Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao của thành phố Hà Nội - Giải pháp nâng cao hiệu quả

Lý do chọn đề tài. “Thu hút FDI luôn là một trong những mục tiêu quan trọng của các quốc gia phát triển nói chung và của Việt Nam nói riêng. Từ những năm đầu mở cửa, Việt Nam đã ban hành các chính sách ưu đãi, khuyến khích nhằm thu hút nguồn vốn FDI, tạo ra một nguồn lực hiệu quả để phát triển kinh tế. Không chỉ hướng tới việc gia tăng số lượng dự án, tổng lượng vốn FDI mà CP đã quan tâm, chú trọng hơn đến việc nâng cao chất lượng các dự án FDI.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng phát triển và với vị thế là thủ đô của Việt Nam, Hà Nội đang ngày càng trở thành điểm hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực như dịch vụ, tài chính – ngân hàng, bất động sản, công nghệ cao… Thủ đô Hà Nội là trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế của cả nước và trong những năm gần đây luôn là một trong những tỉnh đứng đầu về thu hút FDI. Những lĩnh vực thu hút nhiều FDI của TP là công nghiệp chế biến chế tạo, bất động sản, tài chính và bán buôn bán lẻ. Mục tiêu của Hà Nội không dừng lại ở việc thu hút nguồn vốn FDI mà còn là nguồn vốn FDI chất lượng cao, ưu tiên các dự án lớn có chọn lọc, sử dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường và giá trị gia tăng lớn. Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư được tổ chức hàng năm, Hà Nội 2017 - Hợp tác, Đầu tư và Phát triển, Thành phố đã nêu rõ quan điểm về việc đổi mới chính sách thu hút đầu tư theo hướng tập trung vào chất lượng thay vì số lượng.

Một trong những lĩnh vực mà Hà Nội kêu gọi đầu tư là lĩnh vực CNC với những cam kết về chính sách ưu đãi và môi trường đầu tư thuận lợi. Đặc biệt trong bối cảnh nguồn vốn FDI của Hà Nội đang chảy vào các lĩnh vực bất động sản, tài chính – ngân hàng thì những định hướng của TP nhằm thu hút FDI vào các lĩnh vực CNC là rất cần thiết. Bên cạnh đó, TP có hàng trăm cơ sở đào tạo với nhiều ngành nghề, lĩnh vực CNC, nguồn lao động dồi dào và có chất lượng cao. Hà Nội cũng có lợi thế về cơ sở 2 hạ tầng kỹ thuật, vị trí thuận lợi, kết nối giao thông với các khu vực cảng biển, sân bay.

Mặt khác, TP đang đầu tư xây dựng các khu CNC tập trung như: Khu Công viên công nghệ phần mềm Hà Nội đang hoàn thiện và dự kiến đi vào sử dụng vào năm 2020, Trung tâm công nghệ sinh học, Trung tâm Công nghệ thực phẩm…. Với những thế mạnh trên, TP có nhiều điện kiện thuận lợi để thu hút nguồn vốn FDI vào lĩnh vực CNC. Tuy nhiên, các kết quả thu hút FDI vào lĩnh vực CNC của TP Hà Nội lại không được như kỳ vọng và tương xứng với những lợi thế mà thủ đô có được. Các chính sách mà TP đưa ra chưa thật sự thu hút các nhà đầu tư và chưa có tính cạnh tranh cao với các tỉnh thành lân cận.

Bên cạnh đó là việc thực hiện các chính sách cũng còn nhiều bất cập và chưa đạt được mục tiêu mà các chính sách đó hướng tới. Các dự án CNC trên địa bàn TP Hà Nội vẫn còn là các dự án nhỏ, vốn đầu tư không lớn, chủ yếu là các doanh nghiệp FDI thực hiện lắp ráp gia công mà chưa có các công đoạn có GTGT cao” Với những điều kiện và thực tế hiện nay của TP, tôi đã chọn đề tài “Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao của TP Hà Nội” làm để tài nguyên cứu. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài “Trên cơ sở vận dụng cơ sở lý luận để phân tích thực trạng, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI vào lĩnh vực CNC của TP Hà Nội trong thời gian tới” 3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài Lý luận và thực tiễn về FDI vào lĩnh vực CNC trên của TP Hà Nội.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài -“Phạm vi nghiên cứu về nội dung: Đề tài tập trung phân tích ở tầm vĩ mô. Các lĩnh vực CNC mà đề tài tập trung phân tích bao 4 lĩnh vực CNC đã được cụ thể hóa trong Luật CNC (2008), bao gồm: (1) Công nghệ thông tin; 3 (2) Công nghệ sinh học; (3) Công nghệ vật liệu mới; (4) Công nghệ tự động hóa” -“Phạm vi nghiên cứu về thời gian: Phân tích thực trạng thu hút FDI vào lĩnh vực CNC của TP. Hà Nội giai đoạn 2011-2017 và đề xuất giải pháp đến năm 2025” 5. Phương pháp nghiên cứu: “Luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu bao gồm: Phương pháp phân tích để phân tích số liệu và thông tin phục vụ quá trình nghiên cứu; Phương pháp tổng hợp để đưa ra nhận xét và so sánh tương quan giữa các nhóm số liệu; Phương pháp so sánh và phương pháp chuyên gia” 6.

Kết cấu của luận văn Nội dung chính của luận văn có kết cấu bao gồm 3 chương: Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn FDI vào lĩnh vực CNC. Chương 2: Thực trạng thu hút FDI vào lĩnh vực CNC của TP Hà Nội Chương 3: Định hướng và giải pháp tăng cường thu hút FDI vào lĩnh vực CNC của TP Hà Nội. Tổng quan các công trình nghiên cứu -“Nguyễn Công Dũng (2008), Luận văn Thạc sĩ, đề tài “Tăng cường thu hút và triển khai dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài vào các KCN Hà Nội”. Luận văn đã đưa ra những phân tích về hiện trạng thu hút và triển khai các dự án FDI vào các KCN của Hà Nội.

Tác giả cũng đưa ra các biện pháp nhằm tăng cường thu hút FDI vào các KCN của TP như KCN Thăng Long, KCN Nội Bài… Tuy nhiên, luận văn chưa tập trung vào phân tích thu hút FDI lĩnh vực CNC của TP Hà Nội vào thời điểm mà thành phố vẫn còn thiếu các khu CNC tập trung và được đầu tư hiệu quả” -“Bùi Thúy Vân (2011), Luận án tiến sĩ, đề tài “Đầu tư trực tiếp nước ngoài với việc chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ”. Đề tài đã đưa ra những căn cứ, luận chứng về sự ảnh hưởng của các nguồn vốn FDI đối với 4 sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa xuất khẩu của các tỉnh thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ trong đó có thủ đô Hà Nội. Tác giả cũng nêu rõ việc muốn nâng cao xuất khẩu các sản phẩm có GTGT cao, chứa nhiều các hàm lượng khoa học kỹ thuật thì cần phải tăng cường nguồn vốn FDI trong giai đoạn trước mắt. Sử dụng nguồn vốn FDI là bước đệm quan trọng để nâng cao hiệu quả của sản xuất kinh doanh địa phương, tạo động lực phát triển nền công nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, đề tài cũng chưa phân tích các biện pháp nhằm thu hút FDI vào lĩnh vực CNC của TP Hà Nội” - Nguyễn Xuân Trung (2012), Luận án tiến sĩ, đề tài “Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng FDI tại Việt Nam giai đoạn 2011- 2020”.“Đề tài đã đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nguồn vốn FDI vào Việt Nam trong đó nêu rõ việc nâng cao chất lượng bao gồm việc lựa chọn các lĩnh vực đầu tư, tập trung đầu tư vào các lĩnh vực có hàm lượng khoa học CNC, có GTGT lớn, ít thâm dụng lao động, hạn chế khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên, đạt được các mục đích chuyển giao khoa học công nghệ của Việt Nam. Đề tài lựa chọn nhiều lĩnh vực mà chưa tập trung vào lĩnh vực CNC, chưa đưa ra các giải pháp thu hút FDI dành riêng cho lĩnh vực này” - Phạm Thu Phương (2013), Luận án tiễn sĩ, đề tài “Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài cho phát triển công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam”.“Tác giả đã đưa ra các giải pháp nhằm thu hút FDI để phát triển ngành CNHT thông qua việc tập trung thu hút các tập đoàn đa quốc gia, các công ty có quy mô sản xuất lớn nhằm tạo tính lan tỏa, tạo thị trường cho các ngành CNHT của Việt Nam phát triển. Tuy nhiên, đề tài cũng chỉ giới hạn ở mức độ nghiên cứu về ngành CNHT dưới tác động của các nguồn vốn FDI mà chưa nêu rõ các lĩnh vực cần thu hút FDI để có được sự phát triển của công nghiệp hỗ trợ. Các lĩnh vực cần các sản phẩm hỗ trợ là các ngành sản xuất, lắp ráp linh kiện điện tử, sản phẩm CNC…mà tác giả chưa đề cập chi tiết và phân tích cụ thể” - Đặng Quý Dương (2014), Luận án Tiến sĩ, đề tài “Tác động của vốn FDI tới các ngành công nghiệp chế tác ở Việt Nam”.“Đề tài cũng nêu lên các tác động của FDI tới ngành công nghiệp chế tác, một trong những lĩnh vực đang chiếm phần 5 lớn nguồn vốn đầu tư trong các lĩnh vực CNC tại Việt Nam.

Ngoài các phân tích về tầm quan trọng của nguồn vốn FDI, tác giả cũng đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của thu hút vốn FDI, nâng cao năng suất và hiệu quả của các nguồn vốn đối với ngành công nghiệp chế tác. Tuy nhiên, đề tài chưa đưa ra các xu hướng thu hút FDI trong thời gian tới đối với các TP lớn, những nơi có quỹ đất hạn chế, chi phí sinh hoạt và vận chuyển cao, khi mà các ngành công nghiệp chế tác không còn phù hợp” Nhận xét chung: “Các nghiên cứu của các tác giả đều đã phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI của TP Hà Nội. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI cũng được đề cập đến ở các đề tài về ngành công nghiệp chế tác, một trong những ngành công nghệ hỗ trợ chủ yếu hiện nay mà Hà Nội đang hướng tới. Đồng thời, các nghiên cứu về nâng cao chất lượng FDI cũng đã đề cập đến việc thu hút đầu tư vào các lĩnh vực GTGT cao, hàm lượng KHCN nhiều và hướng tới nguồn FDI bền vững” Tuy nhiên, các nghiên cứu trên đều chưa đề cập trực tiếp vào lĩnh vực CNC, đặc biệt là CNC của TP Hà Nội.

Do vậy, đề tài “Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao của Thành phố Hà Nội” của tác giả không chỉ mang tính kế thừa các nghiên cứu trước đây mà còn bổ sung thêm các vấn đề liên quan đến FDI của Hà Nội. 6 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU HÚT FDI VÀO LĨNH VỰC CÔNG NGHỆ CAO CỦA MỘT ĐỊA PHƯƠNG 1.