Luận án Tiến sĩ: Hiệu quả kinh tế xã hội của doanh nghiệp FDI trên địa bàn Hà Nội

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình khoa học này do chính tác giả nghiên cứu, số liệu và kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực và có nguồn trích dẫn rõ ràng. Hà Nội, ngày. năm 2022 Tác giả luận án Nguyễn Đức Hoàng Thọ MỤC LỤC Trang LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ MỞ ĐẦU 8 Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 14 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài 14 1. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết 28 Chương 2. LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 34 2. Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài 34 2.

Quan niệm, tiêu chí đánh giá và những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hà Nội 44 2. Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài ở một số địa phương ngoài nước, trong nước và bài học tham khảo cho thành phố Hà Nội 68 Chương 3. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 85 3. Khái quát về doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hà Nội 85 3.

Thành tựu và hạn chế về hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hà Nội 91 3. Nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và vấn đề đặt ra 111 Chương 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2030 123 4. Quan điểm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2030 123 4.

Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2030 137 KẾT LUẬN 164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 166 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 167 PHỤ LỤC 183 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Bảo vệ môi trường BVMT 2 Công nghiệp hỗ trợ CNHT 3 Đầu tư nước ngoài ĐTNN 4 Đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI (Foreign Direct Investment) 5 Kết cấu hạ tầng KCHT 6 Kinh tế - xã hội KT - XH 7 Nghiên cứu và phát triển R&D (Research & Development) 8 Nguồn nhân lực NNL 9 Phát triển bền vững PTBV 10 Quản lý nhà nước QLNN 11 Sản xuất - kinh doanh SX - KD 12 Tổng sản phẩm trên địa bàn GRDP (Gross Regional Domestic Product) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3.1 Số doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội tại thời điểm 31/12 hàng năm giai đoạn 2010-2019 86 3.2 Doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội tại thời điểm 31/12 hàng năm phân theo quy mô lao động 87 3.3 Doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn Hà Nội tại thời điểm 31/12 hàng năm phân theo quy mô vốn 88 3.4 ICOR của khu vực doanh nghiệp có vốn FDI đang hoạt động trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2020 93 3.5 Tỷ lệ nộp ngân sách nhà nước/ vốn đầu tư thực hiện của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội 96 3.6 Mức độ đóng góp của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội trong cải thiện năng lực công nghệ giai đoạn 2010-2018 97 3.7 Khoảng cách tỷ lệ vốn đầu tư thực hiện/ số lao động làm việc trực tiếp trong doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn Thành phố 109 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình vẽ Tên hình vẽ Trang 3.1 Tỷ lệ lợi nhuận/ vốn SX - KD của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội tại thời điểm 31/12 hàng năm 89 3.2 Tỷ lệ lợi nhuận/ tài sản của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội tại thời điểm 31/12 hàng năm 90 3.3 Tỷ trọng GRDP và vốn đầu tư thực hiện của khu vực doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội 92 3.4 Tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu/ vốn đầu tư thực hiện của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội 95 3.5 Tỷ lệ vốn đầu tư thực hiện/ số lao động làm việc trực tiếp trong doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội 100 3.6 Tỷ lệ tổng thu nhập của lao động/ vốn đầu tư thực hiện của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội 101 8 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực và kết hợp hữu hiệu hai loại nguồn lực này phục vụ công cuộc phát triển đất nước là chủ trương nhất quán của Việt Nam trong hơn 35 năm Đổi mới đã qua. Các nguồn lực trong nước đóng vai trò quyết định, các nguồn lực bên ngoài đóng vai trò quan trọng và sự kết hợp hữu hiệu hai loại nguồn lực này có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của Việt Nam là nội dung có tính xuyên suốt. Thực tiễn phát triển KT - XH Việt Nam cho thấy, với tư cách là nguồn ngoại lực quan trọng - nguồn vốn FDI (thông qua hoạt động của khu vực doanh nghiệp FDI) đã được nhìn nhận như là một trong những “trụ cột” của tăng trưởng và phát triển kinh tế.

Hà Nội là Thủ đô, đầu não chính trị - hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục, kinh tế và giao dịch quốc tế. Với vị thế của mình, Hà Nội có nhiều lợi thế, tiềm năng phát triển và được coi là địa bàn hấp dẫn, năng động và đem lại nhiều cơ hội cho các nhà ĐTNN. Trong nền kinh tế, doanh nghiệp có vốn FDI chính là các thực thể kinh tế, mà ở đó có sự hiện diện của dòng vốn FDI. Thực tế qua hơn 35 năm Đổi mới cho thấy, khu vực doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn Thành phố đã góp phần tạo chuyển biến căn bản trong đời sống KT - XH Thủ đô, đồng thời, thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Dưới góc độ địa phương tiếp nhận vốn FDI, hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI là tiêu chuẩn cao nhất để đánh giá về nguồn vốn này. Thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy, hiệu quả KT - XH của khu vực doanh nghiệp này trong giai đoạn 2010-2021 đã không ngừng được cải thiện. Điều đó được thể hiện ở sự đóng góp tích cực của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn Thành phố vào tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy mạnh mẽ xuất khẩu, gia tăng mức đóng góp vào ngân sách Thành phố, cải thiện năng lực công nghệ và nâng cao năng suất lao 9 động, thúc đẩy tạo việc làm; tạo động lực thúc đẩy quá trình tăng thu nhập cho người lao động; thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp về lao động thông qua “chỉ số tuân thủ” khá tốt. Bên cạnh đó, vẫn còn những khó khăn, hạn chế như hiệu quả sử dụng vốn đầu tư có xu hướng giảm, hiệu quả về xuất khẩu giảm, hiệu quả đóng góp ngân sách nhà nước thấp hơn mức mặt bằng chung, xu hướng tăng năng suất lao động và hoạt động chuyển giao công nghệ chưa đáp ứng được kỳ vọng của Thủ đô, hiệu quả việc làm có xu hướng giảm, vấn đề BVMT và thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp với cộng đồng thông qua “chỉ số trên mức tuân thủ” chưa được quan tâm đúng mức.

Cùng với sự vận động không ngừng của thực tiễn, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI trên các phương diện và bằng các phương pháp tiếp cận khác nhau. Đặc biệt, có khá nhiều công trình trong nước đã quan tâm đến vấn đề hiệu quả KT - XH của các dự án, doanh nghiệp có vốn FDI và nhấn mạnh rằng, hiệu quả KT - XH cần được xác định là tiêu chuẩn cao nhất để đánh giá hiệu quả của dòng vốn FDI. Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về vấn đề hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội dưới góc độ kinh tế chính trị. Với những lý do đã nêu trên, tác giả tiếp cận vấn đề hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI từ góc độ vĩ mô, xem xét hiệu quả/ lợi ích mà hoạt động của doanh nghiệp có vốn FDI mang lại cho địa phương tiếp nhận dòng vốn FDI và lựa chọn đề tài “Hiệu quả kinh tế - xã hội của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội” làm luận án tiến sĩ.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội; trên cơ sở đó, đề xuất quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm 2030. 10 Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài; từ đó, xác định khoảng trống nghiên cứu. Luận giải cơ sở lý luận về hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI trên địa bàn thành phố Hà Nội (xây dựng quan niệm, xác định tiêu chí đánh giá và những yếu tố ảnh hưởng); khảo sát về kinh nghiệm nâng cao hiệu quả KT - XH của doanh nghiệp có vốn FDI ở một số địa phương trong và ngoài nước, từ đó, rút ra bài học có thể tham khảo cho thành phố Hà Nội.