Luận án: Mô hình đánh giá kết quả học tập theo chuẩn đầu ra ngành kinh tế - Đề xuất giải pháp cải tiến

Lý do lựa chọn đề tài 1. Từ một thập niên trở lại đây, nền giáo dục và đào tạo Việt Nam được sự quan tâm rất lớn từ xã hội và các cơ quan quản lý nhà nước. Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã chỉ rõ trong Nghị quyết 29-NQ/TW ban hành ngày 04/11/2013 là: “đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục, đào tạo, nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ, nhất là khoa học giáo dục và khoa học quản lý”. Đây là nội dung quan trọng, định hướng việc đổi mới giáo dục, đào tạo.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI cũng chỉ rõ “đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học (sau đây gọi là sinh viên - SV); đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”. Quán triệt thực hiện nội dung chỉ đạo của Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) đã có những đột phá trong khâu quản lý, điều hành, triển khai đổi mới giáo dục và đào tạo, đặc biệt là giáo dục đại học.

Theo đó, Thủ tướng chính phủ và Bộ GD&ĐT đã ban hành đầy đủ các văn bản chỉ đạo, điều hành và văn bản hướng dẫn cho cơ sở giáo dục đại học làm hành lang pháp lý cho việc đổi mới giáo dục theo định hướng năng lực, chú trọng giáo dục đáp ứng được chuẩn đầu ra (CĐR) của chương trình đào tạo. Thực tiễn giáo dục đại học hiện nay đang theo xu thế tất yếu đó là chuyển sang mô hình giáo dục theo năng lực mà cụ thể hơn là giáo dục định hướng CĐR. Với định hướng giáo dục CĐR, việc xây dựng nội dung chương trình giảng dạy, phương pháp giảng dạy và phương pháp đánh giá SV đáp ứng các yêu cầu của CĐR được xem là một sự đổi mới nhằm đảm bảo chất lượng đào tạo. Đồng thời, với cơ chế tự chủ trong giáo dục đại học, yêu cầu các cơ sở giáo dục không chỉ minh bạch, công khai CĐR chương trình đào tạo cho SV và các bên liên quan biết mà còn phải cung cấp 1 minh chứng SV tốt nghiệp đạt được những CĐR nào của chương trình đào tạo đã tuyên bố với xã hội.

Trong thực tiễn cơ sở giáo dục triển khai đào tạo nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực thuộc lĩnh vực ngành kinh tế nói riêng cần đảm bảo hai vấn đề cơ bản đó là đánh giá được chất lượng đào tạo thể hiện qua mức độ SV đạt CĐR chương trình đào tạo và tình hình việc làm, thu nhập của SV sau khi tốt nghiệp ra trường. Thực trạng đang diễn ra là số lượng SV tốt nghiệp ngành kinh tế khá nhiều nhưng không được nhà tuyển dụng đánh giá cao về kiến thức, kĩ năng chuyên môn và khả năng thích ứng nghề nghiệp; SV ra trường không có việc làm hoặc có việc làm không đúng ngành đào tạo. Theo số liệu khảo sát của Trung tâm hỗ trợ đào tạo và cung ứng nhân lực - Bộ GD&ĐT, báo cáo năm 2020 tổng hợp tình hình việc làm SV tốt nghiệp của 220/236 cơ sở giáo dục đại học cho thấy tỉ lệ SV có việc làm trên tổng số SV tốt nghiệp ra trường chỉ là 68,0%. Trong đó, xét về mối liên quan giữa đào tạo và việc làm, số SV làm việc đúng ngành đào tạo là 95.219 tương đương 56%, số SV có việc làm liên quan đến ngành đào tạo là 44.044 tương đường 25%, số SV có việc làm không liên quan đến ngành đào tạo là 32.

Bên cạnh đó, những năm qua đánh giá kết quả học tập (KQHT) của SV đã được cơ sở giáo dục chú trọng đổi mới, tạo sự chuyển biến toàn diện cả về mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp tiến hành, bước đầu chuyển sang đánh giá năng lực của SV; song đánh giá SV trong quá trình dạy học vẫn còn nhiều mặt hạn chế, chưa thật sự tạo bước đột phá. Nội dung, tiêu chí, hình thức, phương pháp đánh giá KQHT còn rời rạc; kế hoạch đánh giá, quy trình đánh giá còn sơ sài. Hiện nay các cơ sở giáo dục đã triển khai đánh giá KQHT theo CĐR, song việc đánh giá KQHT của SV chưa được thực hiện một cách hệ thống trong quá trình dạy học. Kết quả đánh giá chưa thật sự tin cậy, đảm bảo độ giá trị và nhất là chưa đánh giá được mức độ SV đạt CĐR.

Hơn nữa, việc đánh giá KQHT chưa theo một mô hình cụ thể, chưa hiệu quả dẫn đến KQHT đạt được của SV chưa thể hiện được mức độ SV đạt CĐR. Theo Thông tư 17/2021/TT-BGDĐT ngày 22/6/2021 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định về chuẩn chương trình đào tạo; xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học, khoản 2 Điều 5 “CĐR chương 2 trình đào tạo phải đo lường, đánh giá được theo các cấp độ tư duy làm căn cứ thiết kế, thực hiện và cải tiến nội dung và phương pháp giảng dạy; kiểm tra, đánh giá KQHT và cấp văn bằng cho người học”; khoản 2 Điều 9 “đánh giá KQHT của người học phải dựa trên CĐR, phải làm rõ mức độ đạt được của người học theo các cấp độ tư duy quy định trong CĐR của mỗi học phần…”; khoản 3 Điều 9 “đánh giá KQHT của người học phải dựa trên đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết; làm cơ sở để kịp thời điều chỉnh hoạt động giảng dạy và học tập…”. Từ các chỉ đạo của Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong đó chỉ rõ việc đổi mới đánh giá KQHT; sự chỉ đạo điều hành của Bộ GD&ĐT về việc đổi mới giáo dục bậc đại học, trong đó đẩy mạnh việc xây dựng, phát triển, vận hành chương trình đào tạo theo định hướng đảm bảo CĐR; đồng thời xuất phát từ thực tiễn đánh giá SV trong quá trình dạy học các học phần thuộc lĩnh vực ngành kinh tế, tác giả luận án nhận thấy cần phải nghiên cứu sâu hơn về đánh giá KQHT của SV, xây dựng một mô hình đánh giá KQHT với các bước quy trình sao cho khi vận dụng vào thực tiễn có thể đánh giá được mức độ đạt CĐR học phần (CĐRHP) thuộc chương trình. Đó là lý do tác giả luận án lựa chọn đề tài nghiên cứu “Mô hình đánh giá kết quả học tập theo chuẩn đầu ra cho sinh viên khối ngành kinh tế”.

Trong bối cảnh hiện nay, với yêu cầu SV ngành kinh tế cần đáp ứng CĐR chương trình đào tạo thì vận dụng kết quả công trình nghiên cứu vào quá trình dạy học của từng học phần mang tính cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, luận án khảo sát phân tích thực trạng và đề xuất mô hình đánh giá KQHT theo CĐR cho SV ngành kinh tế. Khách thể, đối tượng nghiên cứu - Khách thể nghiên cứu: Hoạt động đánh giá KQHT của SV trong quá trình dạy học. - Đối tượng nghiên cứu: Mô hình đánh giá KQHT theo CĐR ở cấp độ học phần (sau đây gọi là CĐRHP) thuộc chương trình đào tạo ngành kinh tế.

Phạm vi nghiên cứu 3 - Về nội dung nghiên cứu: Nghiên cứu Mô hình đánh giá KQHT theo CĐRHP thuộc chương trình đào tạo ngành kinh tế. - Về địa bàn nghiên cứu: Khảo sát thực trạng đánh giá KQHT theo CĐRHP thuộc chương trình đào tạo ngành kinh tế tại Trường Đại học Cần Thơ (Khoa Kinh tế) và Trường Đại học Tài chính - Marketing (khoa Thương mại, Tài chính-Ngân hàng, Quản trị kinh doanh, Marketing, Kinh tế-Luật). Tiến hành kiểm nghiệm Mô hình đánh giá KQHT theo CĐRHP tại Trường Đại học Tài chính – Marketing. - Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2015 đến năm 2021.

Giới hạn đề tài Đề tài tập trung nghiên cứu trong giới hạn sau: - Đánh giá KQHT được thực hiện ở cấp độ CĐR học phần, không thực hiện ở cấp độ CĐR bài học, cấp độ CĐR chương trình đào tạo. - Đánh giá KQHT theo CĐRHP thuộc chương trình đào tạo ngành kinh tế, trình độ đại học. - Kiểm nghiệm Mô hình đánh giá KQHT theo CĐRHP đối với học phần Luật thương mại quốc tế, thuộc chương trình đào tạo chuyên ngành Thương mại quốc tế, ngành Kinh doanh quốc tế trình độ đại học. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau: - Hệ thống hoá cơ sở lý luận về đánh giá KQHT theo CĐRHP.

- Phân tích và đánh giá thực trạng về đánh giá KQHT theo CĐRHP. - Đề xuất mô hình và kiểm nghiệm Mô hình đánh giá KQHT theo CĐRHP. Câu hỏi nghiên cứu Đánh giá KQHT là khâu quan trọng của quá trình dạy học một học phần trong chương trình đào tạo. Để thực hiện nội dung đề tài, tác giả luận án tập trung nghiên cứu nhằm trả lời các câu hỏi sau: - Hiện nay KQHT của SV có thể hiện được mức độ SV đạt CĐRHP hay không? - Quy trình các bước đánh giá KQHT hiện nay có giúp ích cho GV trong việc đánh giá mức độ SV đạt CĐRHP không? 4 - Đối với các ngành lĩnh vực kinh tế, sự cần thiết khi triển khai đánh giá KQHT theo các chỉ số đánh giá kết quả thực hiện CĐRHP (sau đây là PI) và khái quát các bước quy trình thành một mô hình đánh giá KQHT theo CĐRHP? 8.

Giả thuyết khoa học Hiện nay việc đánh giá KQHT theo CĐR tại các cơ sở giáo dục đại học đã được GV thực hiện tuy nhiên vẫn còn chưa hiệu quả, nên việc GV thực hiện một cách đồng bộ các bước của Mô hình do tác giả đề xuất như xác định các chỉ số đánh giá kết quả thực hiện CĐR, tổ chức đánh giá KQHT (xác định nội dung, công cụ, hình thức, phương pháp đánh giá), thu thập kết quả đánh giá (điểm số), đánh giá mức độ đạt CĐRHP và lập hồ sơ CĐRHP sẽ giúp GV thuận lợi hơn trong việc đánh giá mức độ đạt CĐRHP của SV. Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 9. Phương pháp tiếp cận 9.