Kiểm kê, phân loại geosite ven biển Nam Trung Bộ - Luận án TS. Hoàng Thị Phương Chi

ĐẠI HOC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH TRUONG DAI HOC KHOA HOC TU NHIEN HOANG THI PHUONG CHI LUAN AN TIEN Si Thành phố Hồ Chí Minh — Năm 2023 VIET NAM NATIONAL UNIVERSITY — HO CHI MINH CITY UNIVERSITY OF SCIENCE HOANG THI PHUONG CHI INVENTORY AND CLASSIFICATION OF GEOSITES IN THE SOUTH-CENTRAL COAST OF VIETNAM DOCTORAL THESIS ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN HOÀNG THỊ PHƯƠNG CHI Ngành : Môi trường đất và nước Mã số ngành : 9440303 Phản biện 1: PGS. Hoàng Thị Thanh Thủy Phản biện 2: TS. Vũ Văn Vĩnh Phản biện 3: TS. Trần Anh Tú Phản biện độc lập 1: PGS.

Hoàng Thị Thanh Thủy Phản biện độc lập 2: TS. Nguyễn Trường Ngân NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. HÀ QUANG HAI Thanh phố Hồ Chí Minh — Năm 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án tiến sĩ ngành Môi trường Đất và Nước, với đề tài “Kiểm kê, phân loại các geosite ven biên Nam Trung Bộ” là công trình khoa học do Tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. TS Hà Quang Hải.

Những kết quả nghiên cứu của luận án hoàn toàn trung thực, chính xác và không trùng lắp với các công trình đã công bồ trong và ngoài nước. Nghiên cứu sinh Hoàng Thi Phương Chi LOI CAM ON Lời dau tiên, em xin gửi lời biết ơn chân thành đến thầy Ha Quang Hải, người thầy luôn tận tình hướng dẫn, giảng giải, chỉnh sửa và cung cấp cho em với những kiến thức và chỉ dẫn khoa học quý giá. Dé có tat cả dữ liệu cho luận án, Thầy đã không ngại khó khăn hướng dẫn em trong các chuyên khảo sát thực địa doc tuyến KVNC từ Hải Vân đến Bình Thuận. Em vô cùng cảm kích và trân trọng sự tận tụy, và tinh thần hết mình vì Khoa học của Thay.

Thay ƠI thầy cũng cho em gửi lời cảm ơn cô nhé. Được làm học trò của Thầy Cô là một vinh dự rất lớn của em ạ. Con xin gửi lời tri ân đến Ba Me và Bồ Mẹ, anh Dũng, Rito và em bé Geo. Đề hoàn thành luận án, cả hai gia đình đã động viên, hỗ trợ và tạo điều kiện tốt nhất dé con làm tròn các nhiệm vụ của mình.

Đây là món qua con xin gửi tặng đến hai gia đình. Em xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô Khoa Môi Trường và nhất là Ban chủ nhiệm khoa, Bộ môn Khoa học Môi Trường và các đồng nghiệp đã gánh vác bớt công việc, tạo điều kiện thuận lợi và động viên tinh thần cho em. Em xin cảm ơn Cô Tô Thị Hiền, Thầy Lê Tự Thành chân tình ủng hộ và đốc thúc em hoàn thành luận án. Con xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Anh hùng lao động Nguyễn Xuân Bao, nhà địa chất lão thành đáng kính đã giảng dạy cho con thêm về địa chất, nhất là phần Kiến tạo của khu vực.

Trong quá trình khảo sát chuyên gia, em xin chân thành cảm ơn TS. Đỉnh Quang Sang đã đóng góp ý kiến quý báu giúp em hoàn thành danh sách geosite. Em xin cảm ơn anh Nguyễn Trường Ngân, người anh và người thầy đã góp ý và hỗ trợ em từ tài liệu bản đồ đến góp ý tưởng cho sự hình thành lý luận và rất nhiều điểm trong luận án. Cảm ơn em Nguyễn Thị Quế Nam và các em sinh viên đã đồng hành cùng cô qua các chuyên thực địa dé thu thập dữ liệu phục vụ luận án.

Nghiên cứu sinh chân thành cảm ơn những nhận xét quý báu và đề xuất chỉnh sửa từ hai phản biện độc lập dé NCS có thé hoàn thành tốt hơn các kết qua của luận án. il Tôi xin chân thành cảm ơn Chương trình học bong Thạc si, Tién si trong nước của Quy Đối mới Sáng tạo Vingroup (VINIF) — Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn đã trao học bồng cho tôi trong hai năm 2019, 2020. Sự hỗ trợ quý giá đó đã giúp cho các nhà khoa học trẻ như tôi mạnh dạn, tự tin hơn đề thực hiện ước mơ và dự định của mình. Tôi xin cảm ơn Trường Đại Học Khoa học Tự nhiên tạo điều kiện cho tôi học tập và hoàn thành Luận án.

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô phòng Sau đại học hướng dẫn dé tôi hoàn thành các thủ tục trong quá trình thực hiện và hoàn tất luận án. Luận án này hoàn thành được không chỉ là công sức nỗ lực của cá nghiên cứu sinh mà còn là sự hỗ trợ, giúp đỡ tận tình và quý báu từ Thầy Cô, gia đình, đồng nghiệp, bạn bè và rất nhiều quý cô bác, anh chị và các học trò. Mặc dù đã có nhiều cố gắng dé thực hiện báo cáo, song nghiên cứu sinh không tránh được những thiếu sót do hạn chế về kiến thức, kỹ năng, cũng như kinh nghiệm. Nghiên cứu sinh rất mong nhận được sự đóng góp, chỉ dẫn dé hoàn thiện kiến thức của mình.

Xin chân thành cảm ơn. iv TRANG THONG TIN LUẬN AN .s- 5 s<csessse+veerseerserssersseree vii THESIS INFORMATION.ccssssssssessesssessessesscssessessessscssssscssecsucsacssesseessceneeneesees x DANH MUC HINH ANH .ccccssssssssssssesscsesscssssesecsessssesscsecsesecsesecsessceecsceecseess xiii DANH MỤC BANG BIEU .s- 2-52 5£ 5s Ss£ s£SseSs£sEsseseEsersessesse xviii DANH MỤC TU VIET TÁTT.- << s°s£Ss*se+e+eerserreerseerseeree XỈX 9671005. _ Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài.

Nhiệm vụ của đề tài. __ Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Cơ sở tài liỆU. _ Các luận điểm bảo VỆ .----2- 5£ ©52222‡EE‡EEEEEEEEEEEEEEEEE2EE2EEE2EEEEErrrrrrei 5 7.

_ Những đóng góp mới của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực TIỄN. TT v11 E1 111811111 1111111511111 rxrke 6 Khối lượng và cấu trúc luận án.----¿- + +¿+++++£x++zx+zx++rxesrxezred 6 CHƯƠNG 1.1 Một số khái mim.2 Da dạng địa hỌC. n HH TH HH TH HH ng ng 9 1.3 Bảo tồn địa học.---ccxxcrrth ng HH 11 1.2 Chương trình GEOSITE khởi dau.3 Tam quan trọng và tiêu chí lựa chọn geosite .4 Geosite — chìa khóa của Công viên dia chất Toàn Cầu.5 Địa du lịch trong Công viên Địa chất .6 Nghiên cứu di sản địa chất tại Việt Nam.7 Xu hướng nghiên cứu dia di sản và geosite trên thé giới.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CU .1 Phương pháp luận.- 5 22c 3211121131119 1 111111111111 11 1 TH HH nh rưy 25 2.2 Các phương pháp nghiÊn CỨU.- --- --- 5 +11 vn nh nh ng nnưy 25 Pin s0 .2 Phương pháp khảo sát thực địa .-- -- - - Sc* S3 ii re 36 2.3 Phương pháp chuyÊñn Ø1a.- -- -- c1 11211119111 91119 11 811 g1 ng ng rry 42 2.4 Kỹ thuật Hệ thống thông tin địa lý (GIS).----¿- 2 + x+zz+zs+zxerxez 45 I0I208. GEOSITE VÀ DA DẠNG DIA HỌC.1 Kiểm kê Geosite Dai ven biển Nam Trung Bộ.3 Thống kê geosite theo đơn vị kiến tạO.----2- 5+ ©52+cz+£xe£xezEzrxereerxee 49 3.4 Nhận xét kiểu geosite và dang hình học geosite trong 3 PKV.5 Thống kê geosite theo đơn vị hành chính (tinh/thanh phô) .2 Da dang 0 on.1 Thống kê đa dạng địa học theo đơn vị kiến tạo (PKV1, PKV2, PKV3).2 Thống kê ĐDĐH theo cấp hành chính (tinh, thành phó).3 Tác động tự nhiên và nhân sinh đến các geosife.1 Tác động của sóng biỂn.2 Tac dong nhan simh 1.4 Định hướng bao tồn geosite va đa dạng dia học .1 Điều chỉnh văn bản pháp quy.2 Bồ sung các di sản địa học trong khu bảo tỔn.--2- 2-55 ©522sz+cs+cs2 77 3.3 Thanh lập các Công viên địa chất Quốc gia dé quản lý di sản địa học.5 Địa du lịch gắn kết với bảo tồn và phát triển kinh tế.---- 2-5 c5¿ 80 TIEU KET CHƯNG 3. CO SỞ HINH THÀNH GEOSITE VÀ DA DANG DIA HQC82 4.1 Cac dom Vi Ki€n 7a.1 Dai tao núi Paleozoic giữa Da Nẵng — Se Kông.2 Địa khu lục địa biến chat cao đa kỳ tiền Cambri Kon Tum.3 Ria lục địa tích cực Mesozoi muộn Da LLạt.3 Đặc điểm khí hậu.- 2-2-2 £+E£+EE£EE£EEEEEEEEEEE1E7117112112217171.4 Cac qua trinh dia chat va dang dia hinh -.1 Quá trình magTma.2 Quá trình sườn (da lở, đá rơi, đá chồng) ¬D 88 4.3 Quá trình SÔN.4 Quá trình biỀn. -¿- St SE EEE12111151111111111 1511111111111 1111 TxcE.

91 AAS Qua trinhh 16 sẽ .6 Bờ bién sinh Vat.7 Quá trình bién tiến, DiéN thoái. -- 2 + t+E£EE+E£EE£EEEEEErkerxrkerxererke 104 TIEU KET CHƯNG 4.--- ¿22 2 SE2Et2EESEE£EEEEEEEEEEEEEEEEEEErErrrkerkrrkrrei 105 CHƯƠNG 5.e- 5< s< se ©5scsecseEsetvsexsersersersserserssesee 106 DANH MỤC BÀI BAO KHOA HOC .---- 5< s2 s2ssessssesssses 108 TÀI LIEU THAM KHHẢOO.-- 5s s£+s€ESeeEeeveerxeerseerserssere 109 PHU LUC 1. Phiếu khảo sát Chuyên gia .--2- 5-5 22 s2 se=s=ses pli PHU LUC 2. Danh sách geosite ven biến Nam Trung Bộ,.

pl-xiv vi TRANG THÔNG TIN LUẬN ÁN Tên dé tài luận án: Kiểm kê, phân loại các geosite ven biên Nam Trung Bộ Ngành: Môi trường đất và nước Mã số ngành: 9440303 Ho tên nghiên cứu sinh: Hoàng Thị Phương Chi Khóa đào tạo: 2018 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Hà Quang Hải Cơ sở dao tạo: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG. TOM TAT NOI DUNG LUẬN ÁN Sự ra đời cua mang lưới Công viên Dia chất toàn cầu/Công viên địa chất quốc gia và sự phát triển các hoạt động địa du lịch dé bảo tồn đa dạng địa học bên cạnh bảo tồn đa dạng sinh học đã tạo ra một kết nối mang tính chất bền vững. Cơ sở thành lập công viên địa chất chính là kết quả của việc kiểm kê geosite và đa dạng địa hoc.

Day là việc làm mang tính cấp thiết, nhất là đối với Dai ven biển Nam Trung Bộ, nơi có nhiều địa di sản có giá trị nhưng van dé bảo tồn chưa được quan tâm. Đề thực hiện kiểm kê geosite và đa dạng địa học, luận án thực hiện bốn phương pháp nghiên cứu gồm: 1) Nghiên cứu tài liệu về kiểm kê geosite, tài liệu điều tra dia chất, địa mao; 2) Khảo sát thực địa; 3) Phương pháp chuyên gia và 4) Kỹ thuật GIS. Kết quả kiểm kê cho thấy Dải ven biển Nam Trung Bộ có sự phong phú về kiểu, dạng geosite và sự da dạng dia học cao. Ở đây có 90 geosite thuộc 10 cụm được phân thành 5 kiểu gồm: địa mạo, thạch học, địa tầng, kiến tạo, thủy văn; gồm 5 dạng hình học: diện, tuyến, điểm, điểm nhìn và phức hợp.

Các geosite và sự đa dạng địa học có sự phân di theo ba đơn vi kiến tạo, trong đó phong phú và đa dạng hơn ca là Dia khu biến chất cao Kon Tum. Ca 8 tinh/thanh ven biển Nam Trung Bộ đều có các geosite thuộc loại quy/hiém có giá trị khoa học. Tinh Ninh Thuận là vùng khí hậu khô hạn nhưng có nhiều geosite nhất (16), ít nhất là Quảng vil Nam (6), các tỉnh còn lại có từ 8 đến 13 geosite. Quang Nam, Khánh Hòa và Bình Thuận là 3 tỉnh có đủ 5 kiểu geosite.

Dải ven biển Nam Trung Bộ nhỏ, hẹp nhưng có cấu trúc kiến tạo phức tạp, địa hình đặc thù, khí hậu độc đáo.