Luận án chính sách chất lượng nông sản xuất khẩu: Gạo và cà phê

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG PHẠM VĨNH THẮNG CHÍNH SÁCH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM (TRƯỜNG HỢP LÚA GẠO VÀ CÀ PHÊ) LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2018 BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG PHẠM VĨNH THẮNG CHÍNH SÁCH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM (TRƯỜNG HỢP LÚA GẠO VÀ CÀ PHÊ) Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số : 62 34 04 10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN VĂN NAM HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đề tài luận án: “Chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam (trường hợp lúa gạo và cà phê)” là công trình nghiên cứu độc lập của tác giả dưới sự hướng dẫn khoa học của thầy hướng dẫn. Kết quả nghiên cứu của Luận án chưa được công bố ở bất kỳ ấn phẩm hay công trình nghiên cứu nào, các số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực và có nguồn gốc rõ ràng. Tôi xin cam đoan những vấn đề nêu trên là đúng sự thực, nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Tác giả luận án Phạm Vĩnh Thắng LỜI CẢM ƠN Luận án được hoàn thành với sự nỗ lực học hỏi nghiêm túc của tôi tại Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của các cơ quan, các cấp lãnh đạo và các cá nhân. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn tới tất cả các tập thể và cá nhân đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Trước tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.

Nguyễn Văn Nam, nhà khoa học đã luôn nhiệt tình, ân cần hướng dẫn cho tôi ngay từ bước đầu cụ thể hóa hướng nghiên cứu đến nhận xét góp ý trong nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng tới Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đã luôn tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Viện thông qua những khóa học và trao đổi về phương pháp nghiên cứu, các buổi hội thảo khoa học, những buổi chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu thực tiễn và những dịp sinh hoạt khoa học có liên quan khác. Tôi xin dành lời cảm ơn chân thành tới Ban giám đốc, lãnh đạo Khoa Quản trị kinh doanh - Học viện Ngân hàng và bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành Luận án. Đặc biệt, tôi cũng xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới gia đình đã là chỗ dựa và động lực để tôi quyết tâm hoàn thành luận án một cách tốt nhất.

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng không thể tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót nhất định khi thực hiện Luận án. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của quý Thầy, Cô giáo và bạn đọc. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Phạm Vĩnh Thắng MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH, BẢNG, BIỂU ĐỒ PHẦN MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM. Tổng quan tình hình nghiên cứu.

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở ngoài nước. Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các công trình đã công bố giải quyết. Những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết.

Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của Luận án. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu.

Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Dự kiến những đóng góp mới của luận án.31 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU. Cơ sở lý luận về chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Các khái niệm liên quan.

Vai trò của nhà nước trong việc nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Cơ sở lý luận về chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Các khái niệm về chính sách. Phân loại chính sách.

Cấu trúc cơ bản của chính sách. Đánh giá tác động của chính sách. Các yếu tố ảnh hưởng đến chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Những tác động gián tiếp.

Những tác động trực tiếp. Kinh nghiệm nước ngoài trong hoạch định và thực thi chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu và bài học cho Việt Nam. Kinh nghiệm của một số nước trong hoạch định và thực thi chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Một số bài học rút ra cho Việt Nam.64 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2010 -2017 (TRƯỜNG HỢP GẠO VÀ CÀ PHÊ).

Khái quát thực trạng chất lượng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Thực trạng xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam. Thực trạng chất lượng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Thực trạng chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu.

Một số luật và văn bản dưới luật có liên quan. Tái cơ cấu nông nghiệp. Về các chính sách hỗ trợ, khuyến khích, đầu tư nâng cao chất lượng hàng nông sản. Tác động của các chính sách đến chất lượng hàng nông sản xuất khẩu.

Tác động tích cực. Những bất cập của chính sách. Đánh giá chung về hệ thống chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Hiệu quả chủ yếu từ hệ thống chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu.

Những hạn chế từ hệ thống chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu.104 CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN TỚI. Bối cảnh quốc tế, trong nước và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam. Bối cảnh quốc tế. Bối cảnh trong nước.

Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam trong xuất khẩu nông sản. Quan điểm, phương hướng hoàn thiện chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu. Quan điểm hoàn thiện chính sách. Phương hướng hoàn thiện chính sách.

Giải pháp hoàn thiện chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Những chính sách chung. Chính sách với mặt hàng gạo xuất khẩu. Chính sách với mặt hàng cà phê.

Một số kiến nghị nhằm nâng cao năng lực thực thi các chính sách nâng cao chất lượng hàng nông sản xuất khẩu Việt Nam.149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Việt Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm ATTP An toàn thực phẩm BVTV Bảo vệ thực vật CGTTC Chuỗi giá trị toàn cầu CLNS Chiến lược nông sản DN Doanh nghiệp DNNN Doanh nghiệp nhà nước ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐTNN Đầu tư nước ngoài GTGT Gía trị gia tăng HNKTQT Hội nhập kinh tế quốc tế HTX Hợp tác xã KHKT Khoa học kỹ thuật KH&CN Khoa học và công nghệ KNXK Kim ngạch xuất khẩu KNNK Kim ngạch nhập khẩu KTQT Kinh tế quốc tế KT- XH Kinh tế- Xã hội NHNN Ngân hàng nhà nước NK Nhập khẩu NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NSXK Nông sản xuất khẩu NCCL Nâng cao chất lượng QCVN Quy chuẩn Việt Nam TCCLSP Tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TCQG Tiêu chuẩn quốc gia TCQT Tiêu chuẩn quốc tế TDXK Tín dụng xuất khẩu UBND Uỷ ban nhân dân XK Xuất khẩu XKNS Xuất khẩu nông sản XTTM Xúc tiến thương mại Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Anh Từ Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt viết tắt ASEAN Association of South-East Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nations Nam Á CVC Company Value Chain Chuỗi giá trị doanh nghiệp EC European Commission Uỷ ban châu Âu EU European Union Liên minh châu Âu FAO Food and Agriculture Organization of Tổ chức Nông lương Liên hợp the United Nations quốc FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định Thương mại Tự do GAP Good Agricultural Practices Các thông lệ sản xuất nông nghiệp tốt GATT General Agreement on Trade and Hiệp định chung về Thương mại Tariffs và Thuế quan GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GVC Global Value Chain Chuỗi giá trị toàn cầu GPDN Global Production and Distribution Mạng lưới sản xuất, phân phối Network toàn cầu ICO International Coffee Organization Tổ chức cà phê quốc tế ITC International Trade Centre Trung tâm Thương mại Quốc tế SC Supply Chain Chuỗi cung ứng SPS Sanitary and Phyto-Sanitary Kiểm dịch động thực vật TBT Technical Barriers to Trade Hàng rào kỹ thuật trong T.Mại USD United States dollar Đô la Mỹ UNCTAD United Nations Conference on Trade Diễn đàn Thương mại và Phát and Development triển của Liên Hiệp Quốc UNDP The United Nations Development Chương trình hỗ trợ phát triển Programme của Liên Hiệp Quốc USDA United States Department of Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ Agriculture VAT Value Added Tax Thuế giá trị gia tăng VICOFA Vietnam Coffee and Cocoa Hiệp hội cà phê, ca cao Việt Association Nam WB World Bank Ngân hàng thế giới WTO World Trade Organisation Tổ chức Thương mại Thế giới DANH MỤC HÌNH, BẢNG, BIỂU ĐỒ HÌNH Hình 1.1: Khung phân tích lý thuyết tác động của các nhân tố và chính sách tới chất lượng hàng nông sản xuất khẩu.1: Ma trận tóm tắt về các loại trợ cấp nội địa trong nông nghiệp.1: Một số hàng nông sản xuất khẩu chủ lực giai đoạn 2000 -2008. 2: Tốp 10 thị trường xuất khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam 2016 -2017.3: Nhóm mặt hàng mà Việt Nam và Trung Quốc có lợi thế so sánh cao nhất theo chỉ số RCA.4: Cơ cấu chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam giai đoạn2010 – 2017.1: Dự báo triển vọng tăng trưởng thương mại thế giới giai đoạn 2016-2025.1: Khối lượng xuất khẩu nông sản của Việt Nam giai đoạn 2010 -2015.2: Giá trị xuất khẩu nông sản của Việt Nam giai đoạn 2010 -2015. Biến động diện tích và sản lượng lúa gạo Việt Nam 1996-2015.4: Biến động diện tích và sản lượng cà phê Việt Nam giai đoạn 1985 - 2015.79 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Trong những năm gần đây, nông nghiệp đã trở thành “ trụ đỡ ”của nền kinh tế với nhiều mặt hàng NSXK có kim ngạch lớn.