Chính sách thương mại quốc tế Việt Nam - Hoàn thiện trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế

MỤC LỤC CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA SỰ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Những vấn đề chung về chính sách thương mại quốc tế. Khái niệm về thương mại quốc tế và chính sách thương mại quốc tế.

Nội dung các công cụ của chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Nội dung của việc hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Hoàn thiện nhận thức về giải quyết mối quan hệ giữa tự do hoá thương mại và bảo hộ mậu dịch. Hoàn thiện các công cụ của chính sách thương mại quốc tế.

Phối hợp hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Kinh nghiệm hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Kinh nghiệm của Thái Lan. Kinh nghiệm của Malaysia.

Kinh nghiệm của Trung Quốc. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ. THỰC TRẠNG HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Quá trình hội nhập thương mại quốc tế của Việt Nam.

Đặc điểm thương mại quốc tế của Việt Nam. Các giai đoạn hội nhập thương mại quốc tế của Việt Nam. Hội nhập với ASEAN. Hội nhập với APEC.

Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ. Gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Thực trạng hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Nhận thức về mối quan hệ giữa tự do hoá thương mại và bảo hộ mậu dịch theo các giai đoạn hội nhập.

Thực trạng hoàn thiện các công cụ thuế quan. Thực trạng hoàn thiện các công cụ phi thuế quan của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Đánh giá việc hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Đánh giá nhận thức về mối quan hệ giữa tự do hoá thương mại và bảo hộ mậu dịch của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

Đánh giá việc hoàn thiện các công cụ thuế quan. Đánh giá việc hoàn thiện các công cụ phi thuế quan. Đánh giá việc phối hợp hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế. Sử dụng chỉ số lợi thế so sánh hiện hữu (RCA) và Dự án phân tích thương mại toàn cầu (GTAP) để đánh giá việc hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam.

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ CỦA VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong thời gian tới. Quan điểm tiếp tục hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Giải pháp tiếp tục hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

Tăng tính thống nhất trong nhận thức về giải quyết mối quan hệ giữa tự do hoá thương mại và bảo hộ mậu dịch. Tiếp tục hoàn thiện các công cụ của chính sách thương mại quốc tế. Tăng cường phối hợp hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế giữa các bộ ngành và cộng đồng doanh nghiệp. 59 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

60 2 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tên đầy đủ tiếng Viêt Tên đầy đủ tiếng Anh AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN Free Trade Area ASEAN APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Asia-Pacific Economic Cooperation Á - Thái Bình Dương ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Association of South East Asian Nations Nam Á ASEM Hội nghị thượng đỉnh Á – Âu Asia-Europe Meeting CAP Kế hoạch hành động hợp tác Cooperation Action Plan của APEC CEPT Biểu thuế quan ưu đãi hiệu lực Common Effective Preferential Tariff chung CSTMQT Chính sách thương mại quốc tế ECOTECH Hợp tác kinh tế và công nghệ Economic and Technical Cooperation của APEC EHP Chương trình thu hoạch sớm Early Harvest Program ERP Tỷ lệ bảo hộ hữu hiệu Effective Rate of Protection FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Foreign Direct Investment GATT Hiệp định chung về thuế quan General Agreement on Tariffs and Trade và thương mại GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross Domestic Production GTAP Dự án phân tích thương mại Global Trade Analysis Project toàn cầu HS Hệ thống hài hoà Harmonized System hoặc viết đầy đủ là Harmonized Commodity Description and Code System 3 IAP Kế hoạch hành động quốc gia Individual Action Plans của APEC ISIC Hệ thống thống kê công nghiệp International Standard Industrial Code ITC Trung tâm thương mại quốc tế International Trade Center KNCTHH Khả năng cạnh tranh hiện hữu LTSSHH Lợi thế so sánh hiện hữu MFN Nguyên tắc tối huệ quốc Most Favoured Nation NK Nhập khẩu RCA Lợi thế so sánh hiện hữu Revealed Comparative Advantage SITC Phân loại thương mại chuẩn Standard International Trade Classification quốc tế VN - US Hiệp định Thương mại Việt Vietnam-US Bilateral Trade Agreement BTA Nam – Hoa Kỳ WB Ngân hàng thế giới World Bank WTO Tổ chức Thương mại thế giới World Trade Organization XNK Xuất nhập khẩu XK Xuất khẩu 4 MỞ ĐẦU Việt Nam đặt mục tiêu về cơ bản trở thành nước công nghiệp hoá vào năm 2020. Quá trình công nghiệp hoá của Việt Nam có bối cảnh khác với các nước Đông Á, cụ thể là Việt Nam phải tham gia vào quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia vào mạng lưới sản xuất khu vực và thế giới. Bên cạnh đó, các nước trong khu vực như Trung Quốc và ASEAN - 41 đã đạt được những kết quả rất đáng ngưỡng mộ trong phát triển kinh tế. Trong bối cảnh đó, chính sách thương mại quốc tế có một vị trí quan trọng trong việc hỗ trợ thực hiện chính sách công nghiệp và các chính sách khác.

Chính sách thương mại quốc tế là thuật ngữ đang được vận dụng trên thực tiễn song không được sử dụng một cách hệ thống cũng như ở khía cạnh này hay khía cạnh khác còn có những nội dung và tên gọi khác nhau như chính sách xuất nhập khẩu, chương trình xúc tiến thương mại trọng điểm quốc gia, chương trình nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp xuất khẩu, biểu thuế nhập khẩu ưu đãi theo CEPT,… Việt Nam đang ở giai đoạn cuối của quá trình đàm phán gia nhập WTO, đã là thành viên của ASEAN, APEC, ký kết các hiệp định khung với Liên minh châu Âu, hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ. Thực hiện công nghiệp hoá trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra những vấn đề về tính minh bạch, chủ động của chính sách thương mại quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là sự phối hợp giữa Uỷ ban quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế, Bộ Thương mại, Bộ Tài chính, Bộ Công nghiệp với các bộ ngành, hiệp hội, doanh nghiệp và đối tác nước ngoài. Chính phủ Việt Nam đã thực hiện nhiều cải cách về thương mại trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, nhiều vấn đề còn cần được tiếp tục xem xét như việc liên kết doanh nghiệp và Chính phủ trong việc hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế; cơ sở khoa học và thực tiễn khi đàm phán ASEAN mở rộng, ký kết hiệp định song phương; phát huy vai trò của khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong việc thực hiện chính sách; và cách thức vận dụng các công cụ của chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

Chính sách thương mại quốc tế phải được hoàn thiện để vừa phù hợp với các chuẩn mực thương mại quốc tế hiện hành của thế giới, vừa phát huy được lợi thế so sánh của Việt Nam. Tiểu luận ứng dụng phương pháp toán để tính toán lợi thế so sánh hiện hữu của Việt Nam trong ASEAN, từ đó xem xét lợi thế của Việt Nam với thế giới và với ASEAN. Trên cơ sở 1 Các nước ASEAN-4 nêu ra ở đây bao gồm Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Philippines 1 đó, luận án diễn giải cách thức vận dụng chỉ số này để hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Luận án sử dụng Dự án phân tích thương mại toàn cầu (GTAP) để đánh giá tác động của Chương trình thu hoạch sớm (EHP), trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc, tới nền kinh tế Việt Nam.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA SỰ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1. Những vấn đề chung về chính sách thương mại quốc tế 1. Khái niệm về thương mại quốc tế và chính sách thương mại quốc tế Thương mại quốc tế thường được hiểu là sự trao đổi hàng hoá và dịch vụ qua biên giới giữa các quốc gia2. Theo nghĩa rộng hơn, thương mại quốc tế bao gồm sự trao đổi hàng hoá, dịch vụ và các yếu tố sản xuất4 qua biên giới giữa các quốc gia [132, tr.

Tổ chức thương mại thế giới (WTO) xem xét thương mại quốc tế bao gồm thương mại hàng hoá, thương mại dịch vụ và thương mại quyền sở hữu trí tuệ [164]. Các biện pháp đầu tư liên quan đến thương mại là một nội dung trong các hiệp định đa biên về thương mại hàng hoá. Trong các tài liệu tiếng Anh, khái niệm về chính sách thương mại quốc tế được viết ngắn gọn là chính sách thương mại (trade policy). Mạng lưới điện toán của nước Anh định nghĩa chính sách thương mại quốc tế là “chính sách của chính phủ nhằm kiểm soát hoạt động ngoại thương3”.

Chính sách thương mại quốc tế là “những chính sách mà các chính phủ thông qua về thương mại quốc tế” [50, tr. Theo Trung tâm Kinh tế quốc tế của Úc (CIE), hệ thống các chính sách thương mại quốc tế có thể được phân chia bao gồm các quy định về thương mại, chính sách xuất khẩu, hệ thống thuế và các chính sách hỗ trợ khác [114]. Các quy định về thương mại bao gồm hệ thống các quy định liên quan đến thương mại (hệ thống pháp quy); hệ thống giấy phép, chính sách đối với doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (kiểm soát doanh nghiệp); việc kiểm soát hàng hoá theo các quy định cấm xuất, cấm nhập; kiểm soát khối lượng; kiểm soát xuất nhập khẩu theo chuyên ngành (kiểm soát hàng hoá).