Luận án đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế Quảng Ninh trong hội nhập kinh tế quốc tế

BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG LÊ HỒNG GIANG ÐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ÐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội- Năm 2019 BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ KINH TẾ TRUNG ƯƠNG LÊ HỒNG GIANG ÐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ÐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Trần Kim Hào 2. Nguyễn Trọng Lên Hà Nội- Năm 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi. Các số liệu trong luận án là trung thực, phản ánh thực tiễn; tài liệu tham khảo rõ nguồn gốc.

NGƯỜI CAM ĐOAN Lê Hồng Giang LỜI CẢM ƠN Tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các thày TS. Trần Kim Hào và TS. Nguyễn Trọng Lên đã tận tình hướng dẫn tôi. Tôi trân trọng cảm ơn PGS.TS Lê Xuân Bá, TS.

Nguyễn Đình Cung, Ths Phan Đức Hiếu, PGS.TS Trần Công Sách, NCS Phạm Quang Trung đã có nhiều quan tâm, tạo điều kiện, giúp đỡ trong quá trình tôi học tập, nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương. Xin trân trọng cảm ơn các cán bộ, nhà nghiên cứu, các thành viên trong hội đồng khoa học của Viện đã chỉ dẫn, đưa ra nhiều góp ý sâu sắc giúp tôi hoàn thiện và bảo vệ tiểu luận tổng quan, các chuyên đề và luận án. Xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp đã quan tâm, động viên; các cán bộ, công chức, doanh nghiệp tỉnh Quảng Ninh đã trao đổi, chia sẻ, cung cấp thông tin và nhiều tài liệu để tôi xây dựng luận án. Nếu không nhận được rất nhiều động viên, giúp đỡ, chia sẻ của những người thân trong gia đình, chắc chắn rằng tôi đã không hoàn thành được chương trình học tập và nghiên cứu của mình.

Với sự xúc động và biết ơn sâu sắc từ đáy lòng mình, tôi trân trọng những tình cảm đó và chân thành cảm ơn các đồng chí lãnh đạo Viện, các nhà khoa học, các thày cô giáo, các đồng nghiệp, doanh nghiệp và những người thân đã giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án này. i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv DANH MỤC BẢNG v DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH vii PHẦN MỞ ĐẦU 1 1. Sự cần thiết của nghiên cứu đề tài 1 2. Mục đích, ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài luận án 2 3.

Kết cấu của luận án 3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ 4 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế 4 1. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố ở nước ngoài 4 1. Tổng quan các nghiên cứu đã công bố ở trong nước 9 1.

Tổng hợp đánh giá những vấn đề chưa được giải quyết (khoảng trống) và một số vấn đề luận án tập trung nghiên cứu giải quyết 14 1. Phương hướng giải quyết các vấn đề nghiên cứu của luận án 17 1. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của đề tài luận án 17 1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án 17 1.

Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 18 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN MỘT ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 22 2. Khu kinh tế và mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh trong hội nhập kinh tế quốc tế 22 2. Khu kinh tế và vai trò của khu kinh tế trong phát triển KT - XH trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 22 2. Mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 26 ii 2.

Một số lý thuyết liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế 35 2. Hội nhập kinh tế quốc tế và những yêu cầu đặt ra đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 38 2. Nội dung và phương thức phát triển mô hình khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 42 2. Nội dung phát triển mô hình khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 42 2.

Phương thức xây dựng và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 43 2. Các yếu tố tác động đến kiến tạo và thúc đẩy mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn một địa phương cấp tỉnh 43 2. Kinh nghiệm quốc tế và trong nước 47 2. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về xây dựng và đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế và bài học cho Quảng Ninh 47 2.

Kinh nghiệm trong nước về phát triển khu kinh tế và bài học cho tỉnh Quảng Ninh 53 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 70 3. Điều kiện của tỉnh Quảng Ninh tác động quan trọng đến phát triển khu kinh tế 70 3. Tiềm năng, lợi thế 70 3. Thành tựu, ưu điểm 72 3.

Hạn chế, yếu kém 78 3. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế 80 3. Một số căn cứ pháp lý liên quan đến phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 85 3. Thực tiễn phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 86 3.

Việc triển khai các mô hình phát triển khu kinh tế 86 3. Tình hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 89 iii 3. Tổng hợp chung về một số kết quả đạt được, tồn tại hạn chế và nguyên nhân 102 3. Đánh giá các yếu tố tác động đến phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 107 3.

Yêu cầu đổi mới 107 3. Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố liên quan đến mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 108 3.Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 116 CHƯƠNG 4: ĐỔI MỚI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KHU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 121 4. Bối cảnh và dự báo xu hướng tác động đến đổi mới mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030 121 4. Lựa chọn mô hình phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới 122 4.

Quan điểm lựa chọn mô hình 122 4. Mục tiêu của xây dựng mô hình phát triển mới khu kinh tế 123 4. Đề xuất mô hình phát triển mới khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 123 4. Cách thức thúc đẩy các yếu tố của mô hình phát triển mới khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 126 4.

Các điều kiện để thực hiện thành công mô hình phát triển mới khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 143 4. Một số kiến nghị cụ thể với các cơ quan Nhà nước 144 KẾT LUẬN 147 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 149 TÀI LIỆU THAM KHẢO 150 PHỤ LỤC 158 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Cụm từ tiếng Việt CNH, HĐH Công nghiệp hoá, hiện đại hoá Hiệp định Đối tác toàn diện tiến bộ xuyên Thái CPTPP Bình Dương DN Doanh nghiệp FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài HNQT Hội nhập quốc tế HNKTQT Hội nhập kinh tế quốc tế KCN Khu công nghiệp (IZ) KHĐT Kế hoạch và Đầu tư KHCN Khoa học công nghệ KKT Khu kinh tế (EZ) KKTCK Khu kinh tế cửa khẩu KKTĐB/ĐKKT Khu kinh tế đặc biệt / Đặc khu kinh tế (SEZ) KKTVB Khu kinh tế ven biển KTXH KT - XH TMTD Thương mại tự do WTO Tổ chức Thương mại Thế giới v DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Kết hợp các phương pháp nghiên cứu 20 Bảng 2. Cách tiếp cận về các mô hình khu kinh tế 28 Bảng 2.

Mô hình các khu kinh tế truyền thống 34 Bảng 2. Mô hình các khu kinh tế hiện đại 34 Bảng 2. Các yếu tố tác động đến mô hình phát triển khu kinh tế 46 Bảng 2. Một số kinh nghiệm mô hình phát triển khu kinh tế nước ngoài 48 Bảng 2.

Quá trình phát triển các mô hình khu kinh tế ở nước ta 53 Bảng 2. Các khu kinh tế ven biển trên toàn quốc 56 Bảng 2. Mô hình quản lý 3 cấp đối với khu kinh tế ở Việt Nam 61 Bảng 2. Các yếu tố đảm bảo lợi thế cạnh tranh và khả năng thu hút đầu tư của các mô hình khu kinh tế ở Việt Nam 62 Bảng 2.

Tổng hợp các yếu tố tác động đến thành công hoặc không thành công trong quá trình phát triển mô hình khu kinh tế 65 Bảng 3. Tăng trưởng kinh tế của tỉnh Quảng Ninh 73 Bảng 3. Cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Ninh 74 Bảng 3. Các chỉ tiêu về xã hội của tỉnh Quảng Ninh 77 Bảng 3.

Đường lối đối ngoại của đất nước 81 Bảng 3. Một số thách thức hiện nay trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta 84 Bảng 3. Các khu kinh tế được thành lập tại Quảng Ninh 87 Bảng 3. Quy mô, diện tích các khu kinh tế của tỉnh Quảng Ninh 90 Bảng 3.

Tổng vốn đầu tư ngân sách giai đoạn 2012 - 2018 các khu kinh tế của tỉnh Quảng Ninh 95 Bảng 3. Phát triển của các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (% tăng so với năm trước) 99 vi Bảng 3. Phát triển của các khu kinh tế so với sự phát triển chung của tỉnh Quảng Ninh 106 Bảng 3. Phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả của mô hình phát triển các khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 115 Bảng 3.

SWOT phát triển khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh 120 Bảng 4. Một số vấn đề phải giải quyết của quá trình thúc đẩy phát triển khu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 146 vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH Hình 1. Mô hình nghiên cứu 21 Hình 2. Đề xuất mô hình phát triển khu kinh tế 27 Hình 2.

Các trụ cột của hội nhập kinh tế quốc tế 42 Hình 2. Các khu kinh tế trên toàn quốc 55 Hình 2. Quy hoạch phát triển các KKT ở nước ta đến 2020 58 Hình 3.