Luận án tiến sĩ: Các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch thông tin báo cáo tài chính của doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- MAI THỊ HOA NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦATHÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội, Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI ------------------------- MAI THỊ HOA NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦATHÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn KH 1: PGS,TS. Lê Thị Thanh Hải Người hướng dẫn KH 2: GVC,TS. Nguyễn Tuấn Duy Hà Nội, Năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

Tác giả luận án Mai Thị Hoa LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành tới PGS, TS. Lê Thị Thanh Hải và GVC,TS. Nguyễn Tuấn Duy là giáo viên hướng dẫn trực tiếp tôi thực hiện luận án này. Thầy, Cô đã luôn giúp tôi định hướng nghiên cứu, dành cho tôi những lời động viên, những lời khuyên, những lời góp ý, phê bình hết sức quý báu giúp tôi có thể hoàn thiện luận án.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các Thầy/Cô Khoa Kế toán – Kiểm toán, trường ĐH Thương Mại đã tổ chức những buổi sinh hoạt chuyên môn giúp tôi cũng như các NCS khác nâng cao trình độ và cập nhật những kiến thức mới và đã giúp đỡ, hướng dẫn và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới tập thể sư phạm Khoa Sau đại học – Trường ĐH Thương Mại đã luôn hướng dẫn, tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện thủ tục. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập thể sư phạm Khoa Tài chính – Đầu tư, Học viện Chính sách và phát triển- Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nơi tôi công tác đã tạo điều kiện và giúp đỡ nhiệt tình trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các anh (chị) là lãnh đạo, giám đốc, kế toán trưởng, kế toán tại các doanh nghiệp và các chuyên gia đã hỗ trợ tôi trong quá trình thu thập dữ liệu nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành nhất đến gia đình, anh em, bạn bè luôn cổ vũ, động viên tôi, tạo điều kiện tốt nhất để tôi nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày.năm 2020 Tác giả luận án Mai Thị Hoa MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT PHẦN MỞ ĐẦU. Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu và nhận diện khoảng trống nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận án .19 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH CỦA THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH. Tổng quan về minh bạch thông tin trên BCTC. Minh bạch thông tin. Thông tin trên Báo cáo tài chính.

Minh bạch thông tin trên BCTC. Vai trò của minh bạch thông tin trên BCTC. Tiêu chí đánh giá và đo lường mức độ minh bạch thông tin trên Báo cáo tài chính. Tiêu chí đánh giá mức độ minh bạch thông tin trên BCTC.

Đo lường mức độ minh bạch thông tin trên BCTC. Các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch của các thông tin trên BCTC 29 1. Một số lý thuyết nền tảng. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch thông tin trên BCTC.

35 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .39 CHƯƠNG 2: BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Doanh nghiệp niêm yết và doanh nghiệp phi tài chính niêm yết. Doanh nghiệp niêm yết. Doanh nghiệp phi tài chính niêm yết.

Tổng quan về báo cáo tài chính của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết. Hệ thống báo cáo tài chính. Quy định về lập, trình bày và công bố thông tin trên BCTC của các DNPTCNY trên TTCK Việt Nam. Đặc điểm báo cáo tài chính của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết.

Khái quát thực trạng về lập, trình bày và công bố thông tin trên Báo cáo tài chính của doanh nghiệp phi tài chinh niêm yết.53 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .58 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu.

Phương pháp thu thập dữ liệu và quy trình thực hiện trong nghiên cứu định tính. Thu thập dữ liệu. Đối tượng khảo sát trong nghiên cứu định tính. Quy trình thực hiện nghiên cứu định tính.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu trong nghiên cứu định lượng. Thu thập dữ liệu. Phương pháp xử lý dữ liệu định lượng .87 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .93 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH MINH BẠCH THÔNG TIN TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Kết quả nghiên cứu định tính.

Tổng hợp ý kiến chuyên gia về các tiêu chí đo lường tính minh bạch thông tin .Tổng hợp ý kiến chuyên gia về các yếu tố ảnh hưởng. Tổng hợp ý kiến của các chuyên gia về thực trạng minh bạch thông tin trên BCTC của các DNPTCNY. Kết quả nghiên cứu định lượng. Mô tả mẫu nghiên cứu.

Kết quả thống kế mô tả về thực trạng mức độ minh bạch thông tin trên BCTC của các DNPTCNY. Thống kê mô tả về các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ minh bạch thông tin trên BCTC của các DNPTCNY. Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo. Kết quả phân tích nhân tố khám phá EFA.

Kết quả phân tích tương quan và hồi quy bội. Kết quả kiểm định giả thuyết. Bàn luận về kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến minh bạch của thông tin trên Báo cáo tài chính của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết. Kiểm soát nội bộ.

Hội đồng quản trị. Ban giám đốc. Ban kiểm soát. Nhân viên kế toán.

Môi trường pháp lý. Kiểm toán độc lập. Về phần mềm kế toán .133 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .134 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH CỦA THÔNG TIN TRÊN BCTC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN. Kết luận về tính minh bạch thông tin trên BCTC của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên TTCK Việt Nam.

Kết luận về các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch thông tin trên BCTC của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên TTCK Việt Nam. Khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao tính minh bạch thông tin trên BCTC của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết. Đối với các DNPTCNY. Đối với nhân viên kế toán.

Đối với Uỷ ban chứng khoán Nhà nước và Bộ tài chính. Đối với các công ty kiểm toán độc lập. Đới với Hội nghề nghiệp, cơ sở đào tạo. Đối với các nhà đầu tư.

Những hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.157 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5 .160 TÀI LIỆU THAM KHẢO .161 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Đặc tính đo lường mức độ minh bạch thông tin trên BCTC.2: Tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch. Thang đo tính minh bạch thông tin trên BCTC của các DNNY. Tổng hợp thang đo các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch .78 thông tin trên BCTC của các DNPTCNY.

Số lượng các DNPTCNY trên TTCK Việt Nam tính đến 18. Mã hóa các đặc tính đo lường mức độ minh bạch thông tin trên BCTC của các DNPTCNY. Mã hóa các thuộc tính đo lường các yếu tố ảnh hưởng đến tính.89 minh bạch thông tin trên BCTC của các DNPTCNY.01: Mức độ minh bạch thông tin trên BCTC tại các DNPTCNY .02: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố ảnh hưởng đến tính minh bạch của thông tin BCTC tại các DN. Bảng tổng hợp kết quả đánh giá chất lượng thang đo tính MBTT trên BCTC và các yếu tố ảnh hưởng.

Kiểm định tính thích hợp của EFA. Kiểm định mức độ giải thích của các biến quan sát .103 Total Variance Explained. Ma trận xoay các yếu tố. Ma trận hệ số tưương quan Pearson.

Tóm tắt mô hình. Phân tích ANOVA. Bảng hồi quy.11 Thứ tứ tác động của các biến độc lập đến biến phụ thuộc. Kết quả kiểm định các giả thuyết trong mô hình nghiên cứu .117 DANH MỤC HÌNH Hình 3.

Quy trình nghiên cứu của luận án. Mô hình nghiên cứu đề xuất .62 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung BCTC Báo cáo tài chính BIG 4 Bốn doanh nghiệp kiểm toán hàng đầu thế giới gồm: KPMG, PWC (PricewaterhouseCoopers), E&Y (Ernst&Young), Deloitte BTC Bộ tài chính BKS Ban kiểm soát CBTT Công bố thông tin CĐKT Cân đối kế toán CTKT Doanh nghiệp kiểm toán DN Doanh nghiệp DNNY Doanh nghiệp niêm yết DNPTCNY Doanh nghiệp niêm yết FASB Hội đồng chuẩn mức Kế toán tài chính Mỹ BGĐ Ban Giám đốc HĐQT Hội đồng quản trị HNX Sàn giao dịch chứng khoán Hà Nội HOSE Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh HSX Sàn giao dịch chứng khoán TP.