Luận án Tiến sĩ: Phát triển DNVVN trong nền kinh tế Đức - Trần Đình Hưng

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN ĐÌNH HƯNG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NỀN KINH TẾ ĐỨC NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9 31 01 06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN THANH ĐỨC 2. ĐẶNG MINH ĐỨC HÀ NỘI-2020 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu của mình và không trùng lặp với bất cứ công trình nào của các tác giả khác. Các số liệu được sử dụng trong luận án có nguồn gốc rõ ràng.

Tác giả luận án Trần Đình Hưng i MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ.

viii MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Những công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến luận án. Nhóm công trình đề cập khuôn khổ lý thuyết của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Nhóm công trình đề cập đến vai trò của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhóm công trình đề cập đến các nhân tố tác động và chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhóm công trình đề cập những vấn đề tồn tại của doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khoảng trống nghiên cứu và hướng nghiên cứu của đề tài.

Đóng góp của của các công trình đi trước:. Một số vấn đề các công trình trên còn bỏ ngỏ, cần tiếp tục nghiên cứu:. 25 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ. Lý luận về sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Lý thuyết của Penrose về sự phát triển doanh nghiệp:. Lý thuyết nguồn lực doanh nghiệp và năng lực động của doanh nghiệp. Lý thuyết phát triển theo giai đoạn. Chiến lược cạnh tranh phổ quát của Michael Porter:.

Một số vấn đề chung về doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đặc điểm của doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vai trò của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế.

Khái niệm, các tiêu chí đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khái niệm về phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tiêu chí đánh giá sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ 60 2.

Khung phân tích sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế Đức. 70 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NỀN KINH TẾ ĐỨC NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 72 3. Tổng quan tình hình về sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế Đức. Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức đầu những năm 2000.

Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế thế giới. Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức trong những năm gần đây106 3. Đánh giá sự phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức. Ưu điểm của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức.

Một số vấn đề tồn tại của các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức. Những bài học kinh nghiệm từ thực tế phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Đức. 129 CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Thực trạng phát triển của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nền kinh tế Việt Nam.

Sự tương đồng và khác biệt giữa Việt Nam và Đức. Một số khuyến nghị chính sách cho Việt Nam. 168 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 171 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

172 iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển châu Á Asian Infrastructure Investment Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ AIIB Bank tầng châu Á Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế APEC Cooperation châu Á Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông ASEAN Nations Nam Á ASEM Asia-Europe Meeting Hội nghị thượng đỉnh Á-Âu Federal Ministry of Economics Bộ Kinh tế và Công nghệ BMWi and Technology Liên bang CMCN Industrial Revolution Cách mạng công nghiệp Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện CPTPP Agreement for Trans-Pacific và Tiến bộ xuyên Thái Bình Partnership Dương Small and Medium-sized DNVVN Doanh nghiệp vừa và nhỏ Enterprises DtA German Equalisation Bank Ngân hàng Đền bù Đức EC European Commission Ủy ban châu Âu EU European Union Liên minh châu Âu Eurostat European Statistics Cơ quan Thống kê Châu Âu EU-Vietnam Free Trade Hiệp định Thương mại Tự do EVFTA Agreement Việt Nam-EU FDI Foregin Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại Tự do GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội v Deutsche Gesellschaft für Tổ chức Hợp tác và Phát triển GIZ Internationale Zusammenarbeit Đức IFC International Finance Corporation Tổ chức Tài chính quốc tế International Labour ILO Tổ chức Lao động Quốc tế Organization KtW Kreditanstalt für Wiederaufbau Ngân hàng Tái thiết Đức Multilateral Investment Cơ quan Bảo lãnh Đầu tư Đa MIGA Guarantee Agency phương Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển OECD Cooperation and Development Kinh tế Chỉ số năng lực cạnh tranh PCI Provincial Competitiveness Index cấp tỉnh R&D Research and Development Nghiên cứu và Phát triển SBA Small Business Act Đạo luật Doanh nghiệp nhỏ Vietnam Chamber of Commerce Phòng Thương mại và Công VCCI and Industry nghiệp Việt Nam WB World Bank Ngân hàng Thế giới WBG World Bank Group Nhóm Ngân hàng Thế giới WEF World Economic Forum Diễn đàn Kinh tế Thế giới WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại Thế giới Chương trình Đổi mới sáng Zentrales Innovations programm ZIM tạo Trung ương dành cho Mittelstand doanh nghiệp vừa và nhỏ vi DANH MỤC CÁC BẢNG Tiêu chí định lượng xác định doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ Bảng 2.1 39 và vừa của IFC và MIGA thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới Xác định DNVVN theo tiêu chí định lượng của Liên minh Bảng 2.2 42 châu Âu Bảng 2.3 Bảng tham chiếu xếp loại DNVVN 43 Bảng 2.4 Tiêu chí xác định DNVVN ở Đức 45 Bảng 2.5 Đặc điểm của DNVVN so sánh với doanh nghiệp lớn 48 Bảng 2.6 Phân loại Hiệp hội/tổ chức theo các tiêu chí 66 Bảng 4.1 Tiêu chí xác định DNVVN của Việt Nam 2018 139 Thống kê số lượng doanh nghiệp (dựa theo tiêu chí quy Bảng 4.2 140 mô lao động) từ 2005-2015 Bảng 4.3 Một số tương đồng và khác biệt giữa Việt Nam và Đức 148 vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ Hình 2.1 Mô hình phát triển sáu giai đoạn của Greiner 31 Hình 2.2 Tỷ lệ doanh nghiệp vừa và nhỏ theo khu vực (%) 55 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp Hình 2.3 69 vừa và nhỏ Hình 3.1 Đóng góp của DNVVN trong nền kinh tế Đức (2003) 74 Các loại hình DNVVN và tỷ trọng doanh thu DNVVN ở Hình 3.2 75 Đức Tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ thất nghiệp tại Đức từ Hình 3.3 76 2000-2005 Tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ thất nghiệp tại Đức từ Hình 3.5 Vai trò của DNVVN ở Đức trong nền kinh tế vĩ mô 87 Giá trị xuất khẩu hàng năm và tỷ trọng giá trị xuất khẩu Hình 3.6 88 trong GDP của Đức Tỷ trọng các nguồn tài chính DNVVN sử dụng trong hoạt Hình 3.7 93 động đổi mới sáng tạo (2010) Doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp giải thể và cán Hình 3.8 94 cân doanh nghiệp mới ở Đức từ 2007-2010 So sánh kết quả thực hiện theo bộ tiêu chí 10 điểm của Hình 3.9 Đạo luật doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 2010/2011 giữa 97 Đức và mức trung bình của EU Tốc độ tăng trưởng GDP và tỷ lệ thất nghiệp tại Đức từ Hình 3.10 99 2007-2012 Doanh thu xuất khẩu của DNVVN năm 2000, 2005, 2010 Hình 3.11 100 (đơn vị: tỷ euro) viii Vị trí của DNVVN trong nền kinh tế Đức 2010/2011 (đơn Hình 3.13 Số lượng DNVVN dẫn đầu thế giới ở các quốc gia (2012) 103 Tỷ lệ thanh niên thất nghiệp ở Đức so với mức trung bình Hình 3.14 104 của EU (đơn vị: %) Hình 3.15 Số lượng người tự làm chủ ở Đức từ 2000-2012 105 Số lượng lao động trong DNVVN và tỷ lệ lao động của Hình 3.16 110 DNVVN trong nền kinh tế Hình 3.17 Khởi nghiệp trong các doanh nghiệp sáng chế đột phá 114 Hình 3.18 Tỷ lệ khởi nghiệp theo các ngành nghề ở Đức (2019) 116 Sự thay đổi trong cơ cấu ngành của DNVVN từ 2006- Hình 3.19 118 2018 Tỷ lệ tăng trưởng lao động và tăng trưởng doanh thu ở Hình 3.20 119 DNVVN Đức từ 2012-2018 (đơn vị: %) Tỷ lệ tăng trưởng GDP và tỷ lệ thất nghiệp ở Đức từ 2012- Hình 3.1 Tốc độ tăng trưởng GDP Việt Nam qua các năm 146 ix MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) từ lâu đã được xem là có vị trí rất quan trọng trong nền kinh tế của mỗi quốc gia, dù là quốc gia phát triển hay đang phát triển. Tại Việt Nam, phát triển DNVVN đã trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ trong những năm gần đây. Theo kết quả “Tổng điều tra kinh tế năm 2017” của Tổng cục Thống kê, cả nước có 507,86 nghìn DVVVN đang hoạt động, tăng 52,1% so với thời điểm 01/01/2012, chiếm khoảng 98,1% tổng số doanh nghiệp cả nước, sử dụng tới khoảng 44,5% lao động xã hội [34].

Bên cạnh đó, DNVVN ở Việt Nam cũng đã đóng góp khoảng 40% GDP cho nền kinh tế [15]. Có thể thấy rằng, sự đóng góp của khối DNVVN Việt Nam trong nền kinh tế là đáng kể. Tuy nhiên, so với tiềm năng thực sự, khối doanh nghiệp này vẫn chưa nhận được sự quan tâm tương xứng và vẫn còn rất nhiều dư địa cho sự phát triển. Xét một cách tổng thế, DNVVN ở Việt Nam được nhìn nhận là “tuy đông nhưng không mạnh”.

Nhìn chung, khối doanh nghiệp này năng lực cạnh tranh còn yếu kém, trình độ công nghệ lạc hậu, nguồn nhân lực ít được đào tạo nâng cao, nguồn vốn nhỏ, tỷ lệ tiếp cận vốn ngân hàng của các DNVVN cũng thấp hơn đáng kể so với doanh nghiệp lớn. Bên cạnh đó, những khó khăn đến từ chính việc nhận thức về vai trò và vị thế của khối doanh nghiệp này trong nước (sự đối xử bất bình đẳng, ít chính sách ưu đãi), tình trạng thiếu minh bạch và cơ chế quan liêu đang cản trở sự phát triển của các DNVVN.