Luận án nghiên cứu nhu cầu sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang - Trần Xuân Miễn

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày. năm 2016 Tác giả luận án Trần Xuân Miễn i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận án, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới PGS. Vũ Thị Bình và TS. Trần Thùy Dương đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều thời gian và công sức cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Quy hoạch đất đai, Khoa Quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND huyện Yên Dũng và các xã trên địa bàn huyện đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, thu thập số liệu và thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, lãnh đạo Khoa Trắc địa – Bản đồ và Quản lý đất đai, Bộ môn Địa chính, Trường Đại học Mỏ - Địa chất đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi,động viên khuyến khích và giúp đỡ tôi mọi mặt để tôi hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày.

năm 2016 Tác giả luận án Trần Xuân Miễn ii MỤC LỤC Lời cam đoan I Lời cảm ơn II Mục lục III Danh mục chữ viết tắt VII Danh mục bảng VIII Danh mục biểu đồ X Danh mục hình XI Trích yếu luận án XII Thesis abstract XIV PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1 1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1 1.2 Mục tiêu của đề tài 2 1.3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài 3 1.4 Những đóng góp mới của đề tài 3 1.5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 5 2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng nông thôn mới 5 2.1 Vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của xây dựng nông thôn mới 5 2.2 Quan điểm về phát triển nông thôn 6 2.3 Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở một số nước trên thế giới 7 2.4 Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020 của Việt Nam 11 2.2 Nhu cầu sử dụng đất trong xây dựng nông thôn trên thế giới và Việt Nam 13 2.1 Nhu cầu sử dụng đất trong phát triển nông thôn trên thế giới 13 2.2 Đất đai với phát triển nông thôn Việt Nam trong giai đoạn vừa qua 18 2.3 Nhu cầu sử dụng đất trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam 21 2.3 Cơ sở khoa học dự báo nhu cầu sử dụng đất 27 2.1 Khái quát về khoa học dự báo nhu cầu sử dụng đất 27 2.2 Nghiên cứu dự báo nhu cầu sử dụng đất trên thế giới và ở Việt Nam 29 2.3 Ứng dụng mô hình toán tối ưu trong dự báo nhu cầu sử dụng đất 32 iii 2.4 Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 33 2.1 Một số công trình nghiên cứu liên quan đến xây dựng nông thôn mới 33 2.2 Một số công trình nghiên cứu về dự báo nhu cầu sử dụng đất 34 2.5 Nhận xét chung tổng quan tài liệu và hướng nghiên cứu chính của đề tài 38 2.1 Nhận xét chung về tổng quan tài liệu 38 2.2 Hướng nghiên cứu chính của đề tài 39 PHẦN 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 40 3.1 Địa điểm nghiên cứu 40 3.2 Thời gian nghiên cứu 40 3.3 Đối tượng nghiên cứu 40 3.4 Nội dung nghiên cứu 40 3.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Yên Dũng 40 3.2 Đánh giá kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng giai đoạn 2010-2015 40 3.3 Mối tương quan giữa sử dụng đất với mức độ đạt được các tiêu chí nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 41 3.4 Xây dựng mô hình dự báo nhu cầu sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 41 3.5 Đánh giá kết quả dự báo nhu cầu sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 42 3.6 Đề xuất một số giải pháp quản lý và sử dụng đất trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 42 3.5 Phương pháp nghiên cứu 43 3.1 Phương pháp điều tra thu thập tài liệu thứ cấp 43 3.2 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu mô hình 43 3.3 Phương pháp điều tra số liệu sơ cấp 45 3.4 Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu 45 3.5 Phương pháp phân tích tương quan 46 3.6 Phương pháp phân tích SWOT 49 3.7 Phương pháp dự báo nhu cầu sử dụng đất 49 PHẦN 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 56 iv 4.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Yên Dũng 56 4.1 Điều kiện tự nhiên, nguồn tài nguyên và môi trường sinh thái 56 4.2 Thực trạng phát triển kinh tế, xã hội 60 4.3 Hiện trạng sử dụng đất và biến động đất đai giai đoạn 2010-2015 62 4.4 Đánh giá chung điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Yên Dũng 64 4.2 Đánh giá kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng giai đoạn 2010-2015 65 4.1 Thực trạng của các xã trước khi triển khai xây dựng nông thôn mới 65 4.2 Phân tích thực trạng sử dụng đất gắn với xây dựng nông thôn mới 67 4.3 Kết quả huy động và sử dụng nguồn lực xây dựng nông thôn mới 72 4.4 Phân tích kết quả thực hiện theo 5 nhóm tiêu chí nông thôn mới 72 4.5 So sánh kết quả thực hiện các tiêu chí nông thôn mới tại huyện Yên Dũng với các khu vực lân cận và cả nước 75 4.6 Phân tích những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 77 4.3 Mối tương quan giữa sử dụng đất với mức độ đạt được các tiêu chí nông thôn mới tại huyện Yên Dũng 80 4.1 Thu thập dữ liệu và xác định giá trị của các biến 80 4.2 Xác định hệ số tương quan (r) 83 4.3 Phân tích mối tương quan giữa một số yếu tố sử dụng đất với mức độ đạt được các tiêu chí nông thôn mới 88 4.4 Đánh giá chung về mối tương quan giữa một số yếu tố sử dụng đất với mức độ đạt được các tiêu chí nông thôn mới 93 4.4 Xây dựng mô hình dự báo nhu cầu sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 95 4.1 Xác lập các biến trong mô hình dự báo 95 4.2 Xác định nhu cầu sử dụng cho các loại đất thuộc nhóm I và nhóm II 98 4.3 Xác định nhu cầu sử dụng cho các loại đất thuộc nhóm III 98 4.4 Xác định nhu cầu sử dụng các loại đất thuộc nhóm IV 102 4.5 Xây dựng sơ đồ thuật toán của mô hình dự báo nhu cầu sử dụng đất 108 4.5 Đánh giá kết quả dự báo nhu cầu sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 109 v 4.1 Giới thiệu chung về các xã áp dụng thử nghiệm mô hình 109 4.2 Áp dụng thử nghiệm mô hình và đánh giá kết quả dự báo nhu cầu sử dụng đất đến năm 2020 tại 3 xã Tư Mại, Hương Gián và Đồng Phúc 111 4.3 Kiểm định kết quả dự báo của mô hình đến 2015 tại 3 xã Tư Mại, Hương Gián và Đồng Phúc 123 4.4 Đánh giá chung kết quả dự báo nhu cầu sử dụng đất phục vụ xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 128 4.6 Đề xuất một số giải pháp quản lý và sử dụng đất trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Yên Dũng 131 4.1 Tiếp tục hoàn thiện công tác dồn điền đổi thửa gắn với tích tụ đất đai 131 4.2 Chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, tạo điều kiện phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa 132 4.3 Ưu tiên phân bổ, bố trí hợp lý quỹ đất để phát triển hạ tầng nông thôn 133 4.4 Hoàn thiện công tác quy hoạch xây dựng nông thôn mới 134 4.5 Xác định cụ thể và phân bổ nhu cầu sử dụng một số loại đất đặc thù trong xây dựng nông thôn mới 136 PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 137 5.2 Kiến nghị 139 Danh mục các công trình công bố 140 Tài liệu tham khảo 141 Phụ lục 149 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BCĐ Ban chỉ đạo BCH Ban chấp hành CNH Công nghiệp hoá CSVC Cơ sở vật chất CTMTQG Chương trình mục tiêu quốc gia DĐĐT Dồn điền đổi thửa ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng sông Hồng HĐH Hiện đại hoá HĐND Hội đồng nhân dân KHCN Khoa học công nghệ NQ Nghị quyết NTM Nông thôn mới PTNT Phát triển nông thôn QĐ Quyết định QHSDĐ Quy hoạch sử dụng đất TT Thông tư TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân XDNTM Xây dựng nông thôn mới vii DANH MỤC BẢNG Thứ tự Tên bảng Trang 2.1 Thực trạng nông nghiệp, nông thôn một số nước trên thế giới 18 2.2 Đất đai với phát triển hạ tầng nông thôn giai đoạn 2010 - 2015 19 2.3 Nhu cầu đất đai phục vụ phát triển cơ sở hạ tầng đế n năm 2020 23 3.1 Một số yếu tố sử dụng đất đưa vào mô hình phân tích tương quan (các biến độc lập X) 47 3.2 Phân cấp mức độ tương quan của các mối quan hệ 48 4.1 Hiện trạng sử dụng đất của huyện Yên Dũng năm 2015 62 4.2 Biến động sử dụng đất tại huyện Yên Dũng giai đoạn 2010 – 2015 63 4.3 Mức độ đạt được các tiêu chí nông thôn mới tại thời điểm năm 2010 của các xã trên địa bàn huyện Yên Dũng 66 4.