Nghiên cứu phát triển thương mại biên giới Lào-Việt qua cửa khẩu quốc tế giai đoạn 2015-2020

1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước CHDCND Lào có 4000 km biên giới chung với các nước, trong đó 2067 km đường biên giới với Việt Nam. Giữa Lào và Việt Nam có điều kiện tự nhiên, văn hóa, xã hội tương đối giống nhau, tài nguyên rừng đa dạng, truyền thống văn hóa có nhiều nét tương đồng. Lào và Việt Nam còn có mối quan hệ đặc biệt và luôn đoàn kết trong xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

Quan hệ thương mại của Lào và Việt Nam không ngừng phát triển. Năm 1995 kim ngạch xuất nhập khẩu của Lào – Việt Nam 81.39 triệu USD, năm 2005 là 198 triệu USD tăng gấp đôi so với năm 1995 và ước tính năm 2015 thương mại biên giới Lào – Việt đạt 2 tỷ USD trong đó tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu quốc tế đã chiếm hơn 90% của từng năm. Việt Nam là một trong những bạn hàng thương mại lớn của Lào. Đạt được kết quả có một phần quan trọng của việc phát triển thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới giữa Lào và Việt Nam.

Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và thế mạnh của hai nước, nhiều hạn chế nảy sinh như cơ sở hạ tầng còn yếu, thủ tục hành chính chưa được đơn giản hóa, chưa kiểm soát được hoạt động thương mại từ nước thứ ba, hệ thống chợ biên giới hai bên đặc biệt là chợ biên giới phía Lào chưa được quy hoạch cụ thể, giờ làm việc của cửa khẩu hai nước còn chưa thống nhất, tình trạng buôn lậu có dấu hiệu gia tăng…Những hạn chế trên cản trở sự phát triển thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt. Vì vậy, việc nghiên cứu tìm giải pháp khắc phục những hạn chế trên trong phát triển thương mại hàng hoá tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt trong điều kiện Lào là thành viên WTO và các thách thức mới xuất hiện trong hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế ngày càng cần thiết. 2 Chính vì vậy, đề tài “Phát triển thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào - Việt” được chọn để nghiên cứu.Tổng quan nghiên cứu. Quan hệ thương mại giữa Lào – Việt Nam là đối tượng của nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước.

Có nhiều công trình, luận án, luận văn được công bố. Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu gần nhất có liên quan như: + Luận văn thạc sĩ (2005) “Giải pháp phát triển thương mại hàng hóa Lào – Việt Nam đến năm 2010” của Phongsamuth Keosombath nghiên cứu quan hệ thương mại hàng hóa giữa Lào và Việt Nam về cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp phát triển đến năm 2010. Quan hệ thương mại hàng hóa Lào Việt chưa được đẩy mạnh, chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển kinh tế giữa hai nước đặc biệt là trong điều kiện hội nhập. Vì vậy, việc phát triển quan hệ thương mại giữa hai nước là rất quan trọng.

Luận văn phân tích nguyên nhân, hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp phát triển thương mại hàng hóa giũa Lào và Việt Nam nhằm phục vụ mục tiêu kinh tế. + Luận án tiến sĩ Phoxay Siththisonh (2011)” Phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước cộng hòa dân chủ nhân dân Lào giai đoạn 2008 – 2020” phân tích thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Lào giai đoạn 2008 – 2011, tổng kết kinh nghiệm của một số nước trong khu vực về phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa, đề xuất giải pháp phát triển thị trường xuất nhập khẩu hàng hóa của Lào đến năm 2020 với các biện pháp tổ chức nguồn hàng, các biện pháp tài chính tín dụng. + Luận án tiến sĩ Nguyễn Minh Sơn (2010) “Các giải pháp kinh tế nhằm thúc đẩy xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế” trình bày và phân tích các vấn đề lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa và thực trạng xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam đến năm 3 2020, đề xuất giải pháp xuất khẩu hàng nông sản. + Luận án tiến sĩ Phongtisouk Siphomthaviboun (2010) “Hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của nước CHDCND Lào đến năm 2020” khẳng định chính sách thương mại quốc tế là sản phẩm chủ quan ứng với từng thời kỳ phát triển của quan hệ hợp tác giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới.

Trước thách thức mới của tự do hóa thương mại, chính sách thương mại quốc tế đối với từng quốc gia cần thay đổi phù hợp với yêu cầu hội nhập và cam kết quốc tế, tháo gỡ ách tắc và tạo đà phát triển mới. Luận án chỉ ra việc sử dụng các công cụ chính sách thương mại quốc tế không nên theo hướng gia tăng các hàng rào mà nên hướng tới việc "nới lỏng", "mềm hóa" sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động thương mại quốc tế. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng phát triển thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt, luận văn đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục phát triển thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt đến năm 2020.

Nhiệm vụ - Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới. - Đánh giá thực trạng thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào - Việt giai đoạn 2008 - 2012 - Đề xuất định hướng và giải pháp nhằm phát triển thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào - Việt đến năm 2020. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng Lý luận và thực tiễn về thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên 4 giới Lào – Việt.

Phạm vi Về mặt không gian: Thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt Về mặt thời gian: thực trạng thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt giai đoạn 2008 – 2012 và định hướng đến năm 2020. Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, thống kê kết hợp các bảng, biểu để tính toán, minh hoạ, so sánh và rút ra kết luận. Ngoài ra, luận văn sử dụng phương pháp phân tích tài liệu, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các vấn đề có liên quan. Nguồn dữ liệu được thu thập từ: Bộ Công Thương Lào, Bộ Công Thương Việt Nam, Tổng cục Hải quan Lào, Tổng cục Hải quan Việt Nam.

Kết cấu của luận văn Ngoài lời mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, phục lục, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Lý luận chung về thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Chƣơng 2: Thực trạng thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào - Việt giai đoạn 2008 - 2012 Chƣơng 3: Định hướng và giải pháp phát triển hương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt đến năm 2020 5 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THƢƠNG MẠI TẠI CÁC CỬA KHẨU QUỐC TẾ TRÊN BIÊN GIỚI 1.Tầm quan trọng của thƣơng mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới 1.Khái niệm về cửa khẩu biên giới Theo Quy chế cửa khẩu biên giới đất liền (sau đây gọi chung là cửa khẩu biên giới) bao gồm: cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính và cửa khẩu phụ, được mở trên các tuyến đường bộ, đường sắt, đường thuỷ nội địa trong khu vực biên giới theo Hiệp định về Quy chế biên giới đã được ký kết giữa Chính phủ của nước có chung biên giới để thực hiện việc xuất, nhập và qua lại biên giới quốc gia. Cửa khẩu quốc tế được mở cho người, phương tiện, hàng hoá của nước sở tại, nước láng giềng và nước thứ ba xuất, nhập qua biên giới quốc gia. Cửa khẩu chính được mở cho người, phương tiện, hàng hoá của nước sở tại và nước láng giềng xuất, nhập qua biên giới quốc gia. Cửa khẩu phụ được mở cho người, phương tiện, hàng hoá sở tại và nước láng giềng ở khu vực biên giới, vùng biên giới qua lại biên giới quốc gia.Khái niệm mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá được diễn ra giữa cư dân và doanh nghiệp hai nước tại khu vực biên giới của các nước láng giềng.

Thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới giữa hai nước láng giềng không chỉ đơn thuần là hoạt động buôn bán hàng hoá tại các cửa khẩu biên giới mà còn có phạm vi rộng hơn, 6 bao trùm các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá được diễn ra trên toàn bộ khu vực biên giới của hai nước. Chẳng hạn, thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới Lào – Việt Nam là hoạt động mua bán trao đổi hàng hóa giữa dân cư, doanh nghiệp Lào và Việt Nam, động xuất nhập khẩu hàng hoá được diễn ra trên toàn bộ khu vực biên giới Lào – Việt Nam. Ngoài ra thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới không chỉ diễn ra hai nước mà còn gồm cả hoạt động thương mại từ nước thứ ba, ví dụ như: Thái Lan muốn xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Việt Nam nhưng không thể xuất trực tiếp được không có biên giới chung nhau nên phải vận chuyển qua Lào để xuất sang Việt Nam. Tầm quan trọng Các nước có chung biên giới thường thiết lập quan hệ thương mại với nhau, nhất là trong xu thế hội nhập quốc tế.

Thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới có vai trò to lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các nước có liên quan, đặc biệt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước đang phát triển - Hoạt động thương mại tại các cửa khẩu quốc tế trên biên giới giữa các nước được khai thông và phát triển không chỉ làm phong phú, sống động hoạt động thương mại trên địa bàn các tỉnh miền núi, vùng cao biên giới mà còn tạo điều kiện để các địa phương trong vùng khai thác và phát huy được thế mạnh và tiềm năng, kết hợp nội lực với ngoại lực, chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý hơn, thực hiện liên doanh, liên kết với các địa phương trong nước, dần tạo nên những khu kinh tế vùng biên có lợi thế cạnh tranh trên thị trường.