Luận án tiến sĩ kinh tế - Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bán lẻ hiện đại tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN MINH ĐẠT QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ HIỆN ĐẠI TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ Ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN HỮU THÂN Hà Nội, 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ HIỆN ĐẠI. Tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình nghiên cứu quốc tế. Khoảng trống nghiên cứu.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ HIỆN ĐẠI TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Một số lý thuyết cơ bản về quản lý nhà nước đối với DN bán lẻ. Quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Các yếu tố tác động tới QLNN đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Kinh nghiệm của một số nước về quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực bán lẻ và bài học rút ra cho Việt Nam. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ HIỆN ĐẠI TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ TẠI VIỆT NAM. Khái quát về thị trường bán lẻ hiện đại ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.

Thực trạng quản lý Nhà nước đối với doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Đánh giá chung về quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp bán lẻ hiện đại của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ HIỆN ĐẠI Ở VIỆT NAM. Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Cơ hội và thách thức tác động đến QLNN đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam. Quan điểm, định hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong hội nhập kinh tế quốc tế. Một số giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.

151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 169 iv DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Association of Southeast Asian Nations AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Free Trade Area APEC Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Asia-Pacific Economic Cooperation Thái Bình Dương ASEM Diễn đàn Hợp tác Á – Âu The Asia-Europe Meeting SAIC Cục Công thương Trung Quốc State Administration for Industry and Commerce of the People’s Republic of China CNH Công nghiệp hóa ĐCS Đảng Cộng sản GDP Tổng sản phẩm trong nước Gross Domestic Product HĐH Hiện đại hóa HNKT Hội nhập kinh tế IMF Quỹ tiền tệ quốc tế International Monetary Fund KHCN Khoa học công nghệ MOFCOM Bộ Công thương Trung Quốc Ministry of Commerce People’s Republic of China ST Siêu thị TTTM Trung tâm thương mại TPP Hiệp định Đối tác Kinh tế chiến lược Trans-Pacific Strategic Economic xuyên Thái Bình Dương Partnership Agreement USD Đô la Mỹ VAT Thuế giá trị gia tăng Value Added Tax VN Việt Nam VND Đồng Việt Nam WB Ngân hàng thế giới World Bank WTO Tổ chức Thương mại Thế giới World Trade Organization XHCN Xã hội chủ nghĩa XK Xuất khẩu vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Hạn chế thị trường đối với doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài 59 Bảng 3. Tổng mức hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 71 Bảng 3.

Quy mô thị trường bán lẻ hiện đại của Việt Nam, 2008 -2016 74 Bảng 3. Phân bố mạng lưới siêu thị, hệ thống TTTM theo dân cư, 2011 76 Phân loại siêu thị và trung tâm thương mại theo hạng, 2008- Bảng 3. 76 2011-2020 Số lượng điểm bán của một số nhà bán lẻ hàng đầu nước ngoài Bảng 3. 78 tại Việt Nam (30/6/2016) Số lượng điểm bán của một số nhà bán lẻ hàng đầu trong nước Bảng 3.

79 tại Việt Nam (30/6/2016) Bảng 3. Tổng hợp kết quả khảo sát (tích cực) 106 Bảng 3. Tổng hợp kết quả kháo sát (tiêu cực) 113 Tổng thu nhập quốc dân (GNI) trên đầu người của các nước Bảng 4. 125 ASEAN năm 2015 (USD) Dự tính tốc độ tăng doanh số bán lẻ qua hình thức cửa hàng ở Bảng 4.

126 một số nước ASEAN trong thời gian 2016-2020 (%) Dự tính tốc độ tăng doanh số bán lẻ qua hình thức mạng điện tử Bảng 4. 127 ở một số nước ASEAN trong thời gian 2016-2020 (%) So sánh thương mại điện tử năm 2015 ở 5 nước ASEAN với Bảng 4. 128 Mỹ và Trung Quốc viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2. Hệ thống bán lẻ hiện đại của Thái Lan 61 Lộ trình cắt giảm thuế suất bình quân giản đơn theo cam kết Hình 3.

69 trong một số hiệp định FTA đã có hiệu lực Hình 3. Các loại hình kinh doanh trên thị trường bán lẻ Việt Nam 72 Hình 3. Tỷ trọng của bán lẻ hiện đại so với bán lẻ truyền thống, 2015 75 Hình 3. Bán lẻ hiện đại tại các quốc gia ASEAN năm 2014 (%) 83 DANH MỤC CÁC HỘP Hộp 4.

Trường hợp Lazada 129 ix MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, vai trò của các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại ngày càng trở nên quan trọng đối với bất kỳ một quốc gia hay một khu vực nào. Hệ thống phân phối bán buôn, bán lẻ hàng hóa và dịch vụ có vai trò ngày càng lớn trong việc thúc đẩy kinh tế phát triển, nâng cao mức sống dân cư… Từ năm 1986 đến nay, cùng với quá trình đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã có những thay đổi cơ bản, không chỉ ở tốc độ tăng trưởng và cơ cấu kinh tế mà còn ở quy mô và cơ cấu của hệ thống phân phối bán lẻ hàng hóa và dịch vụ với 3 bộ phận: 1. Lưu chuyển hàng hóa bán lẻ do hệ thống phân phối bán lẻ quốc doanh đảm nhiệm.

Lưu chuyển hàng hóa bán lẻ do hệ thống phân phối bán lẻ ngoài quốc doanh đảm nhiệm. Lưu chuyển hàng hóa bán lẻ do hệ thống phân phối bán lẻ của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đảm nhiệm. Sau khi Luật Doanh nghiệp tư nhân và Luật Doanh nghiệp có hiệu lực, khoảng 15 năm trở lại đây, các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại ở Việt Nam ra đời và phát triển. Với các cơ chế, ưu đãi và khuyến khích của Nhà nước, thu nhập của người dân tăng lên cũng như nhu cầu ngày càng tăng cao của khách hàng, tác động không nhỏ đến loại hình này dẫn đến tốc độ phát triển của các doanh nghiệp tăng nhanh và chiếm tỷ trọng ngày một cao.

Là thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam đã cam kết lộ trình mở cửa thị trường bán lẻ trong nước. Theo đó, đến nay, “miếng bánh” bán lẻ đã bị các doanh nghiệp nước ngoài chiếm lĩnh một phần lớn. Tính đến hết năm 2013, số doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài chiếm hơn 40% trong số 700 siêu thị tại Việt Nam; 31 trong tổng số 125 trung tâm thương mại hiện tại có yếu tố đầu tư nước ngoài. Các tập đoàn nước ngoài, khi đầu tư vào Việt Nam có đặc điểm chung là không chỉ xây dựng 1 những trung tâm thương mại lớn mà chuyển sang đầu tư vào cả các cửa hàng tầm trung và siêu nhỏ.

Bên cạnh đó, họ bắt tay vào việc xây dựng những thương hiệu riêng cũng như hợp tác với các nhà sản xuất trong nước, kể cả nông dân để cung cấp hàng hoá cho họ. Mặt khác, với tiềm lực mạnh về vốn, họ sẵn sàng mua lại các doanh nghiệp bán lẻ trong nước để chiếm lĩnh hệ thống phân phối mà các doanh nghiệp bán lẻ nước ta đã gây dựng. Trong khi nhiều năm qua, các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam chưa thực hiện được, hoặc có làm được cũng rất chậm và manh mún. Theo Bộ Công Thương, dự báo đến năm 2020, cả nước sẽ có khoảng 1.300 siêu thị, 180 trung tâm thương mại.

Tỷ trọng bán lẻ qua mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại sẽ chiếm 45% tổng mức bán lẻ hàng hóa xã hội, tương đương khoảng 25 - 30 tỷ USD. Đây là cơ hội hiếm có, đặc biệt là thị hiếu khách hàng và yêu cầu về dịch vụ cũng như chất lượng sản phẩm đang ở mức thấp như Việt Nam thì việc sở hữu thị phần bán lẻ còn là dịp tốt cho các doanh nghiệp nước ngoài đưa sản phẩm từ nhà sản xuất tới tay người tiêu dùng. Câu hỏi đặt ra là đến năm 2020, các doanh nghiệp bán lẻ có vốn đầu tư nước ngoài sẽ chiếm lĩnh toàn bộ thị trường bán lẻ Việt Nam hay chỉ ở các thành phố lớn, các vùng trung tâm? Các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại của nước ta còn giữ được vị trí trên thị trường hay không? Nhà nước cần hỗ trợ như thế nào để giúp các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam có thể phát triển trong thị trường tiềm năng này? Cùng với các lĩnh vực khác của nền kinh tế, quản lý nhà nước đối lĩnh vực thương mại nói chung và ngành bán lẻ nói riêng đã có nhiều đổi mới phù hợp với cơ chế thị trường, bước đầu mang lại những tín hiệu khả quan. Tuy nhiên, quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trên thị trường nước ta chưa được quan tâm đúng mức còn nhiều hạn chế, tình trạng can thiệp trực tiếp vào lĩnh vực kinh doanh còn phổ biến, nhưng lại 2 chưa chú trọng những chức năng vô cùng quan trọng như hỗ trợ, khuyến khích, giám sát, kiểm tra… hoạt động của các doanh nghiệp bán lẻ hiện đại trên thị trường.