Luận án tiến sĩ Môi trường bãi cát ven biển Đông Bắc Việt Nam - Đỗ Thị Thu Hương, ĐHQG Hà Nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN _______________________ Đỗ Thị Thu Hương MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG Hà Nội - 2019 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ______________________ Đỗ Thị Thu Hương MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM VÀ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ Chuyên ngành:Môi trường đất và nước Mã số: 9440301.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Đình Lân XÁC NHẬN CỦA CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN PGS. Nguyễn Mạnh Khải Hà Nội – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.

Các trích dẫn sử dụng trong luận án đã ghi rõ tên tài liệu tham khảo và tác giả của tài liệu đó. Những biểu, bảng, hình trong luận án không ghi nguồn tài liệu là do chính tác giả luận án xây dựng. Tác giả Đỗ Thị Thu Hương LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành với sự hướng dẫn tận tâm, nhiệt tình của PGS. Nguyễn Đình Hòe và PGS.

Trần Đình Lân. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các thầy hướng dẫn – những người đã truyền cho tôi nhiệt huyết, quyết tâm và lòng say mê nghiên cứu khoa học. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện Tài nguyên và Môi trường biển, Phòng Tư liệu và Viễn thám Biển, các cán bộ nghiên cứu của Viện Tài nguyên và Môi trường biển đã hỗ trợ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong việc thu thập tài liệu, tiến hành khảo sát thu mẫu, phân tích mẫu vật trong suốt quá trình hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy cô giáo công tác tại Khoa Môi trường, đặc biệt là các thầy cô thuộc Bộ môn Quản lý Môi trường, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập nghiên cứu tại trường.

Tôi xin cảm ơn đề tài nghiên cứu cơ bản “Nghiên cứu xây dựng bộ chỉ số sừ dụng bền vững bãi biển du lịch biển miền Bắc Việt Nam”, mã số KHCBBI.01/18-20 đã hỗ trợ NCS trong việc cập nhật số liệu. Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, người thân đã ủng hộ, động viên và tạo điều kiện thuận lợi nhất để tôi có thể toàn tâm học tập và hoàn thành được luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Đỗ Thị Thu Hương MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 DANH MỤC BẢNG.

3 DANH MỤC HÌNH. 4 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN VỀ BÃI CÁT VEN BIỂN, MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN.

Khái niệm bãi cát ven biển. Môi trường bãi cát ven biển. Sử dụng hợp lý tài nguyên bãi cát ven biển. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. ĐIỀU KIỆN HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC. Cấu trúc kiến tạo.

Khí hậu – thủy văn. HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

CÁCH TIẾP CẬN. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thu thập phân tích, đánh giá tổng hợp và thừa kế dữ liệu. Phương pháp nghiên cứu điển hình.

Các phương pháp thu mẫu và đo nhanh tại hiện trường. Phân tích khung DPSIR. Phương pháp viễn thám và GIS. Phương pháp chỉ số đánh giá chất lượng bãi cát ven biển.

Các phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC HÌNH THÁI VÀ PHÂN BỐ BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM. Phân bố bãi cát ven biển Đông Bắc Việt Nam.

Đặc điểm hình thái bãi. Đặc trưng trầm tích bãi cát ven biển. Thành phần cơ học của trầm tích bãi cát ven biển. Thành phần khoáng vật trong trầm tích bãi.

Hàm lượng cacbonate trong trầm tích bãi. HIỆN TRẠNG VÀ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM. Hàm lượng dầu trong trầm tích bãi. Chất thải rắn.

Đặc điểm môi trường nước ở bãi cát ven biển Đông Bắc Việt Nam. Chất lượng nước lỗ rỗng. Chất lượng nước biển ven bãi. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA HỆ SINH THÁI BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM.

Hệ thực vật. Hệ động vật không xương sống. Hệ động vật có xương sống. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG TỰ NHIÊN VÀ NHÂN SINH ĐẾN CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM.

Tác động nhân sinh đến chất lượng môi trường bãi biển. Ảnh hưởng của các quá trình tự nhiên và dâng cao mực nước biển đến môi trường bãi cát ven biển. Các đáp ứng về cơ chế chính sách đối với chất lượng bãi cát ven biển. ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM BẰNG CHỈ SỐ.

Kết quả xác định trọng số. Kết quả xác định giá trị của các chỉ số hợp phần. Kết quả đánh giá tổng hợp chất lượng bãi cát ven biển. ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG BÃI CÁT VEN BIỂN ĐÔNG BẮC VIỆT NAM.

Định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường bãi cát ven biển. Các giải pháp bảo vệ tài nguyên và môi trường bãi cát ven biển. 128 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 134 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

136 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 150 2 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tổng hợp các chỉ số sử dụng trong đánh giá chất lượng BCVB. Đặc điểm một số sông chính vùng bờ Đông Bắc.

Đặc trưng sóng tại một số trạm vùng ven bờ Đông Bắc Việt Nam. Vị trí, thời gian và số lượng mẫu. Cấu trúc chỉ số đánh giá chất lượng môi trường bãi cát ven biển. Điểm số phân loại chất lượng bãi về mặt hàm lượng vi sinh vật gây bệnh 54 Bảng 2.

Thang phân loại chất lượng bãi biển về mặt môi trường nước. Thang phân loại chất lượng bãi cát ven biển về dịch vụ và cơ sở hạ tầng. Thang phân loạichất lượng bãi cát ven biển về mặt cấu trúc hình thái. Thang điểm số đánh giá chất lượng bãi cát ven biển về mặt sinh thái.

Đặc trưng cấp hạt trung bình của trầm tích bãi cát ven biển Đông Bắc. Biến thiên độ hạt theo vùng triều ở bãi cát ven biển Đông Bắc. Hàm lượng chất dinh dưỡng trong nước lỗ rỗng ở bãi cát ven biển Đông Bắc. Hàm lượng vi sinh vật trong nước lỗ rỗng.

Các thông số lý học môi trường nước vùng bãi cát ven biển 2012-2013. Hàm lượng ôxy hòa tan trong nước biển ven bờ 2012-2013. Số loài và mật độ thực vật phù du 2012-2013. Ma trận biến động lớp phủ và sử dụng đất khu vực bãi biển Đồ Sơn (ha).

Ma trận biến động lớp phủ và sử dụng đất khu vực Bãi Cháy – Hạ Long (ha). Biến động diện tích một số bãi cát ven biển Đông Bắc Việt Nam 2004 - 2010. Trọng số chỉ số hợp phần. Điểm số đánh giá chỉ số về chức năng giải trí.

Điểm số đánh giá chất lượng bãi cát ven biển về mặt sinh thái. Bảng thống kê các tiêu chí và kết quả tính chỉ số bảo vệ bãi. Kết quả áp dụng chỉ số đánh giá chất lượng bãi cát ven biển Đông Bắc 121 3 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Mặt cắt hệ thống bãi cát ven biển.

Mô hình môi trường bãi cát ven biển. Sơ đồ khu vực nghiên cứu. Sơ đồ quy trình phương pháp thực hiện. Sơ đồ vị trí bãi cát ven biển Đông Bắc Việt Nam.

Mặt cắt hình thái bãi Trà Cổ (mùa mưa). Mặt cắt hình thái bãi Trà Cổ (mùa khô). Mặt cắt hình thái bãi Tiên (mùa khô). Mặt cắt hình thái bãi Tiên (mùa mưa).

Độ chọn lọc trung bình của trầm tích bãi cát ven biển Đông Bắc. Hàm lượng khoáng vật trong trầm tích bãi cát ven biển Đông Bắc. Hàm lượng cacbonat trung bình mùa mưa trong trầm tích bãi cát ven biển. Phân bố hàm lượng dầu trong trầm tích bãi.

Chất thải rắn ở bãi biển Đồ Sơn 295 và bãi Tình Yêu (Cô Tô). Hàm lượng các chất dinh dưỡng trong nước lỗ rỗng bãi cát ven biển Đông Bắc. Biến động hàm lượng dầu trong nước ven bãi cát theo mùa (2012-2013). Một số loài động vật đáy bắt gặp ở bãi cát ven biển Đông Bắc (T3/2019).

Hiện trạng môi trường tại một số bãi cát ven biển. Cống thải nước sinh hoạt tại bãi Đồ Sơn và Trà Cổ. Biến động hàm lượng Coliform trung bình trong nước lỗ rỗng trước và trong mùa du lịch. Biến động cảnh quan xung quanh bãi Đồ Sơn 2001-2017.

Biến động cảnh quan xung quanh bãi Hạ Long –Tuần Châu 2007-2017. Khai thác cát ở Quan Lạn phá hủy cảnh quan môi trường (9/2015). Biến đổi hình thái bãi Trà Cổ theo mùa. Biến đổi hình thái bãi Quan Lạn theo mùa.

Biến đổi hình thái Tiên theo mùa. Biến đổi hình thái Bãi Dài theo mùa. Biến đổi hình thái bãi Đồ Sơn 295 theo mùa. Biến đổi hình thái bãi Cát Cò 1 theo mùa.

Áp dụng khung DPSIR cho hệ thống bãi cát ven biển Đông Bắc Việt Nam. Kết quả tính toán các chỉ số thành phần về chức năng giải trí.