Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu năng lực cạnh tranh của ngành vận tải biển Việt Nam

LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới GS. Nguyễn Thành Độ và TS. Đặng Văn Hưng đã tận tình giúp đỡ và định hướng tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu khoa học và hoàn thiện luận án.

Bản thân tôi đã học được rất nhiều kiến thức mới về khoa học, đặc biệt về phương pháp luận để giải quyết các vấn đề trong nghiên cứu khoa học cũng như thực tiễn hiện nay. Trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu, để hoàn thiện được luận án này, tôi cũng đã nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của các thầy giáo, cô giáo trong Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Tôi xin cảm ơn sâu sắc tới tất cả các thầy, cô về sự hỗ trợ quý báu này. Tôi xin cảm ơn đến lãnh đạo các doanh nghiệp vận tải biển Vinalines, Vinalines shipping, Container Vinalines, Vinalines Saigon, Vosco, Vitranschart, Vinaship, Dongdo, Nosco, Biendong, Vinacomin… đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong thời gian đi khảo sát thực tế.

Tôi xin cảm ơn đến các các anh chị ở các phòng ban tại Cục Hàng hải Việt Nam, Cục Đăng kiểm Việt Nam, Hiệp hội chủ tàu Việt Nam, Hiệp hội cảng biển Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan Việt Nam… đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình đi điều tra lấy số liệu về ngành vận tải biển. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình, đặc biệt là vợ, con tôi luôn luôn động viên, chia sẻ và tạo điều kiện tốt nhất về vật chất cũng như tinh thần để tôi hoàn thành luận án này. Một lần nữa tôi xin trân trọng cảm ơn tới tất cả mọi người đã nhiệt tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Hà nội, ngày 01 tháng 04 năm 2017 Tác giả luận án Lưu Quốc Hưng LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận án tiến sĩ "Nghiên cứu năng lực cạnh tranh của ngành vận tải biển Việt Nam" là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi.

Các số liệu, tài liệu tham khảo sử dụng cho luận án được trích dẫn từ các nguồn đã được công bố. Kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Hà nội, ngày 01 tháng 04 năm 2017 Tác giả luận án Lưu Quốc Hưng i MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. LỜI CAM ĐOAN.

i DANH MỤC BẢNG BIỂU. vi DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ. vi PHẦN MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH VẬN TẢI BIỂN .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố trong và ngoài nước về năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển .1 Tổng quan các công trình nghiên cứu ngoài nước .2 Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước .3 Những vấn đề thuộc đề tài luận án chưa được các công trình công bố nghiên cứu giải quyết .4 Những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết .2 Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án .1 Mục tiêu nghiên cứu .2 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án.3 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu.

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH VẬN TẢI BIỂN .1 Năng lực cạnh tranh và cơ sở lý thuyết về nâng cao năng lực cạnh tranh ngành.1 Các khái niệm cơ bản về năng lực cạnh tranh .2 Các cấp độ năng lực cạnh tranh .3 Các quan điểm đánh giá năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển.4 Những nội dung cần thiết phải nghiên cứu về nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển .2 Các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển .1 Các yếu tố năng lực cạnh tranh nguồn lực ngành vận tải biển .2 Các yếu tố lợi thế của các doanh nghiệp thuộc ngành .3 Các yếu tố tạo lập năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển .4 Các yếu tố khai thác tiềm năng cạnh tranh ngành vận tải biển .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển.1 Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường cạnh tranh trong nước .2 Ảnh hưởng của các yếu tố môi trường cạnh tranh quốc tế .4 Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển .1 Lựa chọn các tiêu chí điển hình đánh giá năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển .2 Chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển.5 Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển của một số quốc gia trên thế giới và bài học cho Việt Nam .1 Kinh nghiệm nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển của một số quốc gia trên thế giới .2 Bài học kinh nghiệm đối với ngành vận tải biển Việt Nam. THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH VÀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA NGÀNH VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM .1 Khái quát chung về ngành vận tải biển Việt Nam .1 Sơ đồ tổ chức ngành vận tải biển Việt Nam .2 Quá trình hình thành và phát triển ngành vận tải biển Việt Nam .3 Kết quả sản xuất kinh doanh của ngành vận tải biển Việt Nam trong những năm gần đây .2 Phân tích năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam hiện nay .1 Phân tích các tiêu chí đánh giá các yếu tố năng lực cạnh tranh nguồn lực ngành vận tải biển .2 Phân tích các tiêu chí đánh giá các yếu tố năng lực cạnh tranh hiển thị ngành vận tải biển .3 Phân tích tiêu chí năng lực cạnh tranh tổng hợp ngành vận tải biển .3 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng tác động đến năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam hiện nay .1 Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố môi trường cạnh tranh trong nước.2 Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố môi trường cạnh tranh quốc tế .4 Những vấn đề tồn tại và nguyên nhân về năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam .1 Những vấn đề tồn tại và nguyên nhân về năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam .2 Các giải pháp Việt Nam đã áp dụng thời gian qua để nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam .5 Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu giải quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam đến năm 2030. ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030.1 Định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam đến năm 2030 .1 Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển ngành vận tải biển Việt Nam đến năm 2030 .2 Định hướng phát triển vận tải biển nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển của các quốc gia cạnh tranh .3 Phân tích ma trận SWOT của ngành vận tải biển Việt Nam .2 Định hướng nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam đến năm 2030 .3 Các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển Việt Nam đến năm 2030 .1 Nhóm giải pháp 1: Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh chung của ngành vận tải biển Việt Nam .2 Nhóm giải pháp 2: Tăng cường vai trò của Nhà nước trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh chung của ngành vận tải biển Việt Nam .3 Nhóm giải pháp 3: Nâng cao năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển kết hợp đồng bộ với phát triển các ngành hỗ trợ liên quan.4 Kiến nghị, đề xuất .1 Kiến nghị đối với Nhà nước.2 Kiến nghị đối với Bộ Giao thông vận tải .3 Kiến nghị đối với Hiệp hội chủ tàu Việt Nam. 146 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO CỦA LUẬN ÁN.

147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. i DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. ii PHỤ LỤC. ix iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt Bộ GTVT Bộ Giao thông vận tải Công ước quốc tế về tiêu chuẩn huấn luyện, cấp chứng chỉ và Công ước STCW trực ca cho thuyền viên theo IMO 1978 và sửa đổi 2010 CNXH Chủ nghĩa xã hội DN Doanh nghiệp LATS Luận án tiến sĩ NCKH Nghiên cứu khoa học NLCT Năng lực cạnh tranh NXB Nhà xuất bản VN Việt Nam VTB Vận tải biển XNK Xuất nhập khẩu Từ viết tắt Cụm từ tiếng Anh Cụm từ tiếng Việt AFC Average fleet criteria Tiêu chí tuổi tàu bình quân ADC Average deadweight criteria Tiêu chí trọng tải bình quân Association of southeast asean Hiệp hội các quốc gia Đông Nam ASEAN Nation Á BDI Baltic dry index Chỉ số giá cước vận tải hàng khô Giá bán bao gồm giá thành, cước CIF Cost, insurance and freight phí vận chuyển và phí bảo hiểm Tiêu chí năng lực cảng biển CPC Capacity port criteria chuyên dùng CSC Capacity shipping criteria Tiêu chí năng lực vận tải quốc gia DWT Dead weight tonne Trọng tải thực chở của tàu v Federation of ASEAN Liên đoàn các Hiệp hội chủ tàu FASA shipowners’ associations ASEAN FDI Foreign direct investment Vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài Bảo hiểm miễn trách nhiệm trên FOB Free on board boong tàu FVC Freight volumes criteria Tiêu chí khối lượng vận tải GDP Gross domestic product Tổng sản phẩm quốc nội GRT Gross tonage Dung tích tàu biển International maritime IMO Tổ chức hàng hải quốc tế organization MSC Market sharing criteria Tiêu chí thị phần vận tải PPP Public & private partner Hợp tác Nhà nước - Tư nhân SBC Specialized bulk carrier criteria Tiêu chí cơ cấu tàu chuyên dụng Tiêu chí tổng hợp đánh giá năng SCC Shipping competitiveness criteria lực cạnh tranh ngành vận tải biển SFC Shipping freight criteria Tiêu chí giá cước vận tải Tiêu chí khai thác tiềm năng vận SPC Shipping potential criteria tải SQ Service quality Chất lượng dịch vụ SQC Ship’s quantity criteria Tiêu chí tổng số tàu SRC Shipping revenue criteria Tiêu chí doanh thu vận tải Tiêu chí tỷ lệ thuyền viên đạt SSC Standard seafarer criteria chuẩn quốc tế TEU Twentyfoot equivalent units Đơn vị container (20 feet) TWC Total deadweight criteria Tiêu chí tổng trọng tải đội tàu United nations conference on Hội nghị Liên hợp quốc về thương UNCTAD trade and development mại và phát triển WTO World trade organization Tổ chức thương mại thế giới vi DANH MỤC BẢNG BIỂU Danh mục Trang Bảng 3.

Bảng hệ số tỷ trọng tiêu chí năng lực cạnh tranh ngành vận tải biển 80 Bảng 3.