Luận án: Các yếu tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ này thực hiện một nghiên cứu chuyên sâu về các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, một lĩnh vực trọng yếu đang đối mặt với những thách thức phức tạp trong bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu chất lượng ngày càng cao. Nghiên cứu ra đời từ bối cảnh khoa học về quản lý chuỗi cung ứng (SCM) ngày càng nhấn mạnh vai trò thiết yếu của sự cộng tác giữa các đối tác để đạt được hiệu quả và tính bền vững. Việt Nam, với lợi thế nông nghiệp và kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2018 tăng hơn 30% so với năm 2017, đồng thời mở rộng thị trường ra trên 60 quốc gia, đang có tiềm năng to lớn. Tuy nhiên, luận án chỉ rõ một thực tế đáng lo ngại: sản lượng xuất khẩu chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ so với tổng sản lượng sản xuất trong nước, và "kim ngạch xuất khẩu chỉ chiếm 1,5% so với nhu cầu của thế giới". Nút thắt chính được xác định là "sản xuất nhỏ lẻ và thiếu sự cộng tác giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng (nông dân, nhà sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu và khách hàng)". Sự thiếu hụt này dẫn đến khó khăn trong việc đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và không đáp ứng được yêu cầu về chất lượng của thị trường nhập khẩu.

Research gap chính mà luận án này giải quyết là sự thiếu hụt nghiên cứu toàn diện về tính cộng tác và các nhân tố ảnh hưởng đến nó trong bối cảnh cụ thể của chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam. Trong khi lý thuyết về cộng tác trong chuỗi cung ứng đã được nghiên cứu và ứng dụng rộng rãi ở các quốc gia phát triển (Mentzer và cộng sự, 2000; Monczka và cộng sự, 1998), đây vẫn là một vấn đề tương đối mới mẻ ở Việt Nam. Luận án khẳng định: "Đặc biệt đối với chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, hiện nay chưa có một nghiên cứu nào thực hiện nghiên cứu về tính cộng tác và các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng." Các nghiên cứu quốc tế thường thiếu tính chuyên ngành cụ thể cho rau quả dễ hỏng, và các nghiên cứu trong nước còn hạn chế, chủ yếu chỉ dừng lại ở khái niệm mà chưa đi sâu phân tích các nhân tố ảnh hưởng hoặc đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng (Huỳnh Thị Thu Sương, 2012; Nguyễn Thị Hường, 2019).

Mục đích nghiên cứu của luận án là nhận diện, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường cộng tác.

Các câu hỏi nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Cơ sở lý luận về chuỗi cung ứng, tính cộng tác, và các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam được làm rõ như thế nào?
2. Hệ thống thang đo cho các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam được xây dựng và phát triển ra sao?
3. Thực trạng tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam hiện nay như thế nào?
4. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, và mức độ ảnh hưởng của chúng là bao nhiêu?
5. Dựa trên các phân tích, những giải pháp cụ thể nào có thể được đề xuất để tăng cường tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam?

Luận án đề xuất các giả thuyết về mối quan hệ thuận chiều giữa các nhân tố (tín nhiệm, quyền lực, thỏa thuận hợp tác, văn hóa, chiến lược kinh doanh, sự hỗ trợ của chính phủ) và tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu.

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên các lý thuyết nền tảng về Quản lý Chuỗi cung ứng và Cộng tác trong Chuỗi cung ứng, bao gồm các khái niệm về ECR, VMI, CR, CPFR và mô hình SCOR. Nghiên cứu mở rộng các khuôn khổ lý thuyết hiện có về các yếu tố tiền đề của cộng tác chuỗi cung ứng bằng cách tích hợp hai nhân tố mới: "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ", được chứng minh là có tác động đáng kể trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam. Điều này bổ sung đáng kể vào lý thuyết về các yếu tố tác động đến cộng tác chuỗi cung ứng, đặc biệt trong ngành hàng nông sản dễ hư hỏng.

Đóng góp đột phá của luận án nằm ở việc xây dựng một mô hình cộng tác toàn diện cho chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, với việc phát triển và kiểm định các thang đo mới cho tính cộng tác và các nhân tố đặc thù. Nghiên cứu cũng xác định ba nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất là tín nhiệm, quyền lực và chiến lược kinh doanh, trong đó chiến lược kinh doanh được nhấn mạnh là một điểm đặc thù của Việt Nam. Những phát hiện này có tiềm năng tác động lớn đến hiệu quả hoạt động của chuỗi, tăng khả năng cạnh tranh và giá trị xuất khẩu, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành nông nghiệp Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả và hợp tác xã tại Việt Nam, đặt trong mối quan hệ với các nhà cung cấp và đối tác nhập khẩu/khách hàng nước ngoài. Dữ liệu được thu thập từ năm 2010 đến 2019. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách, cải thiện hoạt động kinh doanh và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của cộng tác trong chuỗi cung ứng.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về chuỗi cung ứng và tính cộng tác đã phát triển mạnh mẽ trên thế giới từ những năm 1980, với sự xuất hiện của các khái niệm như ECR (Efficient Consumer Response), VMI (Vendor Managed Inventory), CR (Continuous Replenishment) và CPFR (Collaborative, Planning, Forecasting, and Replenishment). Các mô hình quy trình như VICS (Voluntary Inter-Industry Commerce Standards) và SCOR (Supply Chain Operation Reference) đã cung cấp hướng dẫn cho việc cộng tác trong chuỗi. Các học giả như Mentzer và cộng sự (2000) đã chỉ ra rằng mối quan hệ cộng tác thành công giữa nhà cung cấp và khách hàng mang lại lợi ích lớn như giảm hàng tồn kho, cải thiện chất lượng, thời gian giao hàng và chi phí, đồng thời tăng thị phần. Monczka và cộng sự (1998) nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ lâu dài, cùng có lợi, trao đổi thông tin để xây dựng sự cam kết liên tục.

Tuy nhiên, cũng có những quan điểm đối lập. Burnes và New (1997) cảnh báo rằng chỉ những công ty có "những tuyên bố hiệu quả trong phối hợp với các đối tác" mới tạo ra lợi ích, nếu không, sự liên kết sẽ không hiệu quả. Stank và cộng sự (1999) trong nghiên cứu 98 nhà máy sản xuất tại Mỹ và các hãng bán buôn sử dụng CPFR đã không xác nhận được hiệu quả kinh doanh chung, chỉ những doanh nghiệp liên kết ở mức độ cao mới giảm chi phí đáng kể, trong khi việc tăng chất lượng dịch vụ khách hàng hoặc giảm hư hỏng sản phẩm không được ghi nhận.

Các nghiên cứu tiêu biểu về khái niệm và vai trò của cộng tác bao gồm:

• Abud Natour, Senevi Kiridena, Peter Gibson (2011) phân biệt rõ ràng giữa "collaboration" và "integration", chỉ ra các loại hình và mối quan hệ với năng lực hoạt động doanh nghiệp, nhưng chỉ dừng lại ở góc độ lý thuyết.
• Ann Vereecke và Steve Muylle (2006) nghiên cứu mối quan hệ thuận chiều giữa tính cộng tác cao và hiệu quả hoạt động tại các doanh nghiệp Châu Âu, mặc dù công nhận cộng tác không đảm bảo thành công, nhưng là thước đo quan trọng.
• Frank Wiengarten và cộng sự (2013) điều tra tác động của thương mại điện tử đến cộng tác trong ngành ô tô Đức, nhấn mạnh sự chia sẻ thông tin, cùng tham gia quyết định và hài hòa lợi ích. Tuy nhiên, nghiên cứu còn giới hạn ở mối quan hệ với nhà cung ứng.
• Mark Barratt (2004) đã đưa ra nhiều cách tiếp cận về chuỗi cung ứng cộng tác, khẳng định sự cần thiết phải hiểu rõ về nó, và đề xuất cách tiếp cận dựa trên nhu cầu và hành vi người tiêu dùng là chính xác nhất.

Về mức độ cộng tác, Tomi Solakivi và cộng sự (2015) chỉ ra rằng mức độ cộng tác trong chuỗi càng cao (bao gồm cả cộng tác nội bộ và với đối tác) sẽ làm giảm chi phí logistics và tăng hiệu quả tài chính doanh nghiệp nói chung. Sini Laari (2013) xác định hai cấp độ cộng tác (nội bộ và với đối tác) và mối quan hệ của nó với hiệu quả hoạt động tài chính, môi trường và kinh tế quốc gia. Whipple và Russell (2007) sử dụng phương pháp định tính để khám phá các đặc điểm, yêu cầu và rào cản của cộng tác, đề xuất ba loại tiếp cận hợp tác: quản lý giao dịch, sự kiện và quá trình hợp tác. Nix and Robert F. Lusch (2009) nhấn mạnh vai trò của sự phụ thuộc về kiến thức, quy trình và sự thấu hiểu chuỗi trong việc nâng cao mức độ cộng tác và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp (giảm chi phí, tăng chất lượng, dịch vụ khách hàng).

Trong nước, khái niệm chuỗi cung ứng và cộng tác còn tương đối mới. Các nghiên cứu chủ yếu đề cập đến tầm quan trọng của chiến lược hợp tác (Lê Thị Minh Hằng, 2014) hoặc ứng dụng các mô hình cụ thể như VMI (Nguyễn Thị Lệ Thủy và cộng sự, 2017). Nông Thị Dung (2018) đã phân tích thực trạng liên kết trong chuỗi cung ứng chè Thái Nguyên, nhưng chưa đi sâu vào lợi ích của cộng tác.

So sánh với ít nhất 2 nghiên cứu quốc tế, luận án này khác biệt ở chỗ nó tập trung vào một ngành hàng cụ thể là rau quả xuất khẩu, vốn có đặc thù về tính dễ hư hỏng, yêu cầu chất lượng cao, tính thời vụ và sự phân tán trong sản xuất, điều mà các nghiên cứu tổng quát như của Tomi Solakivi et al. (2015) hay Sini Laari (2013) chưa đi sâu. Nghiên cứu của Frank Wiengarten et al. (2013) về ngành ô tô Đức cho thấy sự cộng tác với nhà cung ứng là quan trọng, nhưng luận án này mở rộng phạm vi cộng tác đến cả đối tác nhập khẩu nước ngoài và xem xét nhiều nhân tố ảnh hưởng hơn.

Positioning trong literature: Luận án này lấp đầy một khoảng trống nghiên cứu quan trọng bằng cách cung cấp một cái nhìn toàn diện và có hệ thống về các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu tại một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Trong khi các nghiên cứu quốc tế thường tập trung vào các ngành công nghiệp chế tạo hoặc các thị trường đã phát triển, luận án này bổ sung kiến thức về các sản phẩm dễ hỏng, có giá trị cao, và đối mặt với các rào cản văn hóa, ngôn ngữ trong bối cảnh xuất khẩu. Nó không chỉ xác nhận các nhân tố đã biết như tín nhiệm và quyền lực (Doney & Cannon, 1997; Gaski, 1986) mà còn đột phá bằng cách đưa vào nghiên cứu các nhân tố "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ", được chứng minh là có ý nghĩa đặc biệt trong chuỗi cung ứng nông nghiệp của Việt Nam, vốn còn nhiều hạn chế và cần sự can thiệp từ chính sách. Điều này đẩy mạnh lĩnh vực nghiên cứu SCM bằng cách cung cấp một mô hình lý thuyết được kiểm định thực nghiệm và các thang đo chuyên biệt, có thể áp dụng cho các ngành nông sản xuất khẩu khác.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đóng góp đáng kể vào lý thuyết về cộng tác trong chuỗi cung ứng bằng cách mở rộng và thách thức một số khía cạnh của các lý thuyết hiện có. Cụ thể, nghiên cứu mở rộng các mô hình về các yếu tố tiền đề của cộng tác chuỗi cung ứng (antecedents of supply chain collaboration) được đề xuất bởi các nhà lý thuyết như Byoung-Chan Lee và cộng sự (2010), Ing-Long Wu và cộng sự (2014), và Manoj Hudnurkar và cộng sự (2013). Các nghiên cứu trước đây đã xác định nhiều nhân tố như niềm tin, sự thỏa thuận, mối quan hệ lâu dài, văn hóa, chiến lược kinh doanh và quyền lực. Luận án này không chỉ khẳng định tầm quan trọng của các nhân tố này trong bối cảnh chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam mà còn bổ sung hai nhân tố mới là "thỏa thuận hợp tác" (commitment) và "sự hỗ trợ của chính phủ" (government support). Những nhân tố này, mặc dù có thể được đề cập gián tiếp trong các thảo luận rộng hơn, nhưng "chưa được đề cập trong các nghiên cứu chính thức" như những yếu tố độc lập được kiểm định định lượng ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu. Việc tích hợp và kiểm định các nhân tố này, cùng với việc phát triển các thang đo riêng biệt, làm phong phú thêm khung lý thuyết về các yếu tố thúc đẩy cộng tác, đặc biệt trong các ngành hàng đặc thù và các nền kinh tế đang phát triển.

Khung phân tích khái niệm của luận án đề xuất một mô hình với sáu thành phần chính ảnh hưởng trực tiếp đến tính cộng tác: Tín nhiệm (Trust), Quyền lực (Power), Văn hóa (Culture), Chiến lược kinh doanh (Business Strategy), Thỏa thuận hợp tác (Commitment) và Sự hỗ trợ của chính phủ (Government Support). Mỗi thành phần này được định nghĩa rõ ràng và mối quan hệ của chúng với tính cộng tác được giả thuyết là thuận chiều. Ví dụ, tín nhiệm được hiểu là "phạm vi mà các doanh nghiệp tin rằng đối tác chuỗi cung ứng sẽ hoàn thành trách nhiệm của mình đối với bên kia dựa trên thiện chí" (Doney & Cannon, 1997), điều này thúc đẩy sự chia sẻ thông tin và ra quyết định chung. Mô hình lý thuyết đề xuất các giả thuyết được đánh số cụ thể như H1: Có mối quan hệ thuận chiều giữa tín nhiệm và tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu, làm cơ sở cho việc kiểm định thực nghiệm.

Mặc dù luận án không tuyên bố một "paradigm shift" hoàn toàn, nhưng nó tạo ra một bước tiến trong cách hiểu về cộng tác chuỗi cung ứng bằng cách đưa ra các nhân tố mới và thang đo cụ thể, đặc biệt trong ngành nông nghiệp dễ hư hỏng. Bằng chứng từ các phát hiện có thể cho thấy rằng trong các bối cảnh đặc thù như Việt Nam, các yếu tố thể chế và cam kết chính thức có vai trò quan trọng ngang hàng hoặc thậm chí hơn các yếu tố quan hệ mềm dẻo hơn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án thể hiện sự tích hợp lý thuyết một cách sáng tạo, kết hợp các lý thuyết về mối quan hệ giữa các bên (Relational View), lý thuyết đại diện (Agency Theory - như được gợi ý bởi Abud Natour và cộng sự, 2011) và lý thuyết dựa trên nguồn lực (Resource-Based View) để giải thích cách các nhân tố cụ thể thúc đẩy hoặc cản trở cộng tác. Sự tích hợp này cho phép nghiên cứu vượt ra ngoài việc chỉ liệt kê các yếu tố, mà còn hiểu được cơ chế hoạt động của chúng.

Cách tiếp cận phân tích của luận án là độc đáo bởi sự kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (thảo luận nhóm, phỏng vấn chuyên sâu) để xác định và tinh chỉnh các nhân tố, sau đó sử dụng phương pháp định lượng để kiểm định mô hình, bao gồm cả các thang đo mới được phát triển. Phương pháp này đảm bảo tính phù hợp của các nhân tố với bối cảnh Việt Nam, tránh việc áp đặt các mô hình từ các quốc gia phát triển mà không có sự điều chỉnh. Việc xây dựng và phát triển 5 thang đo cho nhân tố thỏa thuận hợp tác, 4 thang đo cho nhân tố sự hỗ trợ của chính phủ, và 5 thang đo cho tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam là một đóng góp khái niệm quan trọng, cung cấp các công cụ đo lường chuyên biệt.

Các đóng góp khái niệm còn bao gồm định nghĩa rõ ràng về "thỏa thuận hợp tác" như "sự cam kết nỗ lực thực hiện cộng tác nếu họ có thể nhận thấy các lợi ích liên quan mang tính quyết định sống còn cho tương lai của họ" (Kaplan và Narayanan, 2001) và "sự hỗ trợ của chính phủ" như các chính sách, quy định, hạ tầng thúc đẩy liên kết. Luận án cũng tường minh các điều kiện biên (boundary conditions) của nghiên cứu, như chỉ tập trung vào cộng tác dọc (vertical collaboration) trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt là mối quan hệ giữa các doanh nghiệp xuất khẩu/hợp tác xã với nhà cung cấp trong nước và nhà nhập khẩu nước ngoài. Việc loại bỏ các nhân tố như "sự thuần thục, khoảng cách và tần suất" sau khi tham vấn chuyên gia cũng thể hiện sự tinh chỉnh phù hợp với bối cảnh cụ thể.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng một triết lý nghiên cứu thực dụng, kết hợp các yếu tố của chủ nghĩa thực chứng (positivism) và chủ nghĩa giải thích (interpretivism). Mặc dù mục tiêu cuối cùng là định lượng hóa mối quan hệ giữa các nhân tố và tính cộng tác (hướng tới thực chứng), giai đoạn đầu của nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính để khám phá và tinh chỉnh các khái niệm, thang đo cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam, thể hiện sự nhạy cảm với các yếu tố ngữ cảnh và diễn giải.

Nghiên cứu sử dụng thiết kế kết hợp phương pháp (mixed methods) với sự kết hợp cụ thể giữa phương pháp định tính và định lượng. Giai đoạn định tính bao gồm "thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu" với các chuyên gia và doanh nghiệp xuất khẩu rau quả Việt Nam. Mục tiêu của giai đoạn này là xác định và điều chỉnh các nhân tố ảnh hưởng, cũng như phát triển các thang đo mới. Điều này cho phép luận án xây dựng một mô hình phù hợp với thực tiễn thay vì chỉ áp dụng một cách máy móc các mô hình đã có từ nước ngoài. Giai đoạn định lượng sau đó tiến hành khảo sát trên diện rộng để kiểm định các giả thuyết và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đã được tinh chỉnh.

Thiết kế này không phải là multi-level mà tập trung vào mối quan hệ giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng (người nông dân/hợp tác xã, thương nhân thu mua, doanh nghiệp chế biến, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp nhập khẩu nước ngoài), với doanh nghiệp xuất khẩu/hợp tác xã là trung tâm. Kích thước mẫu cụ thể cho giai đoạn định lượng không được nêu rõ trong đoạn trích, nhưng đối tượng khảo sát là "các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả, hợp tác xã" được đặt trong mối quan hệ với các nhà cung cấp và nhà phân phối/khách hàng của họ. Tiêu chí lựa chọn mẫu là các doanh nghiệp/hợp tác xã tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu của Việt Nam.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu được thiết kế để đảm bảo tính nghiêm ngặt và độ tin cậy. Chiến lược lấy mẫu cho giai đoạn định lượng tập trung vào các "doanh nghiệp xuất khẩu rau quả, hợp tác xã trong nước (trong chuỗi cung ứng xuất khẩu)" để đánh giá mối quan hệ với đối tác (bao gồm cả các đối tác nhập khẩu nước ngoài và nhà cung ứng trong nước). Tiêu chí bao gồm các tổ chức có hoạt động xuất khẩu rau quả, có kinh nghiệm và nhận thức về chuỗi cung ứng.

Các giao thức thu thập dữ liệu được mô tả bao gồm "điều tra khảo sát" thông qua bảng hỏi nghiên cứu hướng tới các nhà quản lý, "khảo sát, điều tra thực tế tại các doanh nghiệp," và "kết hợp với các hội thảo, tọa đàm để lấy ý kiến của chuyên gia trong và ngoài nước." Các công cụ thu thập dữ liệu bao gồm bảng hỏi được thiết kế dựa trên cơ sở lý thuyết và kết quả phỏng vấn định tính, với các thang đo được xây dựng cụ thể cho các nhân tố.

Tính hợp lệ (validity) và độ tin cậy (reliability) của các thang đo được đảm bảo thông qua việc kiểm định bằng hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA - Exploratory Factor Analysis). Các giá trị Cronbach's Alpha cao sẽ xác nhận tính nhất quán nội bộ của các thang đo, trong khi EFA giúp xác định các yếu tố tiềm ẩn và loại bỏ các biến quan sát không phù hợp, đảm bảo tính hợp lệ cấu trúc (construct validity). Dữ liệu thứ cấp cũng được thu thập từ "Tổng cục Hải quan, Tổng cục Thống kê" để bổ sung bối cảnh và tính xác thực cho các phân tích. Phương pháp kết hợp này (nghiên cứu định tính, định lượng, dữ liệu sơ cấp và thứ cấp) góp phần vào việc thực hiện phép tam giác hóa dữ liệu và phương pháp, tăng cường tính hợp lệ của kết quả.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu được mô tả là các doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia vào chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam. Mặc dù số liệu thống kê chi tiết về nhân khẩu học hoặc các đặc điểm khác của mẫu không được cung cấp trong đoạn trích, nghiên cứu đã phân tích thực trạng chung của sản xuất và xuất khẩu rau quả Việt Nam, bao gồm "Kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam" và "Chủng loại rau quả xuất khẩu của Việt Nam năm 2018", "Cơ cấu thị trường xuất khẩu rau quả Việt Nam năm 2018".

Các kỹ thuật phân tích tiên tiến được sử dụng bao gồm "phân tích nhân tố khám phá EFA" để đánh giá thang đo và "phân tích tương quan Pearson và hồi quy tuyến tính đa biến" để kiểm định giả thuyết mô hình nghiên cứu. Cụ thể, nghiên cứu đã sử dụng:

• Cronbach’s Alpha: Để đánh giá độ tin cậy của các thang đo.
• EFA: Để đánh giá tính hợp lệ cấu trúc của các thang đo.
• Phân tích tương quan Pearson: Để kiểm tra mối quan hệ tuyến tính giữa các biến.
• Hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Linear Regression): Để xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố độc lập đến tính cộng tác. Các kết quả bao gồm "Đánh giá độ phù hợp của mô hình," "Kiểm định độ phù hợp của mô hình (Mô hình ANOVA)," và "Kết quả hồi quy bội với các hệ số hồi quy riêng phần trong mô hình."

Mặc dù phần trích dẫn không nêu tên phần mềm cụ thể (ví dụ: SPSS, AMOS, R), việc sử dụng các kỹ thuật như EFA và hồi quy đa biến đòi hỏi các phần mềm thống kê chuyên dụng. Các kiểm tra độ vững (robustness checks) được ngụ ý thông qua quá trình kiểm định mô hình và thang đo kỹ lưỡng, nhưng không được gọi tên trực tiếp. Luận án cũng báo cáo các giá trị thống kê cụ thể như "hệ số Cronbach’s Alpha," "kết quả xoay Varimax produce" (từ EFA), "kết quả phân tích tương quan Pearson", "hệ số hồi quy riêng phần" từ hồi quy đa biến, và "Mô hình ANOVA" để đánh giá mức độ phù hợp của mô hình, cho thấy một phân tích định lượng chặt chẽ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đưa ra những phát hiện đột phá với bằng chứng cụ thể từ dữ liệu, làm sáng tỏ các nhân tố chính ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam:

1. Ba nhân tố ảnh hưởng lớn nhất: Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng "ba nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam là sự tín nhiệm, quyền lực và chiến lược kinh doanh". Điều này được chứng minh thông qua "kết quả hồi quy bội với các hệ số hồi quy riêng phần trong mô hình", cho thấy mức độ tác động mạnh mẽ và ý nghĩa thống kê của các biến này (p-values và effect sizes được báo cáo trong phần thảo luận kết quả nghiên cứu).
2. Chiến lược kinh doanh là đặc thù: "trong đó nhân tố chiến lược kinh doanh có ảnh hưởng lớn đến tính cộng tác trong chuỗi là một điểm khá đặc thù đối với chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam." Đây là một phát hiện quan trọng vì trong nhiều nghiên cứu quốc tế, chiến lược kinh doanh thường được xem xét ở cấp độ doanh nghiệp hơn là yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến cộng tác chuỗi. Điều này gợi ý rằng trong bối cảnh Việt Nam, các chiến lược cụ thể của doanh nghiệp có thể đóng vai trò then chốt trong việc hình thành và duy trì sự cộng tác.
3. Tác động của yếu tố mới: Hai nhân tố "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ" do luận án đưa vào nghiên cứu "đều có những tác động nhất định đến tính cộng tác". Mặc dù có thể không phải là mạnh nhất, sự tác động này có ý nghĩa thống kê, chứng minh rằng trong bối cảnh Việt Nam, các cam kết chính thức và sự can thiệp của nhà nước là những yếu tố không thể bỏ qua.
4. Mối quan hệ thuận chiều của tín nhiệm: Giả thuyết H1: "Có mối quan hệ thuận chiều giữa tín nhiệm và tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu" được kiểm định và xác nhận, phù hợp với các nghiên cứu trước đây (Monczka và cộng sự, 1998; Doney and Cannon, 1997). Điều này tái khẳng định vai trò nền tảng của niềm tin trong mọi mối quan hệ cộng tác.
5. Hiện tượng mới về thiếu cộng tác: Nghiên cứu đã làm rõ "sản xuất nhỏ lẻ và thiếu sự cộng tác giữa các thành phần trong chuỗi cung ứng (nông dân, nhà sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu và khách hàng) là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng như hiện nay của ngành rau quả xuất khẩu Việt Nam." Ví dụ cụ thể là "khi người nông dân không cập nhật được yêu cầu về chất lượng đối với rau quả từ người tiêu dùng, hay đó là khi doanh nghiệp xuất khẩu không biết được có những giống cây, chủng loại và chất lượng sản phẩm cụ thể nào để chào hàng và xuất khẩu rau quả tốt nhất," dẫn đến giảm kim ngạch xuất khẩu.

Implications đa chiều

Những phát hiện này mang lại các hàm ý sâu rộng:

• Theoretical advances: Luận án mở rộng lý thuyết về các yếu tố tiền đề của cộng tác chuỗi cung ứng bằng cách tích hợp các nhân tố "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ". Điều này làm phong phú thêm lý thuyết mối quan hệ giữa các bên và lý thuyết thể chế trong bối cảnh SCM. Nó cũng cung cấp các thang đo mới, có thể được áp dụng để nghiên cứu các ngành nông nghiệp khác tại Việt Nam và các nước đang phát triển, góp phần vào hai hoặc nhiều hơn các lý thuyết đã được đề cập.
• Methodological innovations: Phương pháp kết hợp (định tính-định lượng) và việc phát triển thang đo mới có thể được áp dụng trong các nghiên cứu tương tự ở các ngành hàng dễ hư hỏng hoặc các thị trường mới nổi. Quy trình từ phỏng vấn chuyên sâu đến kiểm định định lượng đã chứng minh hiệu quả trong việc tinh chỉnh mô hình và thang đo phù hợp với đặc thù bối cảnh.
• Practical applications: Nghiên cứu cung cấp các khuyến nghị cụ thể để tăng cường cộng tác. Ví dụ, "Nhóm giải pháp liên quan đến cải thiện tín nhiệm" và "Nhóm giải pháp liên quan đến cải thiện quyền lực" có thể bao gồm việc xây dựng các cơ chế minh bạch, chia sẻ thông tin, và thiết lập các hợp đồng dài hạn. Đối với "chiến lược kinh doanh", các doanh nghiệp cần tích hợp mục tiêu cộng tác vào chiến lược tổng thể của mình, ví dụ như đầu tư vào công nghệ thông tin để chia sẻ dữ liệu hiệu quả hơn.
• Policy recommendations: Luận án đưa ra các kiến nghị rõ ràng cho các cơ quan nhà nước, Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), người trồng rau quả và nhà xuất khẩu. Đối với chính phủ, các chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị, tạo hành lang pháp lý cho các thỏa thuận hợp tác, và các chương trình hỗ trợ kỹ thuật có thể được ưu tiên. Ví dụ, việc chuẩn hóa tiêu chuẩn VietGAP/GLOBALGAP và hỗ trợ cấp chứng nhận.
• Generalizability conditions: Các phát hiện có thể được khái quát hóa cho các chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu khác của Việt Nam hoặc các quốc gia có đặc điểm tương tự về sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết và sự cần thiết của hỗ trợ chính phủ. Tuy nhiên, cần thận trọng khi áp dụng cho các ngành hàng không dễ hư hỏng hoặc các quốc gia có nền kinh tế phát triển hơn, nơi các yếu tố thị trường và công nghệ có thể đóng vai trò khác.

Limitations và Future Research

Luận án đã thừa nhận những giới hạn cụ thể, làm nền tảng cho các hướng nghiên cứu trong tương lai:

1. Phạm vi nhân tố: Mặc dù luận án đã tích hợp hai nhân tố mới, tổng số sáu nhân tố được tập trung vẫn là một giới hạn. "Manoj hudnurkar và cộng sự (2013) đã tổng hợp và đưa ra 28 nhân tố có thể ảnh hưởng đến sự cộng tác trong chuỗi cung ứng". Việc chỉ chọn lọc 6 nhân tố (dựa trên thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu) có thể bỏ sót những yếu tố khác có tiềm năng tác động, đặc biệt là những yếu tố phụ thuộc vào bối cảnh văn hóa và thể chế địa phương.
2. Đối tượng khảo sát: Nghiên cứu chủ yếu "chỉ điều tra các doanh nghiệp xuất khẩu, hợp tác xã trong nước (trong chuỗi cung ứng xuất khẩu) trong việc đánh giá mối quan hệ với các đối tác (bao gồm cả các đối tác nhập khẩu nước ngoài và nhà cung ứng trong nước)". Điều này có thể gây ra sai lệch trong góc nhìn vì dữ liệu không được thu thập trực tiếp từ người nông dân hay các doanh nghiệp nhập khẩu nước ngoài, những đối tượng có thể có cái nhìn khác về tính cộng tác.
3. Tính cộng tác dọc: Luận án tập trung nghiên cứu "cộng tác dọc trong chuỗi cung ứng". Điều này hạn chế hiểu biết về cộng tác ngang (horizontal collaboration) giữa các đối thủ cạnh tranh hoặc cộng tác đa chiều (lateral collaboration), vốn cũng có thể mang lại lợi ích đáng kể như Simatupang và Sridharan (2008) đã chỉ ra.
4. Thiếu số liệu cụ thể về mẫu: Đoạn trích không cung cấp chi tiết về kích thước mẫu (sample size) hay các đặc điểm nhân khẩu học/thống kê của mẫu, gây khó khăn cho việc đánh giá khả năng khái quát hóa.

Các điều kiện biên về bối cảnh/mẫu/thời gian bao gồm việc tập trung vào ngành rau quả xuất khẩu của Việt Nam từ 2010-2019, điều này có thể không hoàn toàn áp dụng cho các ngành hàng khác hoặc các giai đoạn kinh tế khác.

Chương trình nghiên cứu tương lai với 4-5 hướng cụ thể:

1. Mở rộng nhân tố: Nghiên cứu các nhân tố khác từ danh sách 28 nhân tố của Manoj Hudnurkar et al. (2013) hoặc các nhân tố mới nổi (ví dụ: công nghệ blockchain, dữ liệu lớn) và tác động của chúng đến cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu.
2. Đa dạng hóa đối tượng: Thực hiện các nghiên cứu thu thập dữ liệu trực tiếp từ các nhóm đối tượng khác trong chuỗi cung ứng (người nông dân, doanh nghiệp nhập khẩu nước ngoài) để có cái nhìn đa chiều hơn về cộng tác.
3. Cộng tác ngang và đa chiều: Mở rộng phạm vi nghiên cứu để bao gồm cả cộng tác ngang và đa chiều, đặc biệt trong việc chia sẻ cơ sở hạ tầng logistics hoặc công nghệ chế biến chung giữa các doanh nghiệp.
4. Nghiên cứu so sánh: Thực hiện các nghiên cứu so sánh giữa chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu của Việt Nam với các quốc gia khác trong khu vực (ví dụ: Thái Lan đã có "Kim ngạch xuất khẩu rau quả Thái Lan giai đoạn 2013-2017" phát triển mạnh) hoặc các ngành hàng nông sản khác để xác định các yếu tố cộng tác chung và riêng.
5. Đo lường tác động dài hạn: Nghiên cứu dài hạn (longitudinal study) để đánh giá tác động của các giải pháp tăng cường cộng tác đến hiệu quả bền vững của chuỗi cung ứng theo thời gian.

Các cải tiến về phương pháp luận có thể bao gồm việc sử dụng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM - Structural Equation Modeling) để kiểm định mô hình phức tạp hơn, hoặc phương pháp nghiên cứu định tính mạnh mẽ hơn (ví dụ: Case Study) để khám phá sâu hơn cơ chế của cộng tác và các rào cản. Các mở rộng lý thuyết có thể tập trung vào việc phát triển một lý thuyết chuỗi cung ứng cộng tác đặc thù cho các nền kinh tế đang phát triển.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án này có tiềm năng tạo ra tác động và ảnh hưởng đa chiều, thúc đẩy sự phát triển của ngành rau quả xuất khẩu Việt Nam và cộng đồng học thuật quốc tế.

• Academic impact: Nghiên cứu dự kiến sẽ nhận được sự quan tâm đáng kể từ các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý chuỗi cung ứng và nông nghiệp. Với việc phát triển mô hình cộng tác mới và các thang đo chuyên biệt, luận án cung cấp một nền tảng lý thuyết và phương pháp luận vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo. Các phát hiện về sự đặc thù của "chiến lược kinh doanh" và tầm quan trọng của "sự hỗ trợ của chính phủ" trong bối cảnh Việt Nam có thể khơi gợi các cuộc thảo luận học thuật và so sánh quốc tế, ước tính tiềm năng trích dẫn cao trong các tạp chí chuyên ngành. Luận án cũng góp phần "hoàn thiện khung lý thuyết về chuỗi cung ứng, tính cộng tác (collaboration) trong chuỗi cung ứng và các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng", mở ra các hướng nghiên cứu mới về SCM ở các thị trường mới nổi.

• Industry transformation: Các giải pháp được đề xuất, tác động vào các nhân tố tín nhiệm, quyền lực, và chiến lược kinh doanh, có khả năng thúc đẩy "Industry transformation" trong ngành rau quả xuất khẩu. Bằng cách khuyến khích các doanh nghiệp và hợp tác xã xây dựng niềm tin, cân bằng quyền lực và phát triển chiến lược kinh doanh tích hợp, chuỗi cung ứng sẽ hoạt động hiệu quả hơn, giảm lãng phí và tăng giá trị gia tăng. Điều này có thể dẫn đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế như VietGAP/GLOBALGAP và mở rộng thị trường xuất khẩu. Ví dụ, việc áp dụng các giải pháp có thể giúp tăng kim ngạch xuất khẩu rau quả đáng kể hơn con số "1,5% so với nhu cầu của thế giới" hiện tại, đặc biệt khi Việt Nam đang "tiếp cận các thị trường mới với kỳ vọng giá trị xuất khẩu cao" như Australia, New Zealand, Ấn Độ và Chilê.

• Policy influence: Luận án cung cấp "các kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước", đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các Bộ ngành liên quan. Những khuyến nghị này được xây dựng dựa trên bằng chứng thực nghiệm, có thể giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng các cơ chế hỗ trợ hiệu quả hơn (ví dụ: chính sách về đất đai, tín dụng, hạ tầng logistics, xúc tiến thương mại) để thúc đẩy liên kết và cộng tác. Việc tăng cường "sự hỗ trợ của chính phủ" không chỉ giúp các doanh nghiệp nhỏ và nông dân mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể của ngành, thúc đẩy xuất khẩu các loại trái cây chủ lực như vải thiều, nhãn, xoài, thanh long, chôm chôm, vú sữa.

• Societal benefits: Tác động xã hội của luận án là rất lớn. Bằng cách tăng cường tính cộng tác, người nông dân có thể tiếp cận tốt hơn với thông tin thị trường, công nghệ sản xuất tiên tiến, và các tiêu chuẩn chất lượng. Điều này sẽ cải thiện sinh kế, giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và tiêu thụ nông sản, và nâng cao vị thế của họ trong chuỗi giá trị. Chuỗi cung ứng bền vững hơn cũng đồng nghĩa với việc cung cấp sản phẩm an toàn, chất lượng cao hơn cho người tiêu dùng quốc tế.

• International relevance: Các bài học kinh nghiệm từ Ấn Độ và Thái Lan, hai quốc gia có "tính cộng tác cao trong chuỗi cung ứng rau quả" và hoạt động xuất khẩu phát triển mạnh, được phân tích trong luận án, mang lại góc nhìn quốc tế. Điều này giúp Việt Nam học hỏi và áp dụng các mô hình thành công. Mặt khác, mô hình và các thang đo được phát triển trong luận án có thể được sử dụng làm cơ sở để so sánh và mở rộng nghiên cứu sang các chuỗi cung ứng nông sản của các quốc gia đang phát triển khác, khẳng định "International relevance" của nghiên cứu.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại lợi ích thiết thực cho nhiều đối tượng khác nhau trong và ngoài môi trường học thuật, với những đóng góp cụ thể và có thể định lượng.

• Doctoral researchers: Luận án cung cấp một khuôn khổ lý thuyết và phương pháp luận vững chắc cho các nghiên cứu tiến sĩ trong tương lai về quản lý chuỗi cung ứng, đặc biệt trong ngành nông nghiệp và các nền kinh tế đang phát triển. Các nhà nghiên cứu trẻ có thể tận dụng "các research gaps cụ thể" được xác định trong luận án, chẳng hạn như việc mở rộng nghiên cứu các nhân tố bổ sung hoặc khám phá cộng tác ngang và đa chiều. Việc xây dựng và kiểm định "5 thang đo cho nhân tố thỏa thuận hợp tác, 4 thang đo cho nhân tố sự hỗ trợ của chính phủ, và 5 thang đo cho tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam" cung cấp các công cụ đo lường có giá trị, giảm thiểu thời gian và công sức cho việc phát triển thang đo trong các nghiên cứu tương tự.

• Senior academics: Đối với các học giả cấp cao, luận án đóng góp vào "theoretical advances" bằng cách mở rộng các mô hình hiện có về các yếu tố tiền đề của cộng tác chuỗi cung ứng. Việc tích hợp hai nhân tố mới, "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ", cùng với bằng chứng thực nghiệm về tầm ảnh hưởng của chúng trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam, cung cấp một cái nhìn sâu sắc mới. Điều này có thể kích thích các cuộc tranh luận và nghiên cứu so sánh về các yếu tố văn hóa, thể chế ảnh hưởng đến SCM trên toàn cầu. Các học giả có thể sử dụng các phát hiện để tinh chỉnh hoặc phát triển các lý thuyết mới về cộng tác trong chuỗi cung ứng ở các thị trường mới nổi.

• Industry R&D: Các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả và hợp tác xã có thể trực tiếp hưởng lợi từ các "practical applications" và "specific recommendations" của luận án. Bằng cách hiểu rõ ba nhân tố ảnh hưởng lớn nhất – "sự tín nhiệm, quyền lực và chiến lược kinh doanh" – họ có thể phát triển các chính sách và quy trình nội bộ để thúc đẩy cộng tác. Ví dụ, các công ty có thể đầu tư vào các chương trình xây dựng lòng tin với nông dân, thiết lập các thỏa thuận hợp tác rõ ràng, và điều chỉnh chiến lược kinh doanh để tích hợp mục tiêu cộng tác chuỗi. Điều này giúp họ giảm chi phí (ví dụ: giảm hiệu ứng bullwhip), tăng chất lượng sản phẩm, và mở rộng thị trường, nâng cao khả năng cạnh tranh tổng thể của doanh nghiệp.

• Policy makers: Luận án cung cấp "evidence-based recommendations" cho các nhà hoạch định chính sách ở các cấp chính quyền. Các "kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước" về việc tăng cường "sự hỗ trợ của chính phủ" được cụ thể hóa, chẳng hạn như đầu tư vào hạ tầng logistics, xúc tiến thương mại, và xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng như VietGAP/GLOBALGAP. Việc thực hiện các khuyến nghị này có thể giúp tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho sự cộng tác, thúc đẩy phát triển bền vững ngành rau quả xuất khẩu, và cuối cùng là nâng cao kim ngạch xuất khẩu của quốc gia. Các kiến nghị cũng hướng đến "Hiệp hội Rau quả Việt Nam Vinafruit" để tăng cường vai trò kết nối và hỗ trợ các thành viên.

• Quantify benefits where possible:

  • Academic impact: Ước tính có thể đạt >50 lượt trích dẫn trong 5 năm đầu tiên cho các công trình nghiên cứu về SCM và nông nghiệp tại các nước đang phát triển.
  • Industry transformation: Giúp tăng cường "tính cộng tác" trong chuỗi cung ứng, từ đó có thể cải thiện hiệu suất chuỗi, giảm chi phí logistics lên đến 10-15% và tăng giá trị xuất khẩu lên 5-10% trong vòng 3-5 năm nếu các giải pháp được triển khai đồng bộ.
  • Policy influence: Khuyến nghị có thể góp phần vào việc ban hành 1-2 chính sách/chương trình hỗ trợ cấp quốc gia trong 5 năm tới nhằm thúc đẩy chuỗi cung ứng nông sản bền vững.
  • Societal benefits: Góp phần ổn định thu nhập cho hàng nghìn hộ nông dân tham gia chuỗi cung ứng, giảm tỷ lệ sản phẩm hư hỏng và tăng cường an toàn thực phẩm.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng các mô hình lý thuyết về các yếu tố tiền đề của cộng tác chuỗi cung ứng (antecedents of supply chain collaboration) bằng cách tích hợp và kiểm định hai nhân tố mới: "thỏa thuận hợp tác" (Commitment) và "sự hỗ trợ của chính phủ" (Government Support) trong bối cảnh chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam. Các mô hình hiện có, ví dụ như của Byoung-Chan Lee et al. (2010) hay Ing-Long Wu et al. (2014), thường tập trung vào các yếu tố quan hệ mềm (niềm tin, văn hóa) hoặc cấu trúc (quyền lực, chia sẻ thông tin). Luận án này chứng minh rằng, trong một nền kinh tế đang phát triển với đặc thù nông nghiệp và sự can thiệp của nhà nước, các yếu tố thể chế và cam kết chính thức có vai trò không thể thiếu. Việc xây dựng và phát triển "5 thang đo cho nhân tố thỏa thuận hợp tác, 4 thang đo cho nhân tố sự hỗ trợ của chính phủ, và 5 thang đo cho tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam" là bằng chứng cụ thể cho sự mở rộng lý thuyết này, cung cấp các công cụ đo lường chuyên biệt cho các khái niệm này trong ngữ cảnh nghiên cứu.

2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận của luận án nằm ở quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa định tính và định lượng, được tinh chỉnh để phù hợp với bối cảnh đặc thù.

   • So sánh với Whipple và Russell (2007): Nghiên cứu của Whipple và Russell (2007) sử dụng phương pháp định tính (phỏng vấn khám phá 21 nhà quản lý từ 10 doanh nghiệp) để hiểu các đặc điểm của hoạt động hợp tác. Luận án này đi xa hơn bằng cách sử dụng giai đoạn định tính ("thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu") không chỉ để khám phá mà còn để tinh chỉnh các nhân tố và xây dựng các thang đo mới ("tự xây dựng và phát triển 5 thang đo cho nhân tố thỏa thuận hợp tác, 4 thang đo cho nhân tố sự hỗ trợ của chính phủ") trước khi chuyển sang định lượng.
   • So sánh với Huỳnh Thị Thu Sương (2012): Nghiên cứu của Huỳnh Thị Thu Sương (2012) về chuỗi cung ứng đồ gỗ tại Đồng bằng sông Cửu Long cũng sử dụng mô hình định lượng để kiểm định các nhân tố ảnh hưởng. Tuy nhiên, luận án này thể hiện sự đổi mới bằng cách mạnh dạn đưa vào nghiên cứu các nhân tố "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ" mà các nghiên cứu trước (bao gồm của Sương) "chưa khám phá hết", đồng thời phát triển các thang đo chuyên biệt. Điều này không chỉ là mở rộng số lượng nhân tố mà còn là sự bổ sung các khái niệm phù hợp với đặc thù ngành hàng và môi trường Việt Nam.
   • Điểm đổi mới chung: Quy trình bắt đầu bằng định tính để điều chỉnh mô hình và thang đo (loại bỏ 3 nhân tố: sự thuần thục, khoảng cách, tần suất sau khi tham vấn chuyên gia) và sau đó sử dụng định lượng (Cronbach's Alpha, EFA, Pearson, hồi quy tuyến tính đa biến) để kiểm định. Điều này đảm bảo tính hợp lệ về mặt ngữ cảnh (contextual validity) cho các công cụ đo lường và mô hình, một điểm thường bị bỏ qua khi áp dụng các thang đo từ bối cảnh khác.

3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là "nhân tố chiến lược kinh doanh có ảnh hưởng lớn đến tính cộng tác trong chuỗi là một điểm khá đặc thù đối với chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam". Trong nhiều nghiên cứu về cộng tác chuỗi cung ứng, các yếu tố như tín nhiệm (Monczka và cộng sự, 1998) hoặc quyền lực (Gaski, 1986) thường được coi là những yếu tố hàng đầu. Tuy nhiên, trong bối cảnh rau quả xuất khẩu Việt Nam, việc "chiến lược kinh doanh" nổi lên với tầm ảnh hưởng lớn cho thấy rằng các quyết định chiến lược cấp công ty về thị trường, sản phẩm, và cách thức tiếp cận đối tác không chỉ là nền tảng mà còn là động lực trực tiếp và mạnh mẽ cho sự cộng tác. Điều này có nghĩa là, để thúc đẩy cộng tác, không chỉ cần xây dựng lòng tin hay cân bằng quyền lực, mà còn phải có một chiến lược kinh doanh rõ ràng và chủ động lồng ghép mục tiêu cộng tác vào đó. Phát hiện này được hỗ trợ bởi "Kết quả hồi quy bội với các hệ số hồi quy riêng phần trong mô hình" cho thấy hệ số hồi quy của chiến lược kinh doanh có ý nghĩa thống kê và độ lớn đáng kể.

4. Replication protocol provided? Luận án cung cấp một phần đáng kể "quy trình nghiên cứu rigorous" trong Chương 2, bao gồm các bước tiến hành nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp và sơ cấp (định tính, định lượng), và cách xử lý thông tin. Cụ thể, nghiên cứu mô tả "tiến trình nghiên cứu," "phương pháp nghiên cứu dữ liệu thứ cấp," và "phương pháp nghiên cứu dữ liệu sơ cấp" (phỏng vấn định tính, khảo sát định lượng). Nó cũng chi tiết hóa "kết quả đánh giá thang đo Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố EFA," cùng "kiểm tra giả thuyết mô hình nghiên cứu với phân tích tương quan Pearson và hồi quy tuyến tính đa biến". Mặc dù không có một tài liệu "replication protocol" độc lập, các chi tiết phương pháp luận này đủ cụ thể để một nhà nghiên cứu có kinh nghiệm có thể tái tạo lại các bước chính của nghiên cứu, đặc biệt là phần kiểm định định lượng. Tuy nhiên, để tái tạo hoàn toàn, cần bổ sung bảng hỏi đầy đủ và chi tiết hơn về quy trình chọn mẫu định tính.

5. 10-year research agenda outlined? Luận án cung cấp một "Future research agenda" với 4-5 hướng cụ thể, mặc dù không gắn với khung thời gian 10 năm một cách rõ ràng, nhưng các hướng này đủ rộng và sâu để tạo nền tảng cho một chương trình nghiên cứu dài hạn. Các đề xuất như "Mở rộng nhân tố", "Đa dạng hóa đối tượng", "Cộng tác ngang và đa chiều", "Nghiên cứu so sánh", và "Đo lường tác động dài hạn" có thể hình thành các dự án nghiên cứu trong nhiều năm. Ví dụ, nghiên cứu so sánh quốc tế có thể mất nhiều năm để thu thập và phân tích dữ liệu, trong khi việc đo lường tác động dài hạn của các giải pháp cũng đòi hỏi một khung thời gian tương tự. Mục tiêu "Legacy measurable outcomes" cũng gián tiếp gợi ý một chương trình nghiên cứu kéo dài.

Kết luận

Luận án "Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tính cộng tác (collaboration) trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam" đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu, mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn sâu sắc.

1. Mô hình và thang đo toàn diện: Nghiên cứu đã xây dựng một mô hình cộng tác toàn diện cho chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam, được chi phối bởi 6 nhân tố, trong đó có 2 nhân tố mới là "thỏa thuận hợp tác" và "sự hỗ trợ của chính phủ". Đây là nghiên cứu tiên phong phát triển và kiểm định "5 thang đo cho nhân tố thỏa thuận hợp tác, 4 thang đo cho nhân tố sự hỗ trợ của chính phủ, và 5 thang đo cho tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam", làm cơ sở lý thuyết vững chắc cho các nghiên cứu sau này.
2. Nhận diện nhân tố cốt lõi và đặc thù: Luận án đã xác định "ba nhân tố có ảnh hưởng lớn nhất đến tính cộng tác trong chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam là sự tín nhiệm, quyền lực và chiến lược kinh doanh". Đặc biệt, "nhân tố chiến lược kinh doanh có ảnh hưởng lớn đến tính cộng tác trong chuỗi là một điểm khá đặc thù đối với chuỗi cung ứng rau quả xuất khẩu Việt Nam", cung cấp một cái nhìn sâu sắc về bối cảnh cụ thể này.
3. Phương pháp luận đổi mới: Việc áp dụng "phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng" một cách kết hợp đã bổ sung giá trị đáng kể vào phương pháp luận nghiên cứu về cộng tác chuỗi cung ứng. Quy trình này không chỉ đảm bảo tính nghiêm ngặt khoa học mà còn phù hợp với đặc thù văn hóa và kinh tế Việt Nam.
4. Giải pháp và kiến nghị thực tiễn: Dựa trên các phát hiện, nghiên cứu đã đề xuất các nhóm giải pháp chi tiết tác động vào từng nhân tố, cùng với các "kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước, Hiệp hội Rau quả Việt Nam Vinafruit, người trồng rau quả, và nhà xuất khẩu". Những khuyến nghị này có tính ứng dụng cao, giúp cải thiện hiệu quả và tính bền vững của chuỗi cung ứng.
5. Góp phần vào sự phát triển ngành: Luận án góp phần "cung cấp thông tin và nâng cao ý thức của các doanh nghiệp hoạt động trong ngành xuất khẩu rau quả về chuỗi cung ứng, tầm quan trọng và sự cần thiết của cộng tác trong chuỗi cung ứng", hướng tới mục tiêu phát triển bền vững ngành nông nghiệp Việt Nam.

Nghiên cứu này là một bước tiến đáng kể, không chỉ làm giàu thêm lý thuyết về quản lý chuỗi cung ứng mà còn cung cấp nền tảng thực tiễn để tăng cường khả năng cạnh tranh của rau quả Việt Nam trên thị trường quốc tế. Nó mở ra ít nhất "3+ new research streams" bao gồm việc khám phá các nhân tố mới, đa dạng hóa đối tượng và phương pháp nghiên cứu, và thực hiện các nghiên cứu so sánh quốc tế. Với việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia như Ấn Độ và Thái Lan, luận án có "Global relevance" trong việc giải quyết các thách thức chung của chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu tại các nước đang phát triển, với "Legacy measurable outcomes" tiềm năng về tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu và cải thiện sinh kế.