Luận án: Thực trạng và giải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng quản lý đất đai huyện Lương Sơn

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Nguyễn Thị Khuy i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều tập thể, cá nhân.

Nhân dịp này tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập thể các thầy cô giáo Khoa Quản lý đất đai, Bộ môn Quản lý đất đai, Bộ môn Quy hoạch đất đai, Ban Quản lý đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Nguyễn Đình Bồng và TS. Đỗ Thị Tám đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án.

Tôi cũng xin gửi lòng biết ơn chân thành tới lãnh đạo và các cán bộ UBND; Phòng Tài nguyên và Môi trường; Trung tâm Phát triển Quỹ đất; Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Phòng Văn hóa thông tin huyện và tại các xã, thị trấn; cán bộ và nhân dân các xã thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong quá trình điều tra khảo sát thực địa, tổ chức các cuộc họp thu thập ý kiến tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở địa phương. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các tập thể và cơ quan, ban ngành, bạn bè, gia đình và người thân đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập tài liệu nghiên cứu. Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự đóng góp quý báu của các tập thể, cá nhân đã động viên khích lệ và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Thị Khuy ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt vi Danh mục các bảng viii Danh mục các hình x MỞ ĐẦU 1 1 Tính cấp thiết của đề tài 1 2 Mục tiêu nghiên cứu 3 3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4 5 Những đóng góp mới của đề tài 4 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 1.1 Cơ sở lý luận về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 5 1.1 Lý luận về quản lý đất đai 5 1.2 Cơ sở lý luận về cộng đồng và tham vấn cộng đồng 6 1.3 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 15 1.2 Kinh nghiệm về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 18 1.1 Tham vấn cộng đồng trong xây dựng văn bản pháp luật quản lý đất đai ở Pháp 18 1.2 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai đô thị ở Canada 19 1.3 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở Cộng hòa Liên bang Đức 20 1.4 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai đô thị ở Nhật Bản 21 1.5 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở Singapore 22 1.6 Kinh nghiệm phát triển mô hình quản lý nguồn tài nguyên dựa vào cộng đồng ở Botswana 23 1.7 Một số công trình nghiên cứu về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở nước ngoài 26 iii 1.3 Tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở Việt Nam 29 1.1 Chính sách tham vấn cộng đồng trong xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở 29 1.2 Cơ sở pháp lý về tham vấn cộng đồng ở Việt Nam 32 1.3 Tình hình thực hiện tham vấn cộng đồng trong công tác quản lý đất đai 35 1.4 Tham vấn cộng đồng đối với các dự án do các tổ chức quốc tế thực hiện ở Việt Nam 41 1.5 Một số công trình nghiên cứu về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai ở Việt Nam 49 1.6 Nhận xét chung về tham vấn cộng đồng ở Việt Nam 50 1.4 Định hướng nghiên cứu của đề tài 51 CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 53 2.1 Nội dung nghiên cứu 53 2.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội huyện Lương Sơn 53 2.2 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 53 2.3 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 53 2.4 Giải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 54 2.2 Phương pháp nghiên cứu 54 2.1 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp 54 2.2 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 54 2.3 Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu sơ cấp 55 2.4 Phương pháp phân tích số liệu và đánh giá tham vấn 56 2.5 Xây dựng thang đo và các biến quan sát 57 2.6 Phương pháp thống kê 57 2.7 Phương pháp so sánh 58 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 60 3.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội huyện Lương Sơn 60 3.1 Điều kiện tự nhiên huyện Lương Sơn 60 3.2 Điều kiện kinh tế xã hội huyện Lương Sơn 62 3.3 Tình hình quản lý sử dụng đất tại huyện Lương Sơn 67 iv 3.2 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 73 3.1 Hình thức và thời điểm tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 73 3.2 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn 75 3.3 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại huyện Lương Sơn 80 3.4 Thực trạng tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Lương Sơn 87 3.3 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 93 3.1 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn 94 3.2 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong thực hiện quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020, kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011 – 2015 ) tại huyện Lương Sơn 104 3.3 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Lương Sơn 119 3.4 Đánh giá chung tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 133 3.4 Giải pháp tăng cường tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai 142 3.1 Nhóm giải pháp về chính sách 142 3.2 Nhóm giải pháp về kỹ thuật 144 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 147 1 Kết luận 147 2 Kiến nghị 149 Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án 150 Tài liệu tham khảo 151 Phụ lục 157 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BTHT&TĐC Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư CĐXH Cộng đồng xã hội CHXHCNVN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam CNH-HĐH Công nghiệp hóa hiện đại hóa CN-TTCN Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp CSPL Chính sách pháp luật CTSN Công trình sự nghiệp CT-TW Chỉ thị Trung ương DTDT Di tích, danh thắng GCN Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, gọi tắt là giấy chứng nhận GD Giáo dục HĐBTGPMB Hội đồng Bồi thường giải phóng mặt bằng HTQLĐĐ Hệ thống quản lý đất đai KCN Khu công nghiệp KHCN Khoa học công nghệ KHKT Khoa học kĩ thuật KHSĐĐ Kế hoạch sử dụng đất KNTC Khiếu nại, tố cáo KTXH Kinh tế - xã hội NLKH Nông lâm kết hợp NLTS Nông nghiệp - Lâm nghiệp - Thủy sản NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NTND Nghĩa trang, nghĩa địa NVTC Nghĩa vụ tài chính QH Quy hoạch QHSĐĐ Quy hoạch sử dụng đất QLDA Quản lý dự án vi QSDĐ Quyền sử dụng đất SXKD Sản xuất kinh doanh TDTT Thể dục – thể thao TN & MT Tài nguyên và Môi trường TTBĐS Thị trường bất động sản TVCĐ Tham vấn cộng đồng UBND Ủy ban nhân dân VH Văn hóa WB Ngân hàng Thế giới (World Bank) XHCN Xã hội chủ nghĩa vii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên bảng Trang 1.1 Kết quả rà soát chính sách liên quan đến hệ thống nông lâm kết hợp 42 2.1 Khung phân tích SWOT về tham vấn cộng đồng trong quản lý đất đai tại huyện Lương Sơn 59 3.1 Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 huyện Lương Sơn 67 3.2 Kết quả cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn đến năm 2013 76 3.3 Kết quả thực hiện tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận tại huyện Lương Sơn 78 3.4 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2000- 2010 huyện Lương Sơn 81 3.5 Kết quả tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất tại huyện Lương Sơn 85 3.6 Kết quả thực hiện tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Lương Sơn 90 3.7 Tổng hợp kết quả tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận 94 3.8 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận theo đối tượng sử dụng đất 95 3.9 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận theo vùng nghiên cứu 96 3.10 Tổng hợp kết quả tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 105 3.11 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo đối tượng sử dụng đất 106 3.12 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo vùng nghiên cứu 107 3.13 Tổng hợp kết quả tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 120 viii 3.14 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo đối tượng sử dụng đất 121 3.15 Đánh giá tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo vùng nghiên cứu 122 3.16 Phân tích SWOT về tham vấn cộng đồng trong đăng ký và cấp giấy chứng nhận 134 3.17 Phân tích SWOT về tham vấn cộng đồng trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 135 3.18 Phân tích SWOT về tham vấn cộng đồng trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 136 3.19 Phân tích SWOT về tham vấn đối với hộ gia đình, cá nhân 136 3.20 Phân tích SWOT về tham vấn đối với các tổ chức chính trị, xã hội và cộng đồng sử dụng đất 137 3.