Luận án tiến sĩ Lịch sử: Chợ ở miền Đông Nam Bộ từ 1975 đến 2010 - TS. Lê Quang Cần

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH -----------*----------- LÊ QUANG CẦN CHỢ Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ TỪ NĂM 1975 ĐẾN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGHỆ AN - 2018 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC VINH -----------*----------- LÊ QUANG CẦN CHỢ Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ TỪ NĂM 1975 ĐẾN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ CHUYÊN NGÀNH LỊCH SỬ VIỆT NAM Mã số: 62.13 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN QUANG HỒNG 2. HỒ SƠN ĐÀI NGHỆ AN - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài “Chợ ở miền Đông Nam Bộ từ năm 1975 đến năm 2010” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực.

Những kết luận của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Tác giả luận án Lê Quang Cần MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU MỞ ĐẦU:. 01 1 Lý do chọn đề tài:. 01 2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:.

02 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:. 03 4 Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu:. 05 5 Đóng góp của luận án:. 06 6 Bố cục của luận án:.

08 Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài. Khái niệm về chợ sử dụng trong luận án:. Nhóm công trình nghiên cứu về chợ ở Việt Nam:. Những nghiên cứu về chợ ở Việt Nam của tác giả trong nước:.

Những nghiên cứu về chợ ở Việt Nam của tác giả nước ngoài:. Nhóm công trình nghiên cứu riêng về chợ ở miền Đông Nam Bộ:. Những nghiên cứu riêng về chợ ở miền Đông Nam Bộ của tác giả 22 trong nước:. Những nghiên cứu riêng về chợ ở miền Đông Nam Bộ của tác giả 28 nước ngoài:.

Nhận xét tình hình nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học của luận án:. Một số nhận xét về tình hình nghiên cứu của đề tài:. Những vấn đề cần giải quyết của luận án:. 31 Chƣơng 2: Chợ ở miền Đông Nam Bộ trong cơ chế quản lý bao 33 cấp (1975-1985):.

Các nhân tố tác động đến hoạt động của chợ ở miền Đông Nam Bộ:. Điều kiện tự nhiên và dân cư:. Điều kiện kinh tế - xã hội:. Chợ ở miền Đông Nam Bộ giai đoạn 1975-1985:.

Quá trình thành lập chợ ở miền Đông Nam Bộ:. Bối cảnh lịch sử và hệ thống chợ ở miền Đông Nam Bộ sau năm 43 1975:. Hoạt động của chợ ở miền Đông Nam Bộ:. 54 Tiểu kết chương 2:.

64 Chƣơng 3: Chợ ở miền Đông Nam Bộ trong thời kỳ đổi mới và hội nhập:. Chợ ở miền Đông Nam Bộ trong giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới 66 (1986-1995):. Đại hội Đảng lần thứ VI và đường lối đổi mới về kinh tế thương 66 mại:. Cơ chế quản lý và sự phát triển hệ thống chợ ở miền Đông Nam 68 Bộ:.

Hoạt động của chợ ở miền Đông Nam Bộ trong giai đoạn 1986-1995:. Chợ ở miền Đông Nam Bộ trong thời kỳ hội nhập:. Hệ thống chợ ở miền Đông Nam Bộ từ năm 1995 đến năm 2010:. Hoạt động của chợ ở miền Đông Nam Bộ trong thời kỳ hội nhập:.

87 Tiểu kết chương 3:. 119 Chƣơng 4: Vai trò tác động của chợ ở miền Đông Nam Bộ đối với đời sống kinh tế - xã hội:. Tác động của chợ đối với đời sống kinh tế:. Trên lĩnh vực nông nghiệp:.

Trên lĩnh vực công nghiệp:. Trên lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp:. Trên lĩnh vực thương nghiệp:. Đóng góp đối với nguồn thu ngân sách địa phương:.

Tác động của chợ đối với đời sống văn hóa-xã hội:. Giải quyết sinh kế người dân:. Góp phần phat triển tầng lớp tiểu thương mới ở nông thôn và thành thị:. Góp phần tạo ra bộ mặt xã hội mới ở các địa phương Đông Nam Bộ:.

Một số đặc điểm:. 142 Tiểu kết chương 4:. 147 Danh mục các công trình của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài:. 151 Tài liệu tham khảo:.

154 Danh mục phụ lục:. 170 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. NXB: Nhà xuất bản 2. PCCC: Phòng cháy chữa cháy 3.

TP: Thành phố 4. UBND: Ủy ban Nhân dân 5. GDP: Bình quân đầu người của một quốc gia 6. GRDP: Tổng sản phẩm trên địa bàn 7.

ODA: Hỗ trợ phát triển chính thức 8. FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài 9. HTX: Hợp tác xã DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Bảng Nội dung Trang 2.1 Định mức phân phối nhu yếu phẩm:.1 Số hộ kinh doanh thương nghiệp và dịch vụ (1990-1995):.2 Số trang trại miền Đông Nam Bộ qua các năm:.3 Chỉ số sản xuất công nghiệp miền Đông Nam Bộ:.4 Số lượng chợ bình phân theo huyện, thị, thành phố (1996 - 2010) ở Đồng Nai:.5 Dân số và chợ Bà Rịa - Vũng Tàu (1994 - 2010):.6 Dân số và chợ Bình Dương (1997 - 2010):.7 Quy hoạch phát triển hệ thống chợ Bình Phước năm 2009:.8 Dân số, chợ Bình Phước (1997 - 2010):.9 Dân số và chợ Tây Ninh (1997 - 2010):.10 Ma trận SWOT giữa siêu thị, trung tâm thương mại, hệ thống chợ truyền thống:.11 Sơ đồ mối quan hệ chợ truyền thống - Người tiêu dùng - Siêu thị và trung tâm thương mại:.1 Số lượng bò phân bố theo địa phương:.2 Số lượng lợn phân bố theo địa phương:.3 Số lượng gia cầm phân theo địa phương:.4 Diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản:.5 Giá trị sản xuất công nghiệp theo giá thực tế:.6 Doanh thu thuần cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể:.7 Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng:.8 Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng:.9 Số lượng chợ truyền thống có đến 31/12 hàng năm:.10 Số lượng chợ truyền thống đóng thuế đến 31/12 hàng năm:.1 Một số thị trường nhập siêu chính của Việt Nam 6 tháng/2010:.2 Kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại của Việt Nam 6 tháng đầu năm giai đoạn 2005 - 2011:. Lý do chọn đề tài Chợ truyền thống Việt Nam ở miền Đông Nam Bộ là một bộ phận quan trọng cấu thành mạng lưới giao thương hàng hóa, thúc đẩy sản xuất kinh tế, mở rộng phát triển thị trường trao đổi mua bán nhằm phục vụ đời sống vật chất người dân và góp phần tạo nguồn thu ngân sách địa phương.

Chợ là nơi hội tụ của hàng hóa nông - lâm - thủy hải sản,. cung ứng đối với nhu cầu thị trường tiêu thụ tại chỗ, các đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp,. nhằm phục vụ người dân. Đồng thời, chợ truyền thống là nơi cung ứng sản phẩm hàng hóa công nghiệp, kim khí, điện gia dụng, vật tư thiết bị,.

nhằm phục vụ sản xuất và tiêu dùng trong sinh hoạt của người dân. Chợ truyền thống ở miền Đông Nam Bộ phát triển nhanh nhất cả nước thời kỳ cải cách mở cửa, hội nhập khu vực và thế giới. Vùng Đông Nam Bộ có lịch sử hình thành, phát triển từ nhiều thế kỷ trước, nhưng việc nghiên cứu về quá trình hình thành, phát triển, diện mạo, vai trò,. của chợ truyền thống trong không gian địa lý, lịch sử, kinh tế, văn hóa,.

Đặc biệt, chưa có luận án Tiến sĩ sử học nào nghiên cứu về chợ ở miền Đông Nam Bộ trước, trong khoảng thời gian đề tài xác định. Do đó, lựa chọn hướng nghiên cứu về chợ truyền thống ở miền Đông Nam Bộ từ năm 1975 đến năm 2010 chúng tôi hy vọng góp phần nhỏ bé nhằm khỏa lấp khoảng trống trong nghiên cứu lịch sử miền Đông Nam Bộ nói riêng, cả nước nói chung. Năm 1975, đất nước thống nhất đi lên chủ nghĩa xã hội, từng bước cải cách kinh tế, hội nhập khu vực và thế giới. Trong bối cảnh chung đó, hầu hết các chợ truyền thống làng xã, huyện, tỉnh, thành phố,.

đều có những thay đổi về quy mô, số lượng, hàng hóa trao đổi, phương thức thanh toán,. Sự chuyển biến của hệ thống chợ truyền thống miền Đông Nam Bộ (1975-2010) đã tác động đến nhiều mặt của đời sống vật chất và tinh thần người dân. Do đó, chọn đề tài nghiên cứu về chợ ở miền Đông Nam Bộ trong khoảng thời gian xác định, chúng tôi hy vọng sẽ 1 góp phần tái hiện một cách khá sinh động, toàn diện hoạt động của chợ truyền thống. Nghiên cứu chợ ở miền Đông Nam Bộ (1975-2010) còn góp phần hữu ích đối với nghiên cứu toàn diện lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hội,.

miền Đông Nam Bộ trước mắt và lâu dài, nhất là biên soạn lịch sử địa phương của các tỉnh, thành. Trước những biến động của điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trong nước, khu vực và quốc tế những năm 90 của thế kỷ trước và thập kỷ đầu của thế kỷ XXI, chợ truyền thống ở miền Đông Nam Bộ có nhiều thay đổi về số lượng, quy mô, hàng hóa,. Quá trình hoạt động, phát triển chợ truyền thống miền Đông Nam Bộ trong thời gian này góp phần tăng thêm tầng lớp tiểu thương, những người buôn bán nhỏ, giải quyết công ăn việc làm, phát triển du lịch, tăng nguồn thu ngân sách địa phương,. Ngoài ra, chợ truyền thống ở miền Đông Nam Bộ dọc biên giới Campuchia đã thúc đẩy hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa của nhân dân hai nước, góp phần tăng cường mối quan hệ hợp tác giữa hai quốc gia trong xu thế hội nhập khu vực và thế gới.

Từ những lý do cơ bản đó, chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Chợ ở miền Đông Nam Bộ từ năm 1975 đến năm 2010” làm đề tài luận án Tiến sĩ sử học với hy vọng góp phần vào việc giải quyết những yêu cầu cấp thiết về khoa học và thực tiễn mà đề tài đặt ra. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Nhằm giải quyết các yêu cầu cấp thiết về khoa học và thực tiễn mà đề tài đặt ra, luận án xác định rõ mục tiêu nghiên cứu là: Tái hiện một cách sinh động, toàn diện, có hệ thống diện mạo chợ truyền thống ở miền Đông Nam Bộ từ năm 1975 đến năm 2010. Không chỉ dừng lại ở mức độ trình bày diện mạo, hoạt động của chợ ở miền Đông Nam Bộ mà chúng tôi còn hướng đến mục tiêu phân tích, đánh giá sự tác động của chợ truyền thống đối với đời sống kinh tế - xã hội của các tầng lớp nhân dân trong không gian và thời gian đề tài xác định.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận án tập trung giải quyết một số nhiệm vụ sau: Thứ nhất, nêu các nhân tố tác động đến sự hình thành, phân bố, diện mạo, hoạt động,. của chợ truyền thống ở miền Đông Nam Bộ. Thứ hai, trình bày một cách khá toàn diện về quy mô, hoạt động, phương thức quản lý, đối tượng và hàng hóa trao đổi mua bán,.