Luận án Tiến sĩ Kinh tế: Các nhân tố ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên hướng đến chất lượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ĐOÀN ANH VŨ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH ĐỘC LẬP CỦA KIỂM TOÁN VIÊN HƯỚNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- ĐOÀN ANH VŨ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍNH ĐỘC LẬP CỦA KIỂM TOÁN VIÊN HƯỚNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN CỦA KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.

NGUYỄN XUÂN HƯNG TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2023 i LỜI CAM ĐOAN Luận án “Các nhân tố ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên hướng đến chất lượng kiểm toán của Kiểm toán nhà nước Việt Nam” là nghiên cứu độc lập của tôi, thực hiện với sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Xuân Hưng. Trong quá trình thực hiện tôi có tham khảo các tài liệu cùng chủ đề ở nước ngoài và ở Việt Nam, tôi đã trích dẫn đúng và đủ những nội dung được kế thừa trong luận án.

Kết quả nghiên cứu của luận án là trung thực, nội dung toàn văn luận án chưa được công bố trên bất kỳ tài liệu học thuật nào. Tôi xin cam đoan các thông tin trên là hoàn toàn xác thực. Hồ Chí Minh, ngày…tháng …. năm 2023 Nghiên cứu sinh Đoàn Anh Vũ ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi vô cùng cảm ơn quý Thầy/Cô của Trường Đại học Kinh tế TP.

Hồ Chí Minh về nhiệt huyết trong quá trình truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm, tạo nền tảng vững chắc để tôi có thể thực hiện các bước của quá trình nghiên cứu. Tiếp theo, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến PGS. Nguyễn Xuân Hưng hướng dẫn, Cô đã tận tâm, nhọc công dìu dắt tôi trong suốt giai đoạn thực hiện luận án, từ sự chỉ dẫn chi tiết để khắc phục khiếm khuyết đến những lời động viên quý giá giúp tôi vượt qua những trở ngại trong từng bước nghiên cứu. Tôi không quên cảm ơn Viện Đào tạo Sau đại học, Ban chủ nhiệm Khoa Kế toán, Bộ phận Thư ký Khoa Kế toán đã kịp thời cung cấp các hướng dẫn cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi về việc hoàn tất các thủ tục hành chính trong quá trình học tập tại Trường.

Bên cạnh đó, tôi muốn gửi lời cảm ơn đến Quý chuyên gia, bạn bè, Anh/chị đã giúp đỡ tôi trong các giai đoạn khảo sát. Để hoàn thành luận án, bên cạnh sự cố gắng của bản thân tôi còn được hỗ trợ rất lớn từ Kiểm toán nhà nước khu vực XIII, nơi tôi đang công tác. Ngoài ra, sự ủng hộ của gia đình và bạn bè cũng tiếp thêm động lực rất lớn cho tôi. Tôi chân thành cảm ơn tất cả! TP.

Hồ Chí Minh, ngày…tháng…năm 2023 Nghiên cứu sinh Đoàn Anh Vũ iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT .ix DANH MỤC CÁC BẢNG. x DANH MỤC CÁC HÌNH.

xiii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu, khảo sát. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài.

Đóng góp về mặt lý luận. Đóng góp về mặt thực tiễn. Kết cấu của đề tài .8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài.

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến TĐL của KTV. Nghiên cứu về nhân tố quyền lực chính trị ảnh hưởng đến TĐL của KTV. Nghiên cứu nhân tố nhiệm kỳ của KTV ảnh hưởng đến TĐL của KTV. Nghiên cứu về nhân tố mối quan hệ của KTV với ĐVKT ảnh hưởng đến TĐL của KTV.

Nghiên cứu về CLKT trong KVC. Nghiên cứu về CLKT của SAI. Nghiên cứu về CLKT theo loại hình kiểm toán. Nghiên cứu về nhân tố TĐL của KTV ảnh hưởng đến CLKT.

Nghiên cứu về vai trò trung gian của TĐL của KTV. Tổng quan các nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu về TĐL của KTV. Nghiên cứu về CLKT.

Nhận xét tổng quan nghiên cứu. Xác định khoảng trống nghiên cứu .37 Tóm tắt chương 1 .39 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Các khái niệm nghiên cứu. Tính độc lập của KTV.

Quyền lực chính trị. Nhiệm kỳ của KTV. Mối quan hệ của KTV với ĐVKT. Chất lượng kiểm toán.

Năng lực của KTV. Tổng quan về kiểm toán trong KVC. Tổng quan về kiểm toán công trên thế giới. Tổng quan về KTNN Việt Nam.

Lý thuyết đại diện (agency theory). Lý thuyết quyền lực (theory of hegemony). Lý thuyết bản sắc xã hội (social identity theory). Lý thuyết sự thoải mái (theory of comfort).

Lý thuyết quy kết (attribution theory) .61 Tóm tắt chương 2 .63 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu đề xuất. Giả thuyết nghiên cứu. Quyền lực chính trị và TĐL của KTV.

Mối quan hệ của KTV với ĐVKT và TĐL của KTV. Nhiệm kỳ của KTV và TĐL của KTV. TĐL của KTV và CLKT. Vai trò trung gian của TĐL của KTV.

Mô hình nghiên cứu đề xuất. Thang đo các khái niệm nghiên cứu. Thang đo quyền lực chính trị. Thang đo nhiệm kỳ KTV.

Thang đo mối quan hệ của KTV với ĐVKT. Thang đo TĐL của KTV. Thang đo CLKT của cuộc kiểm toán. Thang đo năng lực của KTV.

Quy trình nghiên cứu tổng quát. Thiết kế nghiên cứu. Nghiên cứu định tính. Công cụ thu thập dữ liệu.

Mẫu và cỡ mẫu. Phương pháp thu thập dữ liệu. Nội dung phỏng vấn. Kỹ thuật phân tích dữ liệu.

Nghiên cứu sơ bộ định lượng sơ bộ. Mẫu và cỡ mẫu. Công cụ và phương pháp thu thập dữ liệu. Kỹ thuật phân tích dữ liệu.

Nghiên cứu chính thức định lượng. Mẫu và cỡ mẫu. Công cụ và phương pháp thu thập dữ liệu. Kỹ thuật phân tích dữ liệu .86 Tóm tắt chương 3 .92 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN.

Kết quả nghiên cứu định tính. Thông tin mẫu. Đánh giá sự phù hợp của thang đo. Đánh giá sự phù hợp của các mối quan hệ trong mô hình nghiên cứu.

Bàn luận về kết quả nghiên cứu định tính. Mô hình nghiên cứu điều chỉnh. Kết quả nghiên cứu sơ bộ định lượng. Thông tin mẫu.

Đánh giá sơ bộ độ tin cậy của thang đo. Đánh giá độ tin cậy của thang đo các biến độc lập. Đánh giá sơ bộ độ tin cậy của thang đo TĐL của KTV. Đánh giá sơ bộ độ tin cậy của thang đo năng lực của KTV.

Đánh giá sơ bộ độ tin cậy của thang đo CLKT. Phân tích nhân tố khám phá thang đo các biến. Kết quả phân tích EFA thang đo các biến độc lập. Kết quả phân tích EFA thang đo TĐL của KTV.

Kết quả phân tích EFA thang đo năng lực của KTV. Kết quả phân tích EFA thang đo CLKT. Kết quả nghiên cứu chính thức định lượng. Thông tin mẫu.

Kết quả kiểm định mô hình đo lường. Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc. Khắc phục sai lệch đo lường do phương pháp. Bàn luận kết quả nghiên cứu định lượng.

Thang đo và mối quan hệ trong mô hình nghiên cứu. Về kết quả kiểm định các giả thuyết .126 Tóm tắt chương 4 .131 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý. Về mặt lý thuyết. Về mặt quản trị.

Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo .138 Tóm tắt chương 5 .141 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ .1 TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài về các nhân tố tác động đến CLKT. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài về nhân tố quyền lực chính trị tác động đến tính độc lập của KTV. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài về nhân tố nhiệm kỳ kiểm toán của KTV tác động đến tính độc lập của KTV.

Tổng quan nghiên cứu nước ngoài về nhân tố mối quan hệ của KTV với ĐVKT tác động đến tính độc lập của KTV. Phiếu trao đổi với chuyên gia. Thông tin cơ bản về chuyên gia thảo luận. Tổng hợp dữ liệu thảo luận với các chuyên gia.

Tổng hợp ý kiến chuyên gia về điều chỉnh thang đo. Thang đo chính thức của các biến trong mô hình nghiên cứu. Phiếu khảo sát sơ bộ. Danh sách đơn vị khảo sát sơ bộ.

Phiếu khảo sát chính thức. Danh sách đơn vị khảo sát chính thức. Thống kê mô tả dữ liệu sơ bộ.69 viii Phụ lục 15. Chi tiết kết quả phân tích Cronbach’s Alpha các biến nghiên cứu.

Chi tiết kết quả phân tích EFA thang đo các biến nghiên cứu. Thống kê mô tả dữ liệu khảo sát chính thức. Sơ đồ kiểm định mô hình đo lường trong PLS-SEM. Kết quả phân tích nhân tố đơn Harman .83 ix DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ viết đầy đủ BCTC Báo cáo tài chính BCKT Báo cáo kiểm toán CLKT Chất lượng kiểm toán ĐVKT Đơn vị được kiểm toán KTV Kiểm toán viên KTVNN Kiểm toán viên nhà nước KTNN Kiểm toán nhà nước KVC Khu vực công NC Nghiên cứu NKKTV Nhiệm kỳ kiểm toán viên TĐL Tính độc lập INTOSAI The International Organization of Supreme Audit Institutions Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán Tối cao ISSAI The International Standards of Supreme Audit Institutios Chuẩn mực quốc tế của các Cơ quan Kiểm toán Tối cao SAI Supreme Audit Institution Tổ chức kiểm toán tối cao SAI PMF Performance Measurement Framework of Supreme Audit Institution Khung đo lường thành quả hoạt động của Tổ chức kiểm toán tối cao x DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1: Thông tin chung về mẫu khảo sát sơ bộ .2: Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo các biến độc lập .3: Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo TĐL của KTV .4: Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo năng lực của KTV .5: Kết quả đánh giá độ tin cậy của thang đo CLKT .6: Kết quả phân tích EFA thang đo các biến độc lập .7: Kết quả phân tích EFA thang đo TĐL của KTV .8: Kết quả phân tích EFA thang đo năng lực của KTV .9: Kết quả phân tích EFA thang đo CLKT .10: Thông tin chung về mẫu khảo sát chính thức .11: Thống kê mô tả các biến trong mô hình .