Luận án tiến sĩ tác động quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính ngân hàng thương mại Việt Nam - Phạm Hoàng Ân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH PHẠM HOÀNG ÂN TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN RỦI RO VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH, THÁNG 01 NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH PHẠM HOÀNG ÂN TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN RỦI RO VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng MÃ SỐ: 9 34 02 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN VĂN THUẬN TS. TRẦN DỤC THỨC TP.HỒ CHÍ MINH – THÁNG 01 NĂM 2021 i LỜI CAM ĐOAN Luận án này chưa từng được trình nộp để lấy học vị Tiến sĩ tại bất cứ một cơ sở đào tạo nào. Luận án này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã được công bố trước đây hoặc các nội dung do người khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn được dẫn nguồn đầy đủ trong luận án.

Nghiên cứu sinh Phạm Hoàng Ân ii LỜI CÁM ƠN Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến giảng viên hướng dẫn của tôi, TS. Nguyễn Văn Thuận và TS. Trần Dục Thức, người đã giúp đỡ, hướng dẫn tôi từ khi chọn đề tài, bảo vệ đề cương và trong suốt quá trình nghiên cứu bằng tinh thần khoa học nhiệt thành nhất. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các giảng viên, cán bộ phụ trách Khoa Sau đại học – Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi học tập và hoàn thành chương trình đào tạo.

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến quý thầy cô trong hội đồng các cấp, quý thầy cô đã giúp tôi định hướng, sửa chữa về đề tài nghiên cứu của mình được hoàn thiện hơn. Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình đã luôn động viên tinh thần cho tôi trong suốt những năm học ở trường và trong thời gian nghiên cứu để viết Luận án này. iii TÓM TẮT Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với phương pháp GMM (với SGMM hai bước) để xem xét tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính của các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ 29 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2011 – 2019 với 261 quan sát.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các yếu tố của quản trị công ty gồm quy mô HĐQT (Bsize), tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập (Bindep), tỷ lệ thành viên HĐQT tham gia điều hành (Execdir), tỷ lệ thành viên HĐQT có trình độ sau đại học (Edu), sở hữu nhà nước (soe) và thành viên HĐQT có kết nối chính trị (Pol) có tác động đến rủi ro của các NHTM Việt Nam. Đồng thời, các yếu tố SIZE, LAR, LDR và GDP cũng tác động đến rủi ro của các NHTM Việt Nam. Đối với hiệu quả tài chính, các yếu tố của quản trị công ty gồm quy mô HĐQT (Bsize), tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập (Bindep), tỷ lệ thành viên HĐQT có trình độ sau đại học (Edu), sở hữu nhà nước (soe) và thành viên HĐQT có kết nối chính trị (Pol) có tác động đến hiệu quả tài chính của các NHTM Việt Nam. Đồng thời, các yếu tố SIZE, LAR, CAP, LDR và GDP cũng tác động và có ý nghĩa thống kê với hiệu quả tài chính của các NHTM Việt Nam.

Từ kết quả nghiên cứu tìm được, tác giả cũng đưa ra các kết luận và đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao năng lực quản trị công ty, hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất để nâng cao hiệu quả tài chính của các NHTM ở Việt Nam. Từ khoá: Quản trị công ty, rủi ro, hiệu quả tài chính, Việt Nam iv ABSTRACT In this study, the author uses a quantitative research method with GMM method (with two-step System-GMM) to examine the impact of corporate governance on the risks and financial performance of commercial banks Vietnam. Data were collected from 29 Vietnamese commercial banks for the period 2011 - 2019 with 261 observations. Research results show that, the factors of Corporate Governance that affect the risks of Vietnam commercial banks include the size of the Board of Directors (Bsize), the proportion of independent members of BOD (Bindep), the proportion of members of BOD participating in the management (Execdir), the the percentage of members of the Board of Directors with postgraduate level (Edu), state ownership (soe), and members with political connections (Pol).

At the same time, the variables of SIZE, LAR, LDR and GDP also have an impact on the risk of Vietnam commercial banks. For financial performance, the factors of Corporate Governance that affect the financial performance of Vietnam commercial banks include the size of the Board of Directors (Bsize), the proportion of independent members of the Board of Directors (Bindep), the proportion of members of the Board of Directors having graduate degree (Edu), state ownership (Soe), and members with political connections (Pol). At the same time, the bank features variables such as SIZE, LAR, CAP, LDR and GDP that has an impact on the financial performance of Vietnam commercial banks. On the basis of the empirical studies on the impacts of corporate governance on risks and financial performance of commercial banks in Vietnam, the thesis has also presented a number of policy implications to improve corporate governance capacity, minimize risks in order to improve the financial performance of commercial banks in Vietnam.

Keywords: Corporate governance, Risk, Financial performance, Vietnam. v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết Nghĩa tiếng Việt Nghĩa tiếng Anh tắt Basel Committee on BCBS Uỷ ban Basel về giám sát ngân hàng Banking Supervision BCTC Báo cáo tài chính BCTN Báo cáo thường niên BHC Công ty nắm giữ ngân hàng Bank Holding Company Bindep Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập Bsize Quy mô hội đồng quản trị CAP Quy mô vốn chủ sở hữu Equity to Asset ratio CTI Hiệu quả quản lý Cost to Income ratio Edu Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị có trình độ sau đại học Execdir Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị tham gia điều hành Femdir Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị là nữ Fordir Tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị là người nước ngoài HĐQT Hội đồng quản trị International Finance IFC Tổ chức Tài chính quốc tế Corporation International Monetary IMF Quỹ tiền tệ quốc tế Fund LAR Quy mô hoạt động cho vay Loan to Asset ratio LDR Tỷ lệ cho vay trên vốn huy động Loan to Deposit ratio Total liquidity assets to LIQ Tài sản thanh khoản trên tổng tài sản total assets NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTMCP Ngân hàng thương mại cồ phần NIM Thu nhập lãi cận biên Net Interest Margins vi Chữ viết Nghĩa tiếng Việt Nghĩa tiếng Anh tắt Thành viên hội đồng quản trị có kết nối Politically connected Pol chính trị directors Organisation for Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế các OECD Economic Co-operation quốc gia phát triển and Development QTCT Quản trị công ty SIZE Quy mô ngân hàng Bank size Soe Tỷ lệ sở hữu nhà nước State Ownership TCTC Tổ chức tài chính TCTD Tổ chức tín dụng World Trade WTO Tổ chức thương mại thế giới Organization vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.iv MỤC LỤC. vii DANH MỤC BẢNG.x DANH MỤC HÌNH. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU.

Vấn đề nghiên cứu và tính cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Kết quả đạt được và những đóng góp mới của đề tài. Cấu trúc của luận án. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN RỦI RO VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA NGÂN HÀNG.

Quản trị công ty của ngân hàng thương mại. Khái niệm quản trị công ty. Sự khác biệt giữa quản trị công ty trong ngân hàng và công ty khác 15 2. Đo lường quản trị công ty.

Rủi ro trong kinh doanh ngân hàng. Khái niệm về rủi ro. Các loại rủi ro trong kinh doanh ngân hàng. Hiệu quả tài chính trong ngân hàng và phương pháp đo lường.

Các lý thuyết về tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính ngân hàng. Lý thuyết đại diện (Agency theory). Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory). Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource dependence theory).

Bằng chứng thực nghiệm. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của quản trị công ty đến rủi ro của ngân hàng. Các nghiên cứu thực nghiệm về tác động quản trị công ty đến hiệu quả tài chính của ngân hàng. Khoảng trống nghiên cứu.56 Kết luận chương 2.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình đo lường tác động của quản trị công ty đến rủi ro và hiệu quả tài chính của các NHTM Việt Nam. Đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu. Biến phụ thuộc rủi ro.

Biến phụ thuộc hiệu quả tài chính. Các biến quản trị công ty. Các biến kiểm soát. Giả thuyết nghiên cứu.

Quy mô HĐQT (Bsize). Thành viên độc lập trong HĐQT (Bindep). Thành viên nữ trong HĐQT (Femdir). Thành viên HĐQT là người nước ngoài (Fordir).

Tỷ lệ thành viên HĐQT tham gia điều hành (Execdir). Tỷ lệ thành viên HĐQT có trình độ sau đại học (Edu). Sở hữu nhà nước (Soe). Thành viên HĐQT có kết nối chính trị (Pol).

Các biến kiểm soát trong mô hình. Dữ liệu nghiên cứu. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu.82 Kết luận chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Thống kê mô tả các biến nghiên cứu. Phân tích mối tương quan giữa các biến. Đo lường tác động của quản trị công ty đến rủi ro của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011 – 2019. Kết quả nghiên cứu.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. Đo lường tác động của quản trị công ty đến hiệu quả tài chính của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2011 – 2019. Kết quả nghiên cứu. Thảo luận kết quả nghiên cứu.113 Kết luận chương 4.

KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Hàm ý chính sách. Về nâng cao năng lực quản trị công ty. Về rủi ro và hiệu quả tài chính trong các NHTM Việt Nam.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo.129 TÀI LIỆU THAM KHẢO.xiii PHỤ LỤC 1. xxxiv PHỤ LỤC 2. xxxix PHỤ LỤC 3.

xlix PHỤ LỤC 4.lxiii PHỤ LỤC 5.lxxxiii DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.xcvii x DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Bảng tổng hợp và so sánh kết quả các nghiên cứu trước. Bảng tổng hợp và so sánh kết quả các nghiên cứu trước. Tổng hợp số lượng NHTM Việt Nam giai đoạn 2011-2019.

Bảng tóm tắt tính toán các biến số nghiên cứu.