Luận án tiến sĩ phát triển kinh tế biển ở thành phố hải phòng

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ PHẠM NGỌC THỨC PH¸T TRIÓN KINH TÕ BIÓN ë thµnh phè H¶I PHßNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2016 BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ PHẠM NGỌC THỨC PH¸T TRIÓN KINH TÕ BIÓN ë thµnh phè H¶I PHßNG Chuyên ngành : Kinh tế chính trị Mã số : 62 31 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PGS, TS Nguyễn Trọng Xuân 2. PGS, TS Phạm Văn Sơn HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả và trích dẫn nêu trong luận án là trung thực và có xuất xứ rõ ràng.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Phạm Ngọc Thức MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU 5 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 11 Chương 1 PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN 28 1.1 Kinh tế biển, phát triển kinh tế biển và vai trò của phát triển kinh tế biển 28 1.2 Quan niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng 35 1.3 Kinh nghiệm phát triển kinh tế biển ở một số quốc gia, địa phương trong nước và bài học rút ra cho thành phố Hải Phòng 53 Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 71 2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội tác động đến phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng 71 2.2 Thành tựu và hạn chế về phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng 75 2.3 Nguyên nhân thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra từ thực trạng phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng 92 Chương 3 QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG ĐẾN NĂM 2030 102 3.1 Dự báo bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước ảnh hưởng tới phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng đến năm 2030 102 3.2 Quan điểm cơ bản phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng đến năm 2030 113 3.3 Giải pháp cơ bản phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng đến năm 2030 123 KẾT LUẬN 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 150 PHỤ LỤC 160 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT CHỮ VIẾT ĐẦY ĐỦ CHỮ VIẾT TẮT 1 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH 2 Đơn vị đo năng lực vận tải an toàn của tàu thủy tính bằng tấn DWT 3 Kinh tế - xã hội KT - XH 4 Khu công nghiệp KCN 5 Lực lượng sản xuất LLSX 6 Nhà xuất bản Nxb 7 Quan hệ sản xuất QHSX 8 Tư bản chủ nghĩa TBCN 9 Tư liệu sản xuất TLSX 10 Khu kinh tế KKT 11 Khu công nghiệp KCN DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ STT TÊN BIỂU ĐỒ TRANG 1 Biểu đồ 2.Tổng vốn đầu tư toàn xã hội 70 2 Biểu đồ 2. Mức tăng tổng vốn đầu tư xã hội so với cùng kỳ năm trước 71 3 Biểu đồ 2. Tổng vốn đầu tư cho các ngành kinh tế biển 71 4 Biểu đồ 2. Sản lượng hàng hóa thông qua cảng 76 5 Biểu đồ 2.

Kết quả vận tải bằng đường biển và đường sông 77 6 Biểu đồ 2. Tổng sản lượng nuôi trồng và đánh bắt thủy sản 81 7 Biểu đồ 2. Tổng giá trị thủy sản ước đạt hàng năm 82 8 Biểu đồ 2. Tổng số lượt khách du lịch đến thành phố Hải Phòng hàng năm 87 5 MỞ ĐẦU 1.

Giới thiệu khái quát về công trình nghiên cứu Từ những tri thức lý luận và thực tiễn có được, tác giả nhận thấy biển và kinh tế biển có vai trò đặc biệt quan trọng đối với kinh tế các quốc gia có biển. Đặc biệt, thế kỷ XXI được đánh giá là “Thế kỷ của đại dương”, các quốc gia có biển đã và đang xây dựng cho mình một chiến lược biển quốc gia với nhiều tham vọng theo hướng “lấy đại dương nuôi đất liền”. Trước xu hướng đó việc triển khai một công trình nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế biển nói chung và kinh tế biển Hải Phòng nói riêng để kinh tế biển đóng góp tối đa vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững chủ quyền biển đảo là một vấn đề có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. Thực tiễn đó kết hợp với niềm đam mê nghiên cứu khoa học và những hiểu biết mà tác giả có được; tác giả quyết định chọn đề tài “Phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng” để nghiên cứu với mong muốn đóng góp phần công sức nhỏ bé cùng tập thể các nhà khoa học luận giải một số vấn đề lý luận về kinh tế biển, cũng như đề xuất các quan điểm, giải pháp để phát triển kinh tế biển.

Trong quá trình nghiên cứu, luận án có sự kế thừa chọn lọc các quan điểm, công trình nghiên cứu cả trong và ngoài nước dưới sự hướng dẫn, định hướng của các thầy hướng dẫn và sự nỗ lực rất lớn của bản thân tác giả. Lý do lựa chọn đề tài Trong xu hướng chung của thế giới, ngay từ những năm 90 của thế kỷ XX Đảng ta đã nhận thức rõ vị trí chiến lược và tầm quan trọng của biển, hải đảo và kinh tế biển đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh, quốc phòng của đất; nhận thức được chuyển hóa thành quyết tâm chính trị chiến lược trong phát triển kinh tế biển, đảo. Tại Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta xác định: “Phát triển mạnh kinh tế biển tương xứng với vị thế và tiềm năng biển của nước ta, gắn phát triển kinh tế biển với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền vùng biển ”. 6 Nằm trong chiến lược phát triển kinh tế biển chung của cả nước, Hải Phòng có vị trí địa chiến lược, là cửa ngõ, cầu nối cực kỳ quan trọng trong giao thương với các nước trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Thành phố Hải Phòng có chiều dài bờ biển khoảng 125 km, thềm lục địa rộng trên 100.000 km2, vùng biển Hải Phòng có diện tích khoảng 4.000 km2, gấp 2,6 lần diện tích đất liền… Tất cả các yếu tố trên đã tạo cho Hải Phòng những lợi thế to lớn trong phát triển kinh tế biển. Quán triệt quan điểm chỉ đạo của Đảng, những năm qua, Đảng bộ và nhân dân thành phố Hải Phòng đã thực sự coi trọng đầu tư phát triển kinh tế biển; coi đây là ngành kinh tế mũi nhọn, đột phá trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và an ninh, quốc phòng của thành phố. Tổng kết thực tiễn cho thấy, Hải Phòng đã bước đầu thu hút được các nguồn lực cho đầu tư phát triển, khai thác được tiềm năng thế mạnh và lợi thế của kinh tế biển, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, tạo việc làm cho người lao động, từng bước thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định an ninh, quốc phòng. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng vẫn còn tồn tại một số hạn chế như: Cơ chế chính sách phát triển kinh tế biển chưa thực sự đồng bộ và chưa đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn; chất lượng các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế biển còn thấp; hiệu quả phát triển kinh tế biển chưa thật sự tương xứng với tiềm năng.

Về mặt lý luận, chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế biển và phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng. Thực tế đó cho thấy hiệu quả và sự kỳ vọng phát triển của các ngành kinh tế biển ở Hải Phòng hoàn toàn chưa tương xứng với tiềm năng mà Hải Phòng đang có. Để khắc phục một cách triệt để những tồn tại rào cản trên, tất yếu cần phải triển khai những nghiên cứu mang tính hệ thống, chuyên sâu cả về lý luận và thực tiễn. 7 Xuất phát từ thực tiễn đó, NCS lựa chọn đề tài “Phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải phòng” làm luận án tiến sĩ chuyên ngành kinh tế chính trị.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu * Mục đích nghiên cứu Luận giải một số vấn đề về lý luận, thực tiễn và đề xuất quan điểm, giải pháp phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng đến năm 2030. * Nhiệm vụ nghiên cứu - Luận giải quan niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng. - Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển kinh tế biển của một số nước trên thế giới và một số địa phương trong nước; trên cơ sở đó rút ra bài học kinh nghiệm cho phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng. - Đánh giá thực trạng, nguyên nhân trong phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng.

- Dự báo những ảnh hưởng của bối cảnh thế giới, khu vực và trong nước đến phát triển kinh tế biển và đề xuất các quan điểm, giải pháp phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng đến năm 2030. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu * Đối tượng nghiên cứu: Phát triển kinh tế biển. * Phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Nghiên cứu phát triển của kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng dựa trên nghiên cứu các lĩnh vực kinh tế biển trọng tâm bao gồm: (1) Hệ thống cảng, dịch vụ cảng, vận tải biển. (2) Xây dựng khu kinh tế, các khu công nghiệp, các khu đô thị ven biển.

(3) Công nghiệp đóng mới, sửa chữa tàu thủy và phương tiện nổi. (4) Kinh tế thủy sản. (5) Du lịch biển. - Về không gian: Nghiên cứu phát triển kinh tế biển ở thành phố Hải Phòng bao gồm cả các thực thể kinh tế biển thuộc quyền quản lý của các bộ, ngành Trung ương và của thành phố Hải Phòng.

8 - Về thời gian: Các số liệu được nghiên cứu trong giai đoạn từ 2004 - 2015. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu * Cơ sở lý luận Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng, Nghị quyết của Đảng bộ thành phố Hải Phòng về phát triển kinh tế nói chung và phát triển kinh tế biển nói riêng.