố ảnh hưởng thái độ hoài nghi nghề nghiệp đến chất lượng kiểm toán Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĨNH KHƯƠNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÁI ĐỘ HOÀI NGHI NGHỀ NGHIỆP HƯỚNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN: NGHIÊN CỨU TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĨNH KHƯƠNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THÁI ĐỘ HOÀI NGHI NGHỀ NGHIỆP HƯỚNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN: NGHIÊN CỨU TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 934.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.

MAI THỊ HOÀNG MINH TS. NGUYỄN ĐÌNH HÙNG Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu: “Các nhân tố ảnh hưởng đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp hướng đến chất lượng kiểm toán: nghiên cứu tại Việt Nam” do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của Người hướng dẫn khoa học. Luận án được bản thân tôi thực hiện một cách nghiêm túc và trung thực, đồng thời chưa từng được ai khác công bố.

TÁC GIẢ NGUYỄN VĨNH KHƯƠNG luan an ii LỜI CẢM ƠN Xin gửi lời cám ơn hết sức chân thành đến Ban Giám hiệu, Viện Đào tạo Sau Đại học, Khoa Kế toán -Trường Đại học Kinh tế TP. HCM, đặc biệt là PGS. Mai Thị Hoàng Minh và TS. Nguyễn Đình Hùng – Người hướng dẫn khoa học; đồng thời Quý Thành viên Hội đồng bảo vệ Luận án các cấp đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn trong suốt tiến trình thực hiện và hoàn thiện Luận án.

Xin cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt thành của các đơn vị kiểm toán, nơi đang công tác - Khoa Kế toán-Kiểm toán Trường Đại học Kinh tế-Luật, cùng gia đình đã hỗ trợ, trao đổi và chia sẻ, đánh giá và đóng góp ý kiến quý báu trong suốt chặng đường nghiên cứu, khảo sát để Luận án được hoàn tất. Tác giả NGUYỄN VĨNH KHƯƠNG luan an iii MỤC LỤC Lời cam đoan .ii Danh mục các chữ viết tắt. viii Danh mục bảng. ix Danh mục hình.

xiii PHẦN GIỚI THIỆU. Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa của nghiên cứu.

Kết cấu của Luận án. 8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến Luận án. Các quan điểm về thái độ hoài nghi nghề nghiệp.

Các nhân tố tác động đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Nghiên cứu nước ngoài .1 Nhân tố KTV .2 Nhân tố DN Kiểm toán .3 Nhân tố khách hàng .4 Nhân tố bên ngoài. Nghiên cứu trong nước. Ảnh hưởng của thái độ hoài nghi nghề nghiệp đến chất lượng kiểm toán.

Nghiên cứu nước ngoài. Nghiên cứu trong nước. Kết quả đạt được từ các nghiên cứu trước và khe hổng nghiên cứu. Kết quả từ các nghiên cứu trước.

Nghiên cứu nhân tố tác động đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. 30 luan an iv 1. Nghiên cứu ảnh hưởng của thái độ hoài nghi nghề nghiệp đến chất lượng kiểm toán. Khe hổng nghiên cứu.

32 Kết luận Chương 1. 35 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan các khái niệm. Thái độ hoài nghi nghề nghiệp.

Định nghĩa về thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Đặc điểm của thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Quan điểm đo lường. Chất lượng kiểm toán.

Định nghĩa chất lượng kiểm toán. Quan điểm đo lường. Các nhân tố ảnh hưởng đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Năng lực KTV.

Đạo đức nghề nghiệp. Động lực cá nhân. Ảnh hưởng cấp trên. Áp lực thời gian.

Mối quan hệ với khách hàng. Trách nhiệm pháp lý và kiểm soát chất lượng. Tổng quan các lý thuyết nền được sử dụng. Lý thuyết hành vi dự định.

Ứng dụng lý thuyết. Lý thuyết Bản sắc xã hội. Ứng dụng lý thuyết. Lý thuyết hỗ trợ từ tổ chức.

Ứng dụng lý thuyết. Lý thuyết phát triển nhận thức đạo đức. Ứng dụng lý thuyết. Lý thuyết vai trò.

Ứng dụng lý thuyết. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu. Ảnh hưởng của Năng lực KTV đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Ảnh hưởng của Đạo đức nghề nghiệp đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp.

Ảnh hưởng của Ảnh hưởng cấp trên đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Ảnh hưởng của mối quan hệ với khách hàng đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp66 2. Ảnh hưởng của Trách nhiệm pháp lý và kiểm soát chất lượng đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Ảnh hưởng của thái độ hoài nghi nghề nghiệp đến Chất lượng kiểm toán.

Mô hình nghiên cứu ban đầu. 68 Kết luận Chương 2. 70 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Sự phù hợp của phương pháp nghiên cứu.

Quy trình nghiên cứu. Xây dựng thang đo phù hợp và khám phá nhân tố mới. Khảo sát chính thức. Phương pháp nghiên cứu.

PPNC định tính. Đối tượng và cách tổ chức. Thu thập và xử lý. PPNC định lượng sơ bộ.

PPNC định lượng chính thức. Mẫu nghiên cứu. Phương pháp khảo sát. Đối tượng khảo sát.

Công cụ phân tích. Các bước thực hiện và tiêu chuẩn đánh giá. Đo lường khái niệm ban đầu. 84 luan an vi 3.

Đo lường năng lực KTV. Đo lường Đạo đức nghề nghiệp. Đo lường ảnh hưởng từ cấp trên. Đo lường mối quan hệ với khách hàng.

Đo lường trách nhiệm pháp lý và kiểm soát chất lượng. Đo lường thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Đo lường chất lượng kiểm toán. 91 Kết luận Chương 3.

92 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN. Bối cảnh hoạt động kiểm toán tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu định tính. Sự phù hợp của thang đo ban đầu.

Tổng hợp nhân tố sau nghiên cứu định tính. Hiệu chỉnh thang đo ban đầu. Nhân tố khám phá. Mô hình nghiên cứu và khái niệm nghiên cứu đã hiệu chỉnh.

Ảnh hưởng của động lực cá nhân đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Ảnh hưởng của áp lực thời gian đến thái độ hoài nghi nghề nghiệp. Mô hình nghiên cứu đã hiệu chỉnh. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ.

Thang đo về năng lực KTV. Thang đo về đạo đức nghề nghiệp. Thang đo về động lực cá nhân. Thang đo về ảnh hưởng từ cấp trên.

Thang đo về áp lực thời gian. Thang đo về mối quan hệ với khách hàng. Thang đo về trách nhiệm pháp lý và kiểm soát chất lượng. Thang đo về thái độ hoài nghi nghề nghiệp.

Thang đo về chất lượng kiểm toán. Kết quả nghiên cứu định lượng chính thức. Tính đại diện của mẫu nghiên cứu. Làm sạch dữ liệu và kiểm định sai lệch phương pháp.

Đặc điểm mẫu. 126 luan an vii 4. Kết quả mô hình đo lường. Kết quả mô hình cấu trúc.

Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến. Đánh giá sự phù hợp các mối quan hệ. Đánh giá hệ số xác định R2. Đánh giá hệ số tác động f2.

Đánh giá khả năng dự báo qua Q2. Đánh giá ảnh hưởng q2. Đánh giá tính phù hợp của mô hình. Bàn luận kết quả nghiên cứu.

Bàn luận giả thuyết nghiên cứu được chấp nhận. Bàn luận giả thuyết nghiên cứu bị bác bỏ. 146 Kết luận Chương 4. 149 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý.

Tổng kết quy trình nghiên cứu. Kết quả chính của nghiên cứu. Hàm ý quản trị. Hàm ý chính sách.

Hạn chế nghiên cứu và định hướng nghiên cứu tương lai. Hạn chế nghiên cứu. Định hướng cho công bố tiếp theo. 159 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an viii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Chữ viết đầy đủ Dịch nghĩa (nếu có) tắt AQ Audit quality Chất lượng kiểm toán BCTC Báo cáo tài chính CSDL Cơ sở dẫn liệu DN Doanh nghiệp Exploratory Factor Analysis EFA Phân tích nhân tố khám phá The International Auditing and Uỷ ban Chuẩn mực Kiểm toán IAASB Assurance Standards Board Quốc tế KTV Kiểm toán viên Public Company Accounting Ủy ban Giám sát hoạt động kiểm PCAOB Oversight Board toán PLS Partial least squares Mô hình đường dẫn PPNC Phương pháp nghiên cứu PS Professional skepticism Thái độ hoài nghi nghề nghiệp QC Quality control Kiểm soát chất lượng SA Standards on Auditing Chuẩn mực kiểm toán SEM Structural equation modeling Mô hình cấu trúc tuyến tính Theory of Planned Behavior TPB Lý thuyết hành vi dự định Vietnam Association of Certified Hội Kiểm toán viên hành nghề VACPA Public Accountants Việt Nam luan an ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp các lý thuyết nền được sử dụng .2: Tóm tắt giả thuyết nghiên cứu .1: Tiêu chí đánh giá mô hình đo lường .2: Tiêu chí đánh giá mô hình cấu trúc.3: Thang đo ban đầu năng lực KTV .4: Thang đo ban đầu đạo đức nghề nghiệp .5: Thang đo ban đầu ảnh hưởng từ cấp trên.6: Thang đo ban đầu mối quan hệ với khách hàng .7: Thang đo ban đầu trách nhiệm pháp lý và QC .8: Thang đo ban đầu PS .9: Thang đo ban đầu AQ .1: Tình hình nhân sự kiểm toán tại Việt Nam .2: Tình hình cơ cấu doanh thu theo dịch vụ .3: Kết quả kinh doanh của ngành kiểm toán .4: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo năng lực KTV .5: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo đạo đức nghề nghiệp .6: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo ảnh hưởng từ cấp trên .7: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo mối quan hệ với khách hàng .8: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo trách nhiệm pháp lý và QC .9: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo PS .10: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo AQ .11: Kết quả phỏng vấn định tính - Thang đo các nhân tố khám phá .12: Đặc điểm mẫu khảo sát sơ bộ .13: Kiểm định sơ bộ thang đo năng lực KTV .14: Kiểm định sơ bộ thang đo đạo đức nghề nghiệp.15: Kiểm định sơ bộ thang đo động lực cá nhân .16: Kiểm định sơ bộ thang đo ảnh hưởng cấp trên .17: Kiểm định sơ bộ thang đo áp lực thời gian .18: Kiểm định sơ bộ thang đo mối quan hệ với khách hàng .19: Kiểm định sơ bộ thang đo trách nhiệm pháp lý và QC .20: Kiểm định sơ bộ thang đo PS .