Luận án nghiên cứu thực trạng và đề xuất sử dụng đất đỏ bazan trồng cà phê xen mắc ca tại huyện Krông Năng, Đắk Lắk - Phạm Thế Trịnh

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả luận án Phạm Thế Trịnh iii i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình của thầy cô, bạn bè và người thân, tập thể và cá nhân những nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực trong và ngoài ngành. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến: PGS.

Đào Châu Thu, Hội Khoa học đất Việt Nam và TS. Trần Minh Tiến, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, những người Thầy đã hướng dẫn hết mực nhiệt tình chỉ dạy giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận án. Lãnh đạo các đơn vị: Viện Nghiên cứu Quy hoạch Nông nghiệp Nông thôn, Trung tâm Phân vùng Nông nghiệp, Trung tâm Nghiên cứu đất, Phân bón và Môi trường Tây Nguyên, GS. Hoàng Hòe - Hội Khoa học và Kỹ thuật Lâm nghiệp Việt Nam, đã có nhiều ý kiến đóng góp, định hướng nghiên cứu hết sức quý báu giúp tôi trong quá trình thực hiện luận án.

Tập thể lãnh đạo và các thầy, cô Khoa Quản lý đất đai, Bộ môn Quy hoạch, Ban Quản lý Đào tạo, Ban Giám đốc - Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Có được những thành quả trong luận án là được sự giúp đỡ nhiệt tình của Lãnh đạo: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Đắk Lắk, Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Phát triển Lâm nghiệp tỉnh Đắk Lắk, Cục Thống kê tỉnh Đắk Lắk, Trung tâm Khí tượng Thủy văn tỉnh Đắk Lắk, Chi cục Thống kê huyện Krông Năng và UBND huyện Krông Năng, các Phòng: Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Kinh tế và Hạ tầng, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, ông Martin Novak và ông Kim Wilson - Hội lâm nghiệp Á nhiệt đới Úc, ThS. Hoàng Tuấn Minh - Tổng cục Quản lý đất đai, các hộ gia đình chọn làm mô hình và một số phòng ban, cán bộ thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên đã cử người phối hợp và cung cấp số liệu cho luận án. Tôi xin cảm ơn Ban Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Lắk nơi tôi trực tiếp công tác, anh chị em đồng nghiệp luôn động viên tinh thần và tạo điều kiện tối đa trong quá trình học tập và thực hiện luận án.

Cuối cùng tôi xin cảm ơn gia đình: vợ con và những người thân đã động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả luận án Phạm Thế Trịnh iiiiii ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt vii Danh mục các bảng viii Danh mục các hình x MỞ ĐẦU 1 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục tiêu nghiên cứu 3 3.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3 3. Ý nghĩa khoa học 3 3. Ý nghĩa thực tiễn 3 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3 4.

Đối tượng nghiên cứu 3 4. Phạm vi nghiên cứu 4 5. Những đóng góp mới của luận án 4 Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 1.

Cơ sở lý luận và thực tiễn về sử dụng đất nông nghiệp và trồng xen đối với cây cà phê 5 1. Khái niệm sử dụng đất nông nghiệp và hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 5 1. Vai trò của cây che bóng và trồng xen cây lâu năm đối với cà phê 10 1. Cơ sở khoa học của việc trồng cà phê xen mắc ca 12 1.

Các kết quả nghiên cứu trên thế giới về cây che bóng cho cà phê 25 1. Nhu cầu che bóng của cây cà phê 25 1. Nguyên tắc lựa chọn cây che bóng cho cà phê 27 1. Ý nghĩa của việc trồng xen cây lâu năm trong vườn cà phê 28 1.

Tình hình phát triển cây mắc ca trên thế giới và ý nghĩa của việc trồng xen trong vườn cà phê 30 iiiiiiiii iii 1. Thị trường tiêu thụ sản phẩm mắc ca 32 1. Các kết quả nghiên cứu trong nước về cây trồng xen, che bóng cho cà phê 33 1. Tác dụng của hệ thống cây trồng xen, che bóng cho cà phê 33 1.

Kết quả nghiên cứu về trồng cây che bóng, cây lâu năm trong các vườn cà phê vối ở Việt Nam 38 1. Nhận xét chung về tổng quan tài liệu và hướng nghiên cứu của đề tài 44 1. Nhận xét chung 44 1. Hướng nghiên cứu của đề tài 46 Chương 2.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 47 2. Nội dung nghiên cứu 47 2. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Krông Năng có liên quan đến trồng cây cà phê và mắc ca 47 2. Đánh giá thực trạng sản xuất cà phê của huyện Krông Năng 47 2.

Đánh giá hiệu quả phương thức trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng 47 2. Đánh giá khả năng thích hợp của đất đai với cây mắc ca và định hướng sử dụng đất trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng 48 2. Đề xuất một số giải pháp phát triển phương thức trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng 48 2. Phương pháp nghiên cứu 48 2.

Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu 48 2. Phương pháp điều tra, lấy mẫu đất ngoài thực địa 49 2. Phương pháp phân tích đất 49 2. Phương pháp lựa chọn mô hình trồng cà phê xen mắc ca và chỉ tiêu theo dõi 50 2.

Phương pháp phân tích SWOT 53 2. Phương pháp tính toán hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường 54 iviviv iv 2. Phương pháp đánh giá đất theo FAO 54 2. Phương pháp xây dựng bản đồ 55 2.

Phương pháp xử lý số liệu và phân tích thông tin 55 2. Phương pháp chuyên gia 55 Chương 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 56 3. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Krông Năng có liên quan đến trồng cây cà phê và mắc ca 56 3.

Đặc điểm tự nhiên 56 3. Đặc điểm kinh tế - xã hội 68 3. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội đối với sản xuất cà phê 71 3. Đánh giá thực trạng sản xuất cà phê của huyện Krông Năng 73 3.

Hiện trạng sử dụng đất huyện Krông Năng 73 3. Hiện trạng sản xuất và sử dụng đất đỏ bazan trồng cà phê của huyện Krông Năng 73 3. Thực trạng nguồn nhân lực sản xuất cà phê vùng nghiên cứu 77 3. Thực trạng vườn cà phê tại huyện Krông Năng 79 3.

Thực trạng sử dụng phân bón, tưới nước và thuốc bảo vệ thực vật cho cà phê ở huyện Krông Năng 81 3. Tình hình trồng cây che bóng trong vườn cà phê tại huyện Krông Năng trên đất đỏ bazan 86 3. Hiệu quả kinh tế của sản xuất cà phê trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng 87 3. Nhận xét chung về thực trạng sản xuất cà phê tại huyện Krông Năng 91 3.

Đánh giá hiệu quả phương thức trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng 93 3. Ảnh hưởng của phương thức trồng xen mắc ca với cà phê vối đến sinh trưởng và năng suất 93 vvv v 3. Hiệu quả kinh tế của trồng xen mắc ca so với trồng xen tiêu và cà phê thuần 95 3. Hiệu quả xã hội của mô hình trồng cà phê xen mắc ca 99 3.

Hiệu quả môi trường của mô hình trồng xen mắc ca và tiêu trong vườn cà phê 101 3. Những thuận lợi, khó khăn và cơ hội của phương thức trồng cà phê xen mắc ca 115 3. Nhận xét chung về hiệu quả của phương thức trồng cà phê xen mắc ca so với trồng thuần 119 3. Đánh giá khả năng thích hợp đất đai đối với cây mắc ca và định hướng sử dụng đất trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan huyện Krông Năng 120 3.

Đánh giá khả năng thích hợp đất đai đối với cây mắc ca 120 3. Định hướng sử dụng đất trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan huyện Krông Năng 132 3. Đề xuất một số giải pháp phát triển phương thức trồng cà phê xen mắc ca trên đất đỏ bazan tại huyện Krông Năng 137 3. Điều chỉnh các quy hoạch có liên quan và có chính sách khai thác, quản lý nhà nước về đất đai đối với cây mắc ca 137 3.

Giải pháp kỹ thuật 139 3. Giải pháp về khuyến nông, khuyến lâm 140 3. Giải pháp về các chính sách 142 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 146 Kết luận 146 Kiến nghị 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 149 TÀI LIỆU THAM KHẢO 150 PHỤ LỤC 159 vivivi vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Ký hiệu viết tắt Nghĩa của các từ viết tắt 1 BĐ Biên độ 2 Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn 3 BVTV Bảo vệ thực vật 4 Cs Cộng sự 5 ĐC Đối chứng 6 DTCP KD Diện tích cà phê kinh doanh 7 DTTN Diện tích tự nhiên 8 ĐVT Đơn vị tính 9 FAO Tổ chức Nông lương thế giới (Food and Agriculture Organization) 10 GDP Tổng sản phẩm (Gross domestic product) 11 IIRR Học viện Quốc tế về Tái thiết Nông thôn (International Institute of Rural Reconstruction) 12 KTCB Kiến thiết cơ bản 13 LĐ Lao động 14 Lux Cường độ bức xạ (Luxmeter) 15 LMU Đơn vị bản đồ đất đai (Land mapping unit) 16 LUT Loại hình sử dụng đất (Land Use Type) 17 NXB Nhà xuất bản 18 MH Mô hình 19 PTNT Phát triển Nông thôn 20 S Thích hợp (Suitability) 21 TB Trung bình 22 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 23 TT Thứ tự 24 UBND Ủy ban nhân dân 25 UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) viiviivii vii DANH MỤC CÁC BẢNG STT Tên các bảng Trang 1. Phân cấp độ phì nhiêu của đất trồng cây cà phê 20 1.

Yêu cầu sử dụng đất của cây cà phê vối 22 1. Yêu cầu sinh thái của cây mắc ca 24 2. Thực trạng các mô hình trồng xen chọn theo dõi 51 3. Tổng hợp diện tích đất huyện Krông Năng theo độ dốc 62 3.

Tổng hợp diện tích đất theo độ dày tầng đất huyện Krông Năng 63 3. Diện tích các nhóm đất phân bố tại huyện Krông Năng 64 3.