Luận án: Phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng Kinh tế trọng điểm Bắc Bộ trong bối cảnh hội nhập quốc tế

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG LÊ THỊ THƯƠNG PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - Năm 2023 BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG LÊ THỊ THƯƠNG PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Nguyễn Đình Tài Hà Nội - Năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài luận án “Phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ trong bối cảnh hội nhập quốc tế” là công trình nghiên cứu độc lập do chính tôi thực hiện. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án là khách quan, trung thực, có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được sử dụng để bảo vệ lấy một luận án, đề tài nào khác.

Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Lê Thị Thương LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận án “Phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ trong bối cảnh hội nhập quốc tế”, lời đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới Lãnh đạo và các nhà khoa học của Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các Quý Thầy/Cô giáo – những người đã nhiệt tình truyền đạt kiến thức cho tôi trong thời gian thực hiện nghiên cứu sinh vừa qua. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới giảng viên hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ và định hướng tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu khoa học và hoàn thiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn các lãnh đạo và cán bộ viên chức các tổ chức kinh tế - xã hội, các doanh nghiệp trong Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đã hỗ trợ và cung cấp các tài liệu và thông tin phục vụ cho nghiên cứu này.

Tôi xin chân thành cảm ơn đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ, đóng góp ý kiến, và chia sẻ kinh nghiệm và nhiệt tình giúp đỡ tôi suốt thời gian hoàn thành luận án. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, những người thân và bạn bè đã luôn hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2023 Tác giả luận án Lê Thị Thương i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.v DANH MỤC BẢNG BIỂU.vi MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài luận án.

Những điểm mới của luận án. Về thực tiễn. Kết cấu của luận án.4 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU6 1.

Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng phát triển cụm liên kết ngành. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến phương pháp nghiên cứu…………. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu.

MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cách tiếp cận và khung phân tích. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu thứ cấp.

Phương pháp thu thập thông tin, số liệu sơ cấp thông qua điều tra. Phương phân tích thông tin, số liệu.27 ii CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Một số khái niệm.

Các hình thái biểu hiện của cụm liên kết ngành. Vai trò của phát triển cụm liên kết ngành. Nội dung phát triển cụm liên kết ngành trong bối cảnh hội nhập quốc tế………40 2. Tiêu chí đánh giá phát triển cụm liên kết ngành trong bối cảnh hội nhập quốc tế……….

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển cụm liên kết ngành trong bối cảnh hội nhập…………. Khái quát một số mô hình phân tích đã được sử dụng trước đây khi phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển cụm liên kết ngành. KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Kinh nghiệm phát triển cụm liên kết ngành của Trung Quốc.

Kinh nghiệm phát triển cụm liên kết ngành của Hàn Quốc. Kinh nghiệm phát triển cụm liên kết ngành của Nhật Bản. Bài học kinh nghiệm rút ra cho phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.60 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM, CHỦ TRƯƠNG, CHÍNH SÁCH CÓ LIÊN QUAN VÀ THỰC TRẠNG HÌNH THÀNH CÁC CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

Đặc điểm Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Nội dung của hội nhập kinh tế quốc tế có liên quan đến sự phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Một số chủ trương, chính sách có liên quan đến phát triển các cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Thực trạng hình thành các cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ…………….

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP 79 3. Đánh giá mức độ tập trung về mặt địa lý của các chủ thể trong các cụm liên kết ngành…………. Mức độ phát triển về loại hình và quy mô của các chủ thể trong các cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Mức độ phát triển mối liên kết của các chủ thể kinh tế trong cụm liên kết ngành ở Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Lựa chọn mô hình và các giả thuyết phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Kiểm định mô hình phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển cụm liên kết tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tới sự phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ từ kết quả mô hình.

MỘT SỐ NHẬN XÉT RÚT RA TỪ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ. Những kết quả đạt được. Những bất cập, hạn chế. Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế.115 iv CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ.

BỐI CẢNH VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH TẠI VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ GIAI ĐOẠN TỚI. Bối cảnh có liên quan đến phát triển cụm liên kết ngành Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ giai đoạn tới. Định hướng phát triển cụm liên kết ngành tại Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ trong bối cảnh hội nhập. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CỤM LIÊN KẾT NGÀNH VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ GIAI ĐOẠN TỚI.

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Cải thiện môi trường kinh doanh. Nâng cao năng lực tài chính cho các doanh nghiệp trong cụm. Chính sách về cơ sở hạ tầng.

Tăng cường khả năng liên kết, hội nhập.142 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Một số hạn chế của luận án. Kiến nghị hướng nghiên cứu tiếp theo.146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.148 TÀI LIỆU THAM KHẢO.157 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ CCN Cụm công nghiệp CLKN Cụm liên kết ngành CLKCN Cụm liên kết công nghiệp CNHT Công nghiệp hỗ trợ DN Doanh nghiệp DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa NLCT Năng lực cạnh tranh KCN Khu công nghiệp KHCN Khoa học công nghệ KTTĐ Kinh tế trọng điểm KTXH Kinh tế xã hội Cluster Cụm liên kết ngành UNIDO Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Liên Hiệp Quốc UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc WB Ngân hàng thế giới vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Bảng so sánh chính sách truyền thống và chính sách.9 cụm liên kết ngành.2: Tổng hợp các lý thuyết về cụm liên kết ngành.1: Chính sách công nghiệp và cụm công nghiệp lớn.1: Tình hình kinh tế - xã hội Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.2: Mức độ tương đồng khu vực về lao động trong các ngành của Vùng KTTĐ Bắc Bộ năm 2020.3: Mức độ tập trung số lượng doanh nghiệp trong các ngành của Vùng KTTĐ Bắc Bộ năm 2020.4: Tỷ trọng doanh nghiệp của CLKN điện tử, ngành ô tô và ngành dệt may ở Vùng KTTĐ Bắc bộ phân theo tỉnh năm 2020.5: Số lượng doanh nghiệp phân theo loại hình 2016 – 2020.6: Sự thay đổi về loại hình doanh nghiệp ở các cụm liên kết ngành giai đoạn 2016 – 2020.7: Quy mô vốn trung bình một doanh nghiệp trong cụm liên kết ngành.8: Quy mô lao động trung bình 1 doanh nghiệp giai đoạn 2016 - 2020.9: Doanh thu trung bình 1 doanh nghiệp giai đoạn 2016 - 2020.10: Các quan hệ liên kết cung ứng giữa các doanh nghiệp.11: Một số công ty vệ tinh của Canon tại KCN Quế Võ, Bắc Ninh.12: Phạm vi liên kết của các doanh nghiệp.13: Hình thức liên kết của các doanh nghiệp.14: Lợi ích từ liên kết của các doanh nghiệp.15: Kiểm định quan hệ nhân quả các khái niệm nghiên cứu.16: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến phát triển cụm liên kết ngành ở Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.17: Kết quả kiểm định các giả thuyết mô hình nghiên cứu.18: Kết quả thống kê mô tả số lượng doanh nghiệp.19: Kết quả mô tả loại hình doanh nghiệp.1: Phân tích SWOT về CLKN Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.125 vii DANH MỤC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ Hình 1.1: Khung phân tích của luận án.