Luận án tiến sĩ: Hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất NHNN Việt Nam

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƢ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƢƠNG PHẠM THỊ BẢO OANH HOÀN THIỆN CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – NĂM 2017 BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƢ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƢƠNG PHẠM THỊ BẢO OANH HOÀN THIỆN CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 62 31 01 05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1: PGS.TS MAI VĂN BẠN 2: TS TẠ QUANG TIẾN HÀ NỘI – NĂM 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Ngoài những thông tin liên quan đến nghiên cứu đã được trích dẫn nguồn, toàn bộ kết quả trình bày trong Luận án được rút ra từ việc phân tích nguồn dữ liệu thu được do tôi thực hiện. Tất cả các dữ liệu được sử dụng là trung thực và nội dung Luận án chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Phạm Thị Bảo Oanh ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới Người Hướng dẫn khoa học – PGS.TS Mai Văn Bạn và TS Tạ Quang Tiến đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ Tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án.

Tác giả cũng tỏ lòng biết ơn đến các thầy cô của Trung tâm đào tạo Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương đã đóng góp chỉnh sửa Luận án, các thầy cô của Trường Đại học Thăng Long đã giúp đỡ Tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Cuối cùng, Tác giả bày tỏ sự cảm ơn tới bố, mẹ - người luôn dõi theo và dành cả cuộc đời hy sinh, lo lắng, động viên, khích lệ Tác giả. Đồng thời, Tác giả xin bày tỏ lòng cảm ơn tới anh, chị, đặc biệt, chồng và con đã động viên khích lệ Tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện Luận án. Tác giả Phạm Thị Bảo Oanh iii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT.

vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH. viii DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU. ix DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ .x PHẦN MỞ ĐẦU. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƢƠNG TRONG ĐIỀU KIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG.1 Cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ƣơng trong nền kinh tế thị trƣờng .1 Khái quát về lãi suất và nhân tố ảnh hưởng đến lãi suất .2 Khái niệm cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương .3 Mục tiêu điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương .4 Công cụ lãi suất của ngân hàng trung ương .5 Nguyên tắc xác định lãi suất của ngân hàng trung ương .6 Phương pháp điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương .7 Tác động của cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương tới nền kinh tế .2 Hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ƣơng trong nền kinh tế thị trƣờng .1 Khái niệm hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương .2 Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương trong nền kinh tế thị trường .3 Tiêu chí đánh giá sự hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương trong nền kinh tế thị trường .3 Nhân tố ảnh hưởng tới sự hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của ngân hàng trung ương trong nền kinh tế thị trường .4 Kinh nghiệm xác lập cơ chế điều hành lãi suất của một số nƣớc trên thế giới và bài học cho Việt Nam .1 Kinh nghiệm xác lập cơ chế điều hành lãi suất của một số nước trên thế giới .2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong xây dựng, quản lý, điều hành lãi suất.

THỰC TRẠNG CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG .1 Khái quát thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam giai đoạn năm 2002 – 2016 .1 Mục tiêu điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam .2 Công cụ lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam .3 Nguyên tắc xác định lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam .4 Diễn biến điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam từ năm 2002 đến năm 2016 .2 Kiểm định tác động của cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam tới nền kinh tế .1 Xây dựng mô hình nghiên cứu .2 Mô tả dữ liệu và kiểm tra dữ liệu .1 Mô tả dữ liệu .2 Kết quả kiểm tra dữ liệu .3 Kết quả mô hình hồi quy đồng liên kết và mô hình hiệu chỉnh sai số .5 Kiểm định mô hình VAR .4 Đánh giá thực trạng cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam giai đoạn năm 2002 – 2016 .1 Kết quả đạt được.3 Nguyên nhân của hạn chế. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ ĐIỀU HÀNH LÃI SUẤT CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN NỀN KINH TẾ THỊ TRƢỜNG .1 Những cơ hội và thách thức đối với Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam trong điều hành lãi suất đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030 .2 Những thách thức .2 Quan điểm, phƣơng hƣớng hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030 .1 Quan điểm hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam .2 Phương hướng hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.3 Giải pháp hoàn thiện cơ chế điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030 .1 Nhóm giải pháp trực tiếp .2 Nhóm giải pháp bổ trợ .4 Lộ trình thực hiện giải pháp đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030 .5 Điều kiện thực hiện giải pháp đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030 .1 Tăng tính độc lập của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam .2 Đẩy mạnh hoạt động cấu trúc lại hệ thống tổ chức tín dụng .3 Nâng cao năng lực tài chính, minh bạch thông tin của các tổ chức tín dụng .149 KẾT LUẬN VỀ ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN .151 HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN VÀ KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO .153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .154 TÀI LIỆU THAM KHẢO .173 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Cụm từ viết tắt tiếng Việt CCĐHLS Cơ chế điều hành lãi suất CPI_SA Chỉ số giá cả tiêu dùng đã được hiệu chỉnh yếu tố mùa vụ CSTT Chính sách tiền tệ CV Lãi suất cho vay bình quân của hệ thống NHTM DCPI_SA Sai phân bậc một của CPI đã hiệu chỉnh yếu tố mùa vụ Sai phân bậc một của lãi suất cho vay bình quân của hệ thống DCV NHTM Sai phân bậc một của lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán DQD điện tử liên ngân hàng DTBB Dự trữ bắt buộc DTCK Sai phân bậc một của lãi suất tái chiết khấu DTCV Sai phân bậc một của lãi suất tái cấp vốn Sai phân bậc một của lãi suất huy động vốn bình quân của hệ DTG thống NHTM GDP Tổng sản phẩm quốc nội GTCG Giấy tờ có giá LSCB Lãi suất cơ bản NHCS Ngân hàng chính sách NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTMNN Ngân hàng thương mại Nhà nước NHTW Ngân hàng trung ương NSNN Ngân sách nhà nước OMO Thị trường mở Lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân QD hàng TCK Lãi suất tái chiết khấu TCTC Tổ chức tài chính TCTD Tổ chức tín dụng TCV Lãi suất tái cấp vốn TDND Tín dụng nhân dân TG Lãi suất huy động vốn bình quân của hệ thống NHTM USD Đôla Mỹ VNĐ Việt Nam Đồng viii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết tắt Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt ADB The Asian Development Bank Ngân hàng phát triển Châu Á Augmented Dickey – Fuller ADF Kiểm định nghiệm đơn vị Test AIC Akaike information criterion Tiêu chuẩn AIC Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Nations Á BoC Bank of Canada Ngân hàng trung ương Canada BoE Bank of England Ngân hàng trung ương Anh CPI Consumer Price Index Chỉ số giá cả tiêu dùng Dynamic Stochastic General Mô hình cân bằng động ngẫu DSGE Equilibrium nhiên tổng quát DW Durbin-Watson Kiểm định Durbin-Watson ECB European Central Bank Ngân hàng trung ương Châu Âu ECM Error Correction Model Mô hình hiệu chỉnh sai số Fed Federal Reserve System Cục dự trữ liên bang Hoa Kỳ FPE Final prediction error Tiêu chuẩn FPE Generalized Dynamic Factor Mô hình cân bằng động ngẫu GDFM Model nhiên tổng quát GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Hannan-Quinn information HQ Tiêu chuẩn HQ criterion IFS International Financial Statistics Thống kê Tài chính quốc tế IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế IRF Impulse response function Hàm phản ứng đẩy Sequential modified LR test LR Tiêu chuẩn LR statistic OLS Ordinary Least Square Phương pháp bình phương bé nhất PBoC The People's Bank of China Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Tiêu chuẩn SC (Schwarz SC Schwarz information criterion information criterion) SVAR Structural Vector Autoregression Mô hình tự hồi quy cấu trúc Vecto USD US Dollar Đồng USD VAR Structural Vector Autoregressive Mô hình tự hồi quy Vectơ ix DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU Bảng 2.1: Trần lãi suất huy động vốn bằng VNĐ giai đoạn năm 2002 – 2016 .2: Trần lãi suất huy động vốn bằng USD giai đoạn năm 2002 – 2016 .3: Trần lãi suất cho vay bằng VNĐ giai đoạn 2008 – 2016 .4: Kiểm định nghiệm đơn vị các biến trong mô hình .5: Quan hệ tác động qua lại giữa các biến trong Mô hình VAR với biến DTG và Mô hình VAR với biến DCV .6: Tình hình lao động của Việt Nam giai đoạn năm 2002 – 2016 .7: Chỉ số giá tiêu dùng của Việt Nam giai đoạn năm 2002 – 2016 .8: Tốc độ tăng GDP của Việt Nam giai đoạn năm 2002 – 2016 .9: Mục tiêu GDP và lạm phát của Việt Nam giai đoạn năm 2002 – 2016 111 x DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ Sơ đồ 1: Quy trình nghiên cứu .22 Hình 1: Khung phân tích của đề tài Luận án.1: Cân bằng cung cầu quỹ cho vay .2: Đường cầu vốn vay dịch chuyển sang trái .3: Đường cung vốn vay dịch chuyển sang trái .4: Mô hình IS – LM khi NHTW theo đuổi mục tiêu lãi suất .