Luận án tiến sĩ: Quản lý sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên - Học viện Nông nghiệp Việt Nam

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ KIM YẾN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ KIM YẾN NGHIÊN CỨU QUẢN LÝ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH HUYỆN ĐIỆN BIÊN, TỈNH ĐIỆN BIÊN Chuyên ngành: Quản lý đất đai Mã số : 62 85 01 03 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Đỗ Nguyên Hải PGS. Nguyễn Quang Học HÀ NỘI - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng dùng bảo vệ để lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã đƣợc cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Kim Yến i LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận đƣợc sự quan tâm giúp đỡ của nhiều tập thể và cá nhân. Nhân dịp này tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Lãnh đạo và tập thể các thầy, cô giáo Bộ môn Khoa học đất, Khoa Quản lý đất đai, Ban Quản lý đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới PGS. Đỗ Nguyên Hải, PGS.

Nguyễn Quang Học - ngƣời thầy khoa học đã tận tình hƣớng dẫn, trực tiếp chỉ ra những ý kiến quý báu, định hƣớng và giúp tôi trƣởng thành trong công tác nghiên cứu và thực hiện luận án. Luận án này đƣợc thực hiện với sự hỗ trợ từ Lãnh đạo các Phòng, Ban, ngƣời dân địa phƣơng huyện Điện Biên; Sở Tài nguyên Môi trƣờng tỉnh Điện Biên; Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Điện Biên; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên đã tạo điều kiện và giúp đỡ để tôi điều tra, thu thập số liệu phục vụ cho nghiên cứu đề tài. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự hỗ trợ quý báu đó. Trong thời gian học tập và nghiên cứu, tôi cũng đã nhận đƣợc sự hỗ trợ và giúp đỡ tận tình từ lãnh đạo và đồng nghiệp Bộ môn Địa chính, Khoa Trắc địa – Bản đồ và Quản lý đất đai, Trƣờng Đại học Mỏ - Địa chất đã tạo điều kiện thuận lợi về thời gian và động viên tinh thần giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các tập thể, cá nhân, các nhà khoa học, bạn bè và ngƣời thân đã luôn kịp thời động viên, chia sẻ và tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Một lần nữa tôi xin bày tỏ lòng biết ơn gia đình và ngƣời thân đã động viên, khích lệ và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Thị Kim Yến ii MỤC LỤC Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt vi Danh mục bảng viii Danh mục biểu đồ xi Danh mục hình xii Trích yếu luận án xiii Thesis abstract xv PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1 1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1 1.2 Mục đích nghiên cứu 2 1.3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2 1.4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3 1.5 Những đóng góp mới của luận án 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 2.1 Cơ sở khoa học về quản lý sử dụng đất nông nghiệp 4 2.1 Một số khái niệm về quản lý sử dụng đất nông nghiệp 4 2.2 Cơ sở lý luận về sử dụng đất nông nghiệp 7 2.3 Cơ sở đánh giá đất phục vụ phát triển du lịch 12 2.2 Sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch miền núi 17 2.1 Khát quát về du lịch 17 2.2 Mối quan hệ giữa quản lý sử dụng đất nông nghiệp và phát triển du lịch 23 2.3 Một số mô hình quản lý sử dụng đất nông nghiệp phát triển du lịch 28 2.3 Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp kết hợp du lịch trên thế giới và Việt Nam 32 2.1 Trên thế giới 32 2.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến quản lý sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch trên thế giới và Việt Nam 39 iii 2.4 Nhận xét chung và định hƣớng nghiên cứu của đề tài 41 2.

Nhận xét chung 41 2.2 Định hƣớng nghiên cứu của đề tài 42 PHẦN 3 NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 44 3.1 Nội dung nghiên cứu 44 3.1 Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội và sử dụng đất trên địa bàn huyện Điện Biên - tỉnh Điện Biên 44 3.2 Thực trạng quản lý sử dụng đất nông nghiệp huyện Điện Biên 44 3.3 Thực trạng và tiềm năng du lịch huyện Điện Biên 44 3.4 Đánh giá tiềm năng sử dụng đất nông nghiệp phục vụ du lịch ở huyện Điện Biên 44 3.5 Định hƣớng và giải pháp sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên 44 3.2 Phƣơng pháp nghiên cứu 45 3.1 Phƣơng pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp 45 3.2 Phƣơng pháp thu thập số liệu sơ cấp 45 3.3 Phƣơng pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất 46 3.4 Phƣơng pháp thống kê, so sánh 48 3.5 Phƣơng pháp sử dụng công nghệ GIS thành lập bản đồ 48 3.6 Phƣơng pháp đánh giá tiềm năng đất nông nghiệp phục vụ du lịch 49 3.7 Phƣơng pháp tham vấn chuyên gia 51 3.8 Phƣơng pháp phân tích SWOT 52 3.9 Phƣơng pháp dự báo 52 PHẦN 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 53 4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có liên quan đến quản lý sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Điện Biên 53 4.1 Điều kiện tự nhiên 53 4.2 Các nguồn tài nguyên thiên nhiên 57 4.3 Tài nguyên nhân văn 61 4.4 Điều kiện kinh tế - xã hội 62 4.5 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện liên quan đến nông nghiệp phục vụ du lịch 69 iv 4.2 Thực trạng quản lý sử dụng đất nông nghiệp huyện Điện Biên 71 4.1 Tình hình quản lý đất đai trên địa bàn huyện Điện Biên 71 4.2 Hiện trạng và biến động sử dụng đất nông nghiệp huyện Điện Biên giai đoạn 2005–2014 74 4.3 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Điện Biên 78 4.3 Thực trạng và tiềm năng phát triển du lịch huyện Điện Biên 91 4.1 Hiện trạng sử dụng đất khu du lịch huyện Điện Biên 91 4.2 Thực trạng và tiềm năng phát triển du lịch huyện Điện Biên 91 4.3 Thực trạng và nhu cầu cung cấp các sản phẩm nông nghiệp phục vụ du lịch huyện Điện Biên 97 4.4 Đánh giá tiềm năng sử dụng đất nông nghiệp phục vụ du lịch huyện Điện Biên 100 4.1 Tiềm năng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên 100 4.2 Đánh giá nhu cầu của khách du lịch đến thăm quan huyện Điện Biên 101 4.3 Đánh giá tiềm năng sử dụng đất nông nghiệp thích hợp cho các sản phẩm phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên 103 4.4 Phân tích SWOT về quản lý sử dụng đất nông nghiệp phục vụ du lịch huyện Điện Biên 124 4.5 Định hƣớng và các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên 127 4.1 Quan điểm phát triển 127 4.2 Cơ sở đề xuất sử dụng đất nông nghiệp 128 4.3 Định hƣớng sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên 133 4.4 Các giải pháp quản lý sử dụng đất nông nghiệp phục vụ phát triển du lịch huyện Điện Biên 139 PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 143 5.2 Kiến nghị 144 Danh mục các công trình đã công bố liên quan đến luận án 146 Tài liệu tham khảo 147 Phụ lục 159 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ACIAR Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp quốc tế Australian (Australian Centre for International Agricultural Research) ACTIONAID Tổ chức phi chính phủ (ActionAid ) AHP Phƣơng pháp phân tích cấp bậc (Analytic Hierarchy Process) CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CNH – HĐH Công nghiệp hoá – hiện đại hoá CPBQ/SP Chi phí bình quân trên sản phẩm CR Tỷ số nhất quán (Consistency Ratio) DANIDA Cơ quan Phát triển Quốc tế Đan Mạch (Danish International Development Agency) DLBV Du lịch bền vững DLST Du lịch sinh thái DTTN Diện tích tự nhiên DTTS Dân tộc thiểu số EU Liên minh châu Âu (European Union) ESLM Đánh giá đất cho quản lý sử dụng đất bền vững FAO Tổ chức Lƣơng thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (Food and Agriculture Organization) GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GDP Tổng sản phẩm nội địa (Gross Domestic Product) GIS Hệ thống thông tin địa lý (Geographic information system) GTNC Giá trị ngày công HQĐV Hiệu quả đồng vốn IUCN Hội nghị quốc tế bảo vệ thiên nhiên và Tài nguyên môi trƣờng (International Union for Conservation of Nature) JICA Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (Japan International Cooperation Agency) KBTTN Khu bảo tồn thiên nhiên KFW Ngân hàng tái thiết Đức KTXH Kinh tế xã hội LMU Đơn vị bản đồ đất đai (Land Mapping Unit) LUT Loại sử dụng đất (Land Use Type) MCE Đánh giá đa chỉ tiêu (Multi Criteria Evaluation) vi NĐ Nội địa NLKH Nông lâm kết hợp NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn NNCNC Nông nghiệp công nghệ cao NTTS Nuôi trồng thuỷ sản PAM Sổ tay hƣớng dẫn quản lý dự án PTNT Phát triển Nông thôn QT Quốc tế RI Chỉ số ngẫu nhiên (Ramdom Index) TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TDMNPB Trung du miền núi phía Bắc TNBQ/SP Thu nhập bình quân/sản phẩm TNHH Thu nhập hỗn hợp TPCG Thành phần cơ giới UBND Ủy ban nhân dân UNEP Chƣơng trình môi trƣờng Liên hợp quốc (United Nations Environment Programme) UNESCO Tổ chức văn hóa khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (United Nations Educational Scientific and Cultural Organization) VAC Vƣờn ao chuồng WCED Ủy ban quốc tế về môi trƣờng và phát triển (World Commission on Environment and Development) WCS Chiến lƣợc toàn cầu về môi trƣờng (World Conservation Strategy) XDCB Xây dựng cơ bản vii DANH MỤC BẢNG STT Tên bảng Trang 3.1 Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế 47 3.2 Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả xã hội 47 3.3 Phân cấp các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trƣờng 48 3.4 Ma trận so sánh mức độ quan trọng của các chỉ tiêu 50 3.