Thực trạng và giải pháp bố trí sử dụng đất nông nghiệp phục vụ tái định cư công trình thủy điện Sơn La tại Điện Biên

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa được ai công bố trong bắt kỳ công trình nào khác. Mọi sự giúp đỡ đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn đã được nêu rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Nguyễn Văn Quân ii LOI CAM ON Đề hoàn thành công trình này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của Lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Điện Biên, Ban Quản lý Đào tạo, Khoa Tài nguyên và Môi trường, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; tập thể và cá nhân những nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực trong và ngoài ngành.

Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến: PGS.TS Nguyễn Thị Vòng Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội; TS Trang Hiếu Dũng, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; Cố TS Đoàn Công Quỳ, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, những người Thầy hướng dẫn hết mực nhiệt tình, làm việc với tinh thần chu đáo trách nhiệm cao, đã chỉ dạy giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận án. Lãnh đạo và cán bộ, công chức Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Điện Biên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Điện Biên, UBND Thị xã Mường Lay, UBND huyện Tủa Chùa, UBND huyện Mường Nhé, UBND tỉnh Điện Biên đã tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho tôi thực hiện đề tài nghiên cứu. Nguyễn Quang Học, Trưởng Bộ môn Quy hoạch đất đai; PGS.TS Nguyễn Thanh Trà, Trưởng Bộ môn Quản lý đất đai; T.S Nguyễn Quốc Oánh, Giám đốc nhà xuất bản Nông nghiệp, nguyên Giám đốc Công Ty Tư vấn và DVKHNNI, Truong Dai học Nông nghiệp Hà Nội. Tập thê lãnh đạo và các thầy, cô của Khoa Tài nguyên và Môi trường, Viện Đào tạo Sau Đại học (cũ), Ban Quản lý Đảo tạo, Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội.

Những người đã giúp đỡ, đóng góp ý kiến và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành Luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Văn Quân 11 MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục bảng Danh mục hình MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của đề tài 2 Mục đích nghiên cứu 3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5 Những đóng góp mới của đề tài Chương I TÔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Khái quát về tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam 1.1 _ Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới 1.2 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam 1.2 anh gid dat và sử dụng đất nông nghiệp bền vững 1.1 Phương pháp luận đánh giá đất đai của một số nước và Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) 1.2 Sử dụng đất theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững 1.3 Những nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến công tác di dân, tái định cư 1.1 Khái luận liên quan đến van đề di dân, tái định cư ii iii vii Viii xi na FF Ww WwW NY m 10 10 17 27 27 1.3 iv Công tác di dân tái định cư công trình thủy điện ở một số nước trên thế giới Công tác di dân tái định cư đối với công trình thủy điện ở Việt Nam Những bài học thực tiễn rút ra từ một số công trình thủy điện Những thuận lợi và khó khăn của việc tái định cư cho các đồng bào dân tộc vùng Tây Bắc Công tác quy hoạch và nhu cầu sử dụng đất tại các điểm tái định cư Những quan điểm và cơ sở khoa học đề xuất sử dụng đất nông nghiệp Công tác quy hoạch sử dụng đất tại các điểm tái định cư Nhu cầu sử dụng đất của người dân tái định cư các công trình thủy điện Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.3 Nội dung nghiên cứu Đặc điểm vùng nghiên cứu Thực trạng và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp vùng tái định cư Đánh giá việc sử dụng đất vùng tái định cư Đánh giá tiềm năng đất đai vùng tái định cư Giải pháp bố trí sử dụng đất nông nghiệp tại các điểm tái định cư Phương pháp nghiên cứu Phương pháp nghiên cứu điểm Phương pháp điều tra, thu thập thông tin Phương pháp thống kê 31 35 40 42 44 44 45 46 53 53 53 53 53 53 53 54 54 55 56 2.4 Phương pháp kế thừa, chọn lọc những tư liệu sẵn có 2.5 Phương pháp xây dựng bản đồ đất 2.6 Phương pháp ứng dụng GIS trong xây dựng bản đồ 2.7 Phương pháp đánh giá đất theo FAO 2.8 Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế 2.9 Phương pháp tiếp cận hệ thống Chuong 3 KET QUA NGHIEN CỨU 3.1 Diéu kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội vùng nghiên cứu.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Điện Biên 3.2 Đặc điểm vùng tái định cư 3. Cấu trúc bản làng và tập quán canh tác của một số dân tộc vùng nghiên cứu 3. Đánh giá chung về công tác lựa chọn điểm tái định cư 3.2 Thực trạng và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp vùng tái định cư 3.1 Thực trang sử dụng đất vùng tái định cư huyện Tủa Chủa 3.2 Thực trạng sử dụng đất thị xã Mường Lay 3.

Hiện trạng và hiệu quả các loại hình sử dụng đất tại các vùng tái định cư 3.3 Đánh giá việc sử dụng đất vùng tái định cư 3.1 Bố trí sử dụng đất theo phương án quy hoạch tại các điểm tái định cư 3.2 Đánh giá việc sử dụng đất vùng tái định cư 3.4 Đánh giá tiềm năng đất đai vùng tái định cư 3.1 Đánh giá tiềm năng đất đai thị xã Mường Lay 3.2 Đánh giá tiềm năng đất đai điểm tái định cư Huôi Lực huyện Tủa Chùa 3.5 Giải pháp bố trí sử dụng đất nông nghiệp tại vùng tái định cư 56 56 58 58 59 59 60 60 60 68 73 76 T7 T7 86 91 100 100 109 114 114 121 133 vi 3.1 Bố trí sử dụng đất nông nghiệp vùng tái định cư 3.2 Giải pháp đảm bảo việc bố trí sử dụng đất KET LUAN VA KIEN NGHỊ 1 Kết luận 2 Kiến nghị Danh mục công trình đã công bó có liên quan đến luận án Tài liệu tham khảo Phụ lục 134 143 148 148 149 151 152 160 BQLDA CN - TTCN CNTTCN - XDCB CTCC DT DTTN FAO GPMB KHKT KT - XH Ld LMU LUS LUT NN QHCT SXNN TDC TDTT TM - DV -HC Tr. đ TW Tx UBND vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ban quản lý dự án Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp Công nghiệp tiêu thủ công nghiệp - Xây dựng cơ bản Công trình công cộng Diện tích Diện tích tự nhiên Tổ chức Nông lương thế giới Giải phóng mặt bằng Khoa học kỹ thuật Kinh tế - xã hội Lao động Đơn vị bản đồ đất đai Hệ thống sử dụng đất Loại hình sử dụng đất Nông nghiệp Quy hoạch chỉ tiết Sản xuất nông nghiệp Tái định cư Thẻ dục thé thao Thương mại - Dịch vụ - Hành chính Triệu đồng Trung ương Thị xã Ủy ban nhân dân STT 1.15 viil DANH MUC BANG Tén bang Trang Biến động diện tích đất canh tác và dân số trên thế giới Tiềm năng đất đai và diện tích đất canh tác trên thế giới Tiềm năng đất nông nghiệp của một số nước ở Đông Nam Á Tình hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam Tổng hợp hiện trạng một số loại đất vùng tái định cư thủy điện Hiện trạng sử dụng đất vùng tái định cư huyện Sa Thầy Đặc điểm thổ nhưỡng tỉnh Điện Biên Hiện trang sử dụng đất năm 2005 xã Huổi Só Thực trạng sử dụng đất trong hệ canh tác trên đất dốc và lúa nước tại xã Huổi Só - huyện Tủa Chùa Một số chỉ tiêu bình quân trước khi di chuyển của bản Huôi Lóng Thực trạng sử dụng đất trong hệ canh tác trên đất dốc và lúa nước xã Tủa Thàng - huyện Tủa Chùa Một số chỉ tiêu bình quân trước khi di chuyển đến điểm tái định cư Huồi Lực Một số chỉ tiêu bình quân tại điểm Tái định cư Huỗi Lóng năm 2010 Một số chỉ tiêu bình quân tại điểm tái định cư Huổi Lực năm 2010 Hiện trạng sử dụng đất thị xã Mường Lay năm 2010 Thực trạng sử dụng đất trong hệ canh tác trên đất dốc và lúa nước tại thị xã Mường Lay trước khi ngập Diễn biến diện tích một số cây trồng chính Diễn biến năng suất một số cây trồng chính Diễn biến sản lượng lương thực các năm Một số chỉ tiêu bình quân thực tế tại thị xã Mường Lay Hiệu quả kinh tế các loại cây trồng trên 1 ha huyện Tủa Chùa 49 50 63 78 79 80 83 84 85 86 87 88 89 89 90 90 93 3.33 ix Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tại huyện Tủa Chùa Hiệu quả kinh tế của các loại loại cây trồng trên Iha TX Mường Lay Hiệu quả kinh tế các loại hình sử dụng đất trên lha đất canh tác tại thị xã Mường Lay Quy hoạch sử dụng đất thị xã Mường Lay đến năm 2020 Giá trị sản xuất và thu nhập hộ nông nghiệp thị xã Mường Lay Một số chỉ tiêu chủ yêu quy hoạch sản xuất nông nghiệp đến năm 2020 thị xã Mường Lay So sánh một số chỉ tiêu bình quân trước và sau tại điểm TĐC Huổi Lóng So sánh một số chỉ tiêu bình quân trước và sau tại điểm TĐC Hudi Lue So sánh một số chi tiêu bình quân trước và sau tại điểm TĐC Nậm Cản Thị xã Mường Lay So sánh giữa phương án quy hoạch và thực tế tại điểm tái định cu Hudi Long x4 Hudi So So sánh giữa phương án quy hoạch và thực tế tại điểm tái định cư Huổi Lực xã Mường Báng So sánh giữa phương án quy hoạch và thực tế tại điểm tái định cư Nậm Cản thị xã Mường Lay Tài nguyên đất thị xã Mường Lay Các chỉ tiêu phân cấp xây dựng bản đồ đơn vị đất đai tại thị xã Mường Lay Tổng hợp các don vi đất đai thị xã Mường Lay tỉnh Điện Biên Yêu cầu sử dụng đất của các LUT tại thị xã Mường Lay Tổng hợp các kiêu thích hợp đất đai thị xã Mường Lay tỉnh Điện Biên Tài nguyên đất điểm tái định cư Huổi Lực, huyện Tủa Chùa 93 97 98 106 107 108 110 110 111 112 112 113 115 116 118 119 120 122 3.