Luận án Tiến sĩ: Nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng TM Việt Nam

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG TRẦN VIỆT HƯNG NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9310110 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TÔ KIM NGỌC Hà Nội - Năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đề tài luận án: “Nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam” là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả dưới sự hướng dẫn khoa học của thầy hướng dẫn. Các số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực và có trích dẫn nguồn gốc rõ ràng. Tôi xin cam đoan những vấn đề nêu trên là đúng sự thực, nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Tác giả Luận án Trần Việt Hưng LỜI CẢM ƠN Luận án được hoàn thành với sự nỗ lực học hỏi, nghiên cứu nghiêm túc của tôi tại Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương.Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả các tập thể và cá nhân đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS. Tô Kim Ngọc, cô giáo đã luôn nhiệt tình, bảo ban, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận án. Đồng thời, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các lãnh đạo, thầy cô, anh chị của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Viện thông qua những khóa học và trao đổi về phương pháp nghiên cứu, các buổi hội thảo khoa học, những buổi chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu thực tiễn và những dịp sinh hoạt khoa học khác.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót nhất định khi thực hiện Luận án. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý Thầy, Cô giáo và bạn đọc. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 15 tháng 6 năm 2020 Tác giả luận án Trần Việt Hưng -i- MỤC LỤC MỤC LỤC. i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

iv DANH MỤC BẢNG BIỂU .v DANH MỤC BIỂU ĐỒ. vi MỞ ĐẦU .1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ 4 TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến hiệu quả quản lý tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam .1 Các công trình nghiên cứu trên thế giới liên quan đến hiệu quả quản lý tín dụng .2 Các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến hiệu quả quản lý tín dụng .3 Những vấn đề cần tập trung nghiên cứu của luận án .2 Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án .1 Mục tiêu nghiên cứu của luận án .3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Cách tiếp cận và các phương pháp nghiên cứu .13 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÍN DỤNG VÀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI .1 Tín dụng ngân hàng và quản lý tín dụng Ngân hàng thương mại .1 Bản chất và đặc điểm tín dụng ngân hàng .2 Quản lý tín dụng ngân hàng.

Hiệu quả quản lý tín dụng và hệ thống chỉ tiêu đánh giá .1 Quan niệm về hiệu quả quản lý tín dụng tại các ngân hàng thương mại .2 Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng thương mại38 - ii - 2. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động quản lý tín dụng .1 Mức độ đồng bộ và linh hoạt của chính sách quản lý tín dụng .2 Mức độ đầy đủ và minh bạch của hệ thống thông tin tín dụng .3 Mức độ tuân thủ quy trình quản lý tín dụng .4 Hiệu lực của hệ thống kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro tín dụng .5 Chất lượng đội ngũ cán bộ .6 Các nhân tố liên quan đến môi trường kinh doanh .49 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Thực trạng quản lý tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam .1 Hệ thống các văn bản quản lý tín dụng của Ngân hàng Nhà nước đối với các ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2010 - Nay. Quản lý nguồn vốn huy động tại các ngân hàng thương mại.

Quản lý các khoản cho vay và danh mục cho vay. Quản lý rủi ro tín dụng .2 Thực trạng hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam .1 Thực trạng hiệu quả quản lý tín dụng thông qua các chỉ tiêu định tính .2 Thực trạng hiêu quả quản lý tín dụng thông qua các chỉ tiêu định lượng. Đánh giá hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam.1 Những kết quả đạt được .2 Hạn chế và nguyên nhân .101 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI. Bối cảnh và phương hướng nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới.

Bối cảnh tái cấu trúc ngành ngân hàng Việt Nam hiện nay. Một số thách thức đối với hoạt động tín dụng ngân hàng trong thời gian tới. Phương hướng nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tín dụng ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới.1 Nhóm giải pháp của Ngân hàng Nhà nước .2 Nhóm giải pháp của các Ngân hàng thương mại. Đối với Ngân hàng nhà nước .2 Đối với Chính phủ và các bộ, ngành .149 TÀI LIỆU THAM KHẢO .151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .155 - iv - DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CBTD : Cán bộ tín dụng CTG : Ngân hàng Thương mại Công Thương Việt Nam ACB : Ngân hàng Thương mại Á Châu BID : Ngân hàng Thương mại Đầu tư và phát triển Việt Nam MBB : Ngân hàng Thương mại Quân đội Việt Nam VCB : Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam STB : Ngân hàng thương mại Sacombank EIB : Ngân hàng xuất nhập khẩu Việt Nam NVB : Ngân hàng thương mại Nam Việt SHB : Ngân hàng thương mại Sài Gòn Hà Nội KH : Khách hàng DN : Doanh nghiệp NHTMCP : Ngân hàng Thương mại cổ phần NHTM : Ngân hàng Thương mại NH : Ngân hàng NHNN : Ngân hàng nhà nước RRTD : Rủi ro tín dụng TCTC : Tổ chức Tài chính TCTD : Tổ chức tín dụng TD : Tín dụng TDNH : Tín dụng ngân hàng KSNB : Kiểm soát nội bộ DNVVN : Doanh nghiệp nhỏ và vừa TSĐB : Tài sản đảm bảo -v- DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 3.1: Tốc độ tăng trưởng nguồn vốn huy động .2: Tốc độ tăng trưởng dư nợ.3: Tăng trưởng tín dụng giai đoạn vừa qua của ngành Ngân hàng .4: Cơ cấu dư nợ cho vay theo ngành nghề kinh doanh .5: Lợi nhuận sau thuế của các ngân hàng thương mại .6: Nhóm chỉ tiêu hiệu suất sử dụng vốn .7: Tương quan chỉ tiêu ROA của các ngân hàng thương mại .8: Tương quan chỉ tiêu ROE của các ngân hàng thương mại .9: Nợ xấu của các ngân hàng thương mại năm 2012-2013 .10: Nợ xấu của các ngân hàng năm 2014-2016 .11: Nợ xấu của các ngân hàng thương mại năm 2017-2018 .12: Tương quan CAR của các ngân hàng thương mại .13: Tỷ lệ NIM của các ngân hàng giai đoạn 2013-2018 .1: Thang điểm và đánh giá xếp hạng khách hàng doanh nghiệp, khách hàng hộ kinh doanh và hộ gia đình.

131 - vi - DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Tổng nguồn vốn huy động của các ngân hàng thương mại.2: Biểu đồ tăng trưởng dư nợ tín dụng. Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong sự vận động phát triển của mỗi nền kinh tế, vốn luôn là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Bởi vậy, sử dụng nguồn vốn như thế nào cho có hiệu quả là mục tiêu hàng đầu cho các nhà quản lý. Trong sự hội nhập và phát triển hiện nay, tín dụng ngân hàng là một trong những kênh phân phối vốn có hiệu quả nhất bởi nó đáp ứng được các nhu cầu về thiết thực về vốn đối với cá nhân cũng như các tổ chức kinh tế góp phần thúc đẩy sản xuất và tăng trưởng của mỗi quốc gia.

Kể từ khi tiến hành cải cách nền kinh tế cho đến nay, Việt nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong sự phát triển kinh tế đất nước. Trong nhiều năm liền, nước ta luôn giữ vững được tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm từ 7% trở lên. Có được kết quả như vậy là do Chính phủ đã áp dụng chính sách mở cửa, kêu gọi đầu tư nước ngoài, thúc đẩy phát triển sản xuất. Kết quả này cũng thể hiện việc sử dụng vốn rất có hiệu quả của các doanh nghiệp nước ta trong giai đoạn vừa qua.

Tuy nhiên, kể từ khi ra nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, sau đó là cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, xuất phát từ nền kinh tế số một thế giới– Hoa Kỳ. Là một trong những nước chịu tác động mạnh của cuộc khủng hoảng này, Việt Nam liên tục phải chịu ảnh hưởng của lạm phát, nền kinh tế mất ổn định, tốc độ tăng trưởng kinh tế suy giảm rõ rệt, thị trường chứng khoán suy yếu, tiếp đó là thị trường bất động sản đóng băng, lãi suất NH biến động gây cản trở không nhỏ cho sự phát triển của nền kinh tế. Trong thời gian qua, sau một thời gian tăng trưởng nóng, các NHTM nói riêng, nền kinh tế Việt Nam nói chung đang đối mặt với với những vấn đề vô cùng nan giải. Cụ thể là: - Giai đoạn trước năm 2011, lãi suất TDNH luôn ở mức cao, từ 17- 25%, cá biệt có thời điểm lên tới 30% gây cản trở hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp và sự phát triển nền kinh tế.

Vấn đề đặt ra là: Với một mức lãi suất cao như vậy, có bao nhiêu doanh nghiệp sản xuất có thể ổn định phát triển sản xuất, rồi có bao nhiêu phần trăm hợp đồng tín dụng phục vụ cho hoạt động sản xuất, bao nhiêu phần trăm phục vụ cho phi sản xuất. Nếu tỷ lệ đối với phi sản xuất chiếm tỷ lệ cao thì cho dư nợ tín dụng ở mức cao là một điều vô cùng đáng báo động.