Hoàn thiện và phát triển thị trường chứng khoán việt nam luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---- --- NGUYỄN VĂN NÔNG HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Kinh tế tài chính – Ngân hàng Mã số: 60.HCM, NĂM 2010 MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục từ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các sơ đồ MỞ ĐẦU .1 U CHƯƠNG 1 CHỨNG KHOÁN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Khái niệm chứng khoán. Đặc điểm của chứng khoán. Chủ thể phát hành chứng khoán.

Các loại chứng khoán cơ bản. Thị trường chứng khoán. Lịch sử hình thành và phát triển thị trường chứng khoán thế giới. Chức năng, vai trò của thị trường chứng khoán.3 Nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán.

Chủ thể tham gia thị trường chứng khoán. Mặt tích cực và hạn chế của thị trường chứng khoán. Mặt tích cực của thị trường chứng khoán. Mặt hạn chế của thị trường chứng khoán.

Kinh nghiệm xây dựng thị trường chứng khoán các nước.1 Quá trình xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán các nước. Kinh nghiệm từ thị trường chứng khoán các nước.5 Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chứng khoán. 50 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Quá trình hình thành và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.

Tính tất yếu của việc thành lập thị trường chứng khoán Việt Nam. Cơ sở thành lập thị trường chứng khoán Việt Nam. Thành lập thị trường chứng khoán Việt Nam. Tổ chức hoạt động thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thực trạng hoạt động thị trường chứng khoán Việt Nam. Thị trường chứng khoán tập trung. Thị trường chứng khoán phi tập trung.3 Lĩnh vực hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chứng khoán. Thành tựu của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Những hạn chế của thị trường chứng khoán Việt Nam.123 CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam. Xu hướng phát triển thị trường chứng khoán thế giới. Cơ hội và thách thức đối với thị trường chứng khoán Việt Nam.

Định hướng phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2020. Hoàn thiện thị trường chứng khoán Việt Nam. Nguồn nhân lực. Hàng hóa cho thị trường.

Hạ tầng kỹ thuật. Giải pháp phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam. Phát triển hạ tầng kỹ thuật. Nâng cao chất lượng hoạt động công ty chứng khoán.

Phát triển quỹ đầu tư chứng khoán. Thúc đẩy hoạt động giao dịch chứng khoán. Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực chứng khoán.166 Danh mục công trình của tác giả Tài liệu tham khảo Phụ lục 1 MỞ ĐẦU Tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Thị trường chứng khoán là một bộ phận của thị trường tài chính nhưng là bộ phận giữ vai trò quan trọng trong quá trình tích tụ và tập trung vốn cho nền kinh tế. Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng tăng, trong khi đó với chức năng của mình thì thị trường chứng khoán sẽ là kênh huy động vốn nhanh nhất, nhiều nhất và hiệu quả nhất cho nền kinh tế.

Do vậy, việc xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán như là một qui luật tất yếu của các quốc gia có nền kinh tế thị trường và Việt Nam cũng không nằm ngoài qui luật ấy. Tuy nhiên, trong buổi đầu xây dựng thị trường chứng khoán chúng ta gặp không ít khó khăn: hạ tầng kỹ thuật cho hoạt động của thị trường chứng khoán còn nhiều hạn chế, hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, nguồn nhân lực thiếu về số lượng và chất lượng chưa cao, kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán của nhà đầu tư còn hạn hữu, các định chế tài chính trung gian đảm bảo cho sự vận hành của thị trường hoạt động chưa chuyên nghiệp… Xuất phát từ những hạn chế trên, cho nên thị trường chứng khoán Việt Nam chưa thể phát huy được hết chức năng vốn có của nó trong công cuộc cải cách kinh tế đất nước và hội nhập kinh tế thế giới. Do vậy, làm thế nào để thị trường chứng khoán Việt Nam có được những bước đi vững chắc trong tiến trình cải cách kinh tế đất nước, đảm bảo chức năng và vai trò vốn có của nó nhằm góp phần thúc đẩy và phát triển kinh tế đất nước đang là vấn đề quan tâm của nhiều chủ thể có liên quan. Với những lý do nêu trên, tôi chọn nội dung nghiên cứu “Hoàn thiện và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam” là công trình nghiên cứu của mình cho luận án tiến sĩ kinh tế.

Mục đích nghiên cứu Nội dung của luận án này nhằm vào các mục đích sau: - Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam, từ đó đánh giá những thành công và hạn chế của thị trường chứng khoán Việt Nam; - Từ thực tiễn kinh nghiệm xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán của một số quốc gia, đặc biệt là thị trường chứng khoán một số nước trong khu vực có những nét tương đồng với Việt Nam để xác định nguyên nhân của những mặt hạn chế của thị trường chứng khoán Việt Nam; 2 - Trên cơ sở đánh giá những thành công và hạn chế của thị trường chứng khoán Việt Nam, cùng với việc phân tích các nguyên nhân của những mặt hạn chế trong quá trình xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam. Luận án đề ra chiến lược và giải pháp để thúc đẩy thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển bền vững trong tiến trình xây dựng kinh tế đất nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu Luận án đề cập đến thị trường chứng khoán Việt Nam và thị trường chứng khoán một số quốc gia trong khu vực và thế giới, qua đó đánh giá những thành tựu đạt được và những tồn tại của thị trường chứng khoán Việt Nam. Luận án được nghiên cứu, xây dựng trên cơ sở chọn lọc và kế thừa một cách có hệ thống những kinh nghiệm quý giá trong quá trình xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán của một số quốc gia trên thế giới để áp dụng cho việc phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam.

Để thực hiện luận án này, chúng tôi khảo sát và nghiên cứu hoạt động của SGDCK thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội về các hoạt động đầu tư, phát hành, niêm yết, giao dịch chứng khoán…Cùng với việc nghiên cứu về quá trình xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán của một số quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản…để làm cơ sở đề ra chiến lược và giải pháp phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam. Phương pháp nghiên cứu Chúng tôi sử dụng phép biện chứng duy vật, duy vật lịch sử làm công cụ chủ đạo trong quá trình thực hiện luận án; cùng với việc kết hợp các lý thuyết về kinh tế, tài chính… và hoạt động thực tiễn của thị trường chứng khoán Việt Nam cùng với các nguồn dữ liệu nước ngoài để thực hiện công trình nghiên cứu này. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án này bao gồm: phân tích tổng hợp, lịch sử, qui nạp…cùng với hỗ trợ của các công cụ thống kê, toán kinh tế… để làm sáng tỏ và cụ thể nội dung nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án Luận án là công trình nghiên cứu nghiêm túc của tác giả và có những đóng góp mới như sau: - Hoàn thiện cơ sở lý luận về chứng khoán và thị trường chứng khoán; 3 - Đúc kết những bài học quý giá về việc xây dựng và phát triển thị trường chứng khoán của một số quốc gia trên thế giới để làm cơ sở hoàn thiện và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam; - Đề ra những mục tiêu và định hướng có căn cứ khoa học và thực tiễn để phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2020 và sau đó; - Các giải pháp nhằm hoàn thiện và phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam tập trung vào 4 nhóm nhân tố: khung pháp lý, nguồn nhân lực, hàng hóa, hạ tầng kỹ thuật của thị trường, đây là cơ sở nền tảng cho sự vận hành thị trường chứng khoán; - Hy vọng luận án sẽ là tài liệu tham khảo có giá trị về mặt lý luận lẫn thực tiễn cho các cơ quan chuyên môn, làm cơ sở để hoạch định chính sách và đưa ra các giải pháp để phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam trong thời gian tới.

4 CHƯƠNG 1 CHỨNG KHOÁN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm chứng khoán Theo quan niệm cổ điển, chứng khoán là thuật ngữ để chỉ các giấy tờ làm bằng chứng chứng nhận cho người sở hữu nó có quyền và nghĩa vụ nhất định đối với một loại tài sản nào đó. Tuy nhiên theo nghĩa rộng, chứng khoán là mọi tài sản tài chính có thể chuyển nhượng được. Theo cách hiểu này, chứng khoán bao gồm các lọai cổ phiếu, trái phiếu, công trái, tín phiếu, kỳ phiếu, … Theo điều 6 của Luật chứng khóan Việt Nam thì: “Chứng khoán là bằng chứng xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với tài sản hoặc phần vốn của tổ chức phát hành.

Chứng khoán thể hiện dưới hình thức chứng chỉ, bút toán ghi sổ hoặc dữ liệu điện tử, bao gồm: cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán”. Theo cách hiểu thông thường, chứng khoán bao gồm: cổ phiếu, trái phiếu, các công cụ chuyển đổi và các công cụ phái sinh. Đặc điểm của chứng khoán Theo cách hiểu thông thường thì chứng khoán có các đặc điểm sau: - Chứng khoán có giá trị nhất định: là tài sản vốn bằng tiền; - Chứng khoán có khả năng thanh khoản: dễ chuyển đổi thành tiền mặt tùy thuộc vào uy tín, thương hiệu…của chủ thể phát hành; - Chứng khoán có khả năng thu lợi: thể hiện là có thu nhập như tiền lãi, cổ tức, chênh lệch giá…; - Chứng khoán có rủi ro.