Luận án: Phân tích hiệu quả sản xuất và tăng trưởng năng suất yếu tố tổng hợp lúa Jasmine tại ĐBSCL

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ NGÔ ANH TUẤN PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT CÁC YẾU TỐ TỔNG HỢP CỦA HỘ TRỒNG LÚA JASMINE TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MÃ SỐ: 96 20 115 i THÁNG 02/2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ NGÔ ANH TUẤN MÃ SỐ NCS: 0816005 PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT CÁC YẾU TỐ TỔNG HỢP CỦA HỘ TRỒNG LÚA JASMINE TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MÃ SỐ: 96 20 115 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN PGS.NGUYỄN HỮU ĐẶNG TS.HUỲNH MINH TUẤN ii THÁNG 02/2023 LỜI CẢM ƠN Không có sự thành công nào mà không gắn liền với sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của mọi người xung quanh. Trong suốt thời gian từ khi học tập tại trường đến nay, tôi luôn nhận được sự quan tâm giúp đỡ từ Quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè. Với lòng biết ơn sâu sắc đó: Trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban lãnh đạo, Quý Thầy Cô Khoa Kinh tế Trường Đại học Cần Thơ đã truyền đạt kiến thức, cung cấp các tài liệu giúp tôi trang bị thêm được nhiều kiến thức mới và bổ ích để hoàn thành tốt luận án tiến sĩ. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Bệnh viện Tim mạch thành phố Cần Thơ và Thầy thuốc ưu tú BSCKII.

Trần Quốc Luận đã động viên và giúp đỡ tôi hoàn thành luận án tiến sĩ. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban lãnh đạo, Quý Thầy Cô Khoa Quản Lý Công nghiệp Trường Đại học Kỹ Thuật Công Nghệ Cần Thơ và thầy NGND.Huỳnh Thanh Nhã đã tạo điều kiện thuận lợi để hoàn thành tốt luận án tiến sĩ. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy PGS.Nguyễn Hữu Đặng và thầy TS.Huỳnh Minh Tuấn đã tận tình định hướng tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu và luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi hoàn thành luận án tốt nghiệp. Cuối cùng là gia đình đã luôn bên cạnh tiếp thêm năng lượng và sức mạnh cũng như tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận án này.

Kính chúc tất cả nhiều sức khỏe và thành công. Cần Thơ, ngày 22 tháng 02 năm 2023 Nghiên cứu sinh Ngô Anh Tuấn i TÓM TẮT Mục tiêu nghiên cứu của luận án là ước lượng hiệu quả sản xuất và tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp của hộ trồng lúa Jasmine tại Đồng bằng sông Cửu Long để đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và năng suất các yếu tố tổng hợp. Luận án sử dụng bộ dữ liệu bảng (panel data) được khảo sát lặp lại trong hai năm (2017 và 2019) từ 273 hộ trồng lúa Jasmine tại bốn tỉnh Kiên Giang, An Giang, Đồng Tháp và Cần Thơ thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, thông qua bảng hỏi cấu trúc được soạn sẵn. Sử dụng phương pháp phân tích biên ngẫu nhiên để phân tích hiệu quả sản xuất bao gồm: hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả kinh tế, từ đó đo lường tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp.

Các yếu tố được xác định để ước lượng hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả kinh tế bao gồm: giới tính chủ hộ, tuổi chủ hộ, trình độ học vấn, tập huấn kỹ thuật, tham gia hội nông dân, số lao động gia đình, tín dụng, thu nhập khác, khoảng cách từ nhà đến ruộng và khoảng cách từ nhà đến trung tâm thương mại. Các yếu tố được xác định đo lường tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp bao gồm tăng trưởng hiệu quả kỹ thuật, tăng trưởng hiệu quả quy mô và tiến bộ khoa học công nghệ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, hiệu quả kỹ thuật của hộ đạt trung bình 88,21% trong giai đoạn 2017-2019. Người nông dân có trình độ học vấn cao lại kém hiệu quả trong sản xuất lúa.

Ngược lại, tập huấn kỹ thuật nhiều sẽ giúp hộ tăng năng suất sản xuất lúa. Việc vay vốn tín dụng sẽ giúp hộ đảm bảo nguồn vốn để hoạt động sản xuất, chủ động hơn trong việc sử dụng vật tư nông nghiệp, giúp tăng hiệu quả kỹ thuật. Việc sử dụng không hiệu quả lao động gia đình làm giảm hiệu quả kỹ thuật của hộ trong sản xuất lúa Jasmine. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố lượng phân đạm và phân kali có tác động thuận với năng suất lúa của hộ.

Trong khi đó, lượng phân lân có ảnh hưởng nghịch với năng suất của hộ. Phương thức gieo sạ hàng và biện pháp xử lý rơm rạ bằng đốt cũng tác động tích cực đến năng suất của hộ. Hiệu quả kinh tế của hộ đạt trung bình 79,67% trong giai đoạn 2017-2019. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy các yếu tố về kinh tế xã hội như giới tính chủ hộ, trình độ học vấn, tập huấn kỹ thuật, số lượng lao động gia đình và tín dụng cũng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của hộ.

Bên cạnh đó các yếu tố giá giống, giá phân kali, hình thức gieo sạ và xử lý rơm rạ đều có ảnh hưởng đến lợi nhuận của hộ. Tăng trưởng TFP trong sản xuất lúa Jasmine của hộ tại ĐBSCL là tích cực, ở mức khoảng 15,47% trong giai đoạn 2017–2019 hoặc ở mức bình quân 3,93%/ năm ii trong giai đoạn trên. TFP tăng trưởng tích cực trong giai đoạn này được thúc đẩy bởi tăng trưởng hiệu quả quy mô (SEC) (4,48 điểm%) và tiến bộ khoa học công nghệ (TC) (1,80 điểm%). Trong khi đó hiệu quả kỹ thuật (TEC) hạn chế sự tăng trưởng TFP ở mức độ khá nhỏ (-0,81 điểm%) trong sản xuất lúa Jasmine của hộ trong giai đoạn này.

Trên cơ sở kết quả ước lượng của hàm lợi nhuận biên ngẫu nhiên, kết hợp với kết quả ước lượng hàm sản xuất biên ngẫu nhiên và phân tích tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp của hộ sản xuất lúa Jasmine tại ĐBSCL trong giai đoạn 2017– 2019, luận án đã đề xuất các giải pháp giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện thu nhập cho hộ. iii ABSTRACT Research objective of the disertation is to estimate productive efficiency and total factor productivity growth of Jasmine rice farmers in the Mekong Delta in order to propose policy implications to improve production efficiency and TFPG. The thesis uses panel data that was repeated in two years (2017 and 2019) from 273 jasmine rice growing households in Kien Giang, An Giang, Dong Thap and Can Tho in the Mekong Delta by a structured questionnaire. The stochastic frontier analysis method is used to analyze production efficiency, including technical and economic efficiency, and to measure the growth of total factor productivity.

Factors identified to measure technical efficiency and economic efficiency include gender, age, education, training, association, family labors, credit, other income, distance from home to field, and distance from home to market. Factors identified to measure the growth of total factor productivity include technical efficiency change, scale efficiency change, and technological change. Research results show that the technical efficiency of farmers reached an average of 88.21% in the period 2017-2019. Farmers with a high level of education are less efficient in rice production.

On the contrary, more training helps farmers increase rice productivity. Credit helps farmers secure capital for production activities, be more active in using agricultural materials, and increase technical efficiency. The inefficient use of family labors reduces the technical efficiency of farmers in Jasmine rice production. Besides, the research results also show that the amount of nitrogen and potassium fertilizers has a proportional effect on the rice yield of farmers.

Meanwhile, the amount of phosphate fertilizer has an inverse effect on the productivity of farmers. The method of sowing and burning straw also positively affects production. The economic efficiency of households only reached an average of 79.67% in the period 2017-2019. Research results also show socio-economic factors such as gender, educationm training, family labors and credit also affect the economic efficiency of households.

In addition, factors such as seed price, potash price, method of sowing, and straw handling affect the farmers' profit. TFP growth in Jasmine rice production by farmers in the Mekong Delta is positive, at around 15.47% during 2017–2019 or at 3. TFPG is positive during this period due to scale efficiency change (SEC) (14.48%) and iv technology change (TC) (1. Meanwhile, the technical efficiency change that decreased the growth of TFP was quite small (-0.81%) in this period.

Based on the estimation results of the stochastic frontier profit function model, the stochastic frontier production function model, and the TFPG analysis of Jasmine rice farmers in the Mekong Delta in the period of 2017–2019, the thesis has proposed solutions to improve production efficiency and income for farmers. v CAM ĐOAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Tôi xin cam kết luận án này được hoàn thành dựa trên các kết quả nghiên cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ luận án cùng cấp nào khác. Cần Thơ, ngày 23 tháng 02 năm 2023 Cán bộ hướng dẫn Nghiên cứu sinh Pgs.Ts Nguyễn Hữu Đặng Ngô Anh Tuấn vi MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. iv CAM ĐOAN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

vi MỤC LỤC. vii DANH MỤC BẢNG.xii DANH MỤC HÌNH.xv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.xvi CHƯƠNG 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.1 Tính cấp thiết về mặt lý thuyết.2 Tính cấp thiết về mặt thực tiễn.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU.1 Mục tiêu chung của nghiên cứu.2 Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU.1 Đối tượng nghiên cứu.2 Phạm vi không gian.3 Phạm vi thời gian.4 Phạm vi nội dung nghiên cứu.5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬN ÁN.1 Về học thuật.2 Về thực tiễn.6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN. 11 TỔNG QUAN TÀI LIỆU.1 TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT HIỆU QUẢ SẢN XUẤT VÀ NĂNG SUẤT CÁC YẾU TỐ TỔNG HỢP.1 Hiệu quả sản xuất.1 Khái niệm hiệu quả sản xuất.2 Ước lượng hiệu quả sản xuất.2 Năng suất các yếu tố tổng hợp.2 Đo lường tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp.3 Phân tích tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp.2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG CÁC YẾU TỐ TỔNG HỢP.1 Quá trình phát triển phương pháp phân tích biên ngẫu nhiên.2 Nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả sản xuất và tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp.1 Các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả sản xuất.2 Nghiên cứu thực nghiệm về tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp.3 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.3 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU.1 Mô hình nghiên cứu.2 Giả thuyết nghiên cứu. 45 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP DỮ LIỆU.1 Dữ liệu thứ cấp.2 Dữ liệu sơ cấp.1 Lựa chọn khu vực nghiên cứu.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu.2 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH.1 Phân tích thống kê mô tả.2 Phân tích thu nhập – chi phí (CRA - costs and returns analysis).3 Kiểm định mô hình.1 Kiểm định T-test.2 Kiểm định đa cộng tuyến.