Chiết tách hợp chất Aralia armata - Luận án TS. Nguyễn Thị Hồng Chương

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ HỒNG CHƯƠNG NGHIÊN CỨU CHIẾT TÁCH, XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA MỘT SỐ HỢP CHẤT HÓA HỌC TỪ LOÀI ARALIA ARMATA (ARALIACEAE) Luận văn thạc sĩ Kinh tế Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỮU CƠ Đà Nẵng - Năm 2023 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ HỒNG CHƯƠNG NGHIÊN CỨU CHIẾT TÁCH, XÁC ĐỊNH CẤU TRÚC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA MỘT SỐ HỢP CHẤT HÓA HỌC TỪ LOÀI ARALIA ARMATA (ARALIACEAE) Ở VIỆT NAM Ngành: Hóa hữu cơ Luận văn thạc sĩ Kinh tế Mã số: 9 44 01 14 (62 44 01 14) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Giang Thị Kim Liên 2. Phạm Hải Yến Đà Nẵng - Năm 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Giang Thị Kim Liên và TS.

Phạm Hải Yến. Các số liệu, hình ảnh, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Chương Luận văn thạc sĩ Kinh tế ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Khoa Hóa - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ quý báu của thầy cô, nhà khoa học, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình.

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc và sự kính trọng nhất tới PGS. Giang Thị Kim Liên và TS. Phạm Hải Yến - những người Thầy đã tận tâm hướng dẫn khoa học, động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, Ban Chủ nhiệm Khoa Hóa cùng tập thể cán bộ của Khoa đã quan tâm giúp đỡ và đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ phòng nghiên cứu Cấu trúc - Viện Hóa sinh biển - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam về sự ủng hộ to lớn, những lời khuyên bổ ích và những góp ý quý báu trong việc thực hiện và hoàn thiện luận án. Chân thành cám ơn Viện Công nghệ Sinh học - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng tập thể cán bộ Viện Khoa học Dược phẩm - Trường Đại học Yonsei - Hàn Quốc đã giúp đỡ tôi hoàn thành việc thử hoạt tính Luận văn thạc sĩ Kinh tế gây độc tế bào ung thư. Tôi xin chân thành cảm ơn Trường Đại học Duy Tân đã tạo điều kiện để tôi yên tâm hoàn thành luận án trong thời gian làm việc. Đặc biệt, cám ơn TS.

Nguyễn Huy Hùng, thuộc Viện Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ cao, trường Đại học Duy Tân đã nhiệt tình hỗ trợ tôi trong quá trình thực nghiệm. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới toàn thể gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn luôn quan tâm, khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn! Đà Nẵng, ngày 20 tháng 07 năm 2023. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Chương iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii TRANG THÔNG TIN LUẬN ÁN TIẾN SĨ.

vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT .viii DANH MỤC CÁC BẢNG. xi DANH MỤC CÁC HÌNH .xii DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC. xiv MỞ ĐẦU. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tổng quan về chi Aralia.

5 Luận văn thạc sĩ Kinh tế 1. Sơ lược về thực vật và sự phân bố. Công dụng làm thuốc trong dân gian. Thành phần hóa học của chi Aralia.

Hoạt tính sinh học của các loài thuộc chi Aralia. Giới thiệu về loài Aralia armata. Tình hình nghiên cứu về thành phần hóa học loài Aralia armata. Tình hình nghiên cứu về hoạt tính sinh học của loài Aralia armata.

NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Hóa chất, dụng cụ và thiết bị thí nghiệm. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp chiết mẫu thực vật. Phương pháp phân lập các hợp chất. Phương pháp xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất. Phương pháp xác định đồng phân quang học của đường đơn.

Phương pháp thử hoạt tính gây độc tế bào. Phương pháp đánh giá hoạt tính diệt nhuyễn thể. Phương pháp thử độc tính cấp trên chuột. Phương pháp thử độc tính cấp trên tôm nước mặn.

Chuẩn bị các cao chiết. Phân lập các hợp chất. Phân lập các hợp chất từ lá cây Aralia armata. Phân lập các hợp chất từ rễ cây Aralia armata.

Tính chất vật lý và dữ kiện phổ của các hợp chất phân lập được. Hợp chất AL-01: 3-O-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxyoleanolic acid-28-O- β-D-glucopyranoside. Hợp chất AL-02: 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→3)-β-D- glucuronopyranosylhederagenin 28-O-β-D- glucopyranosyl ester. Hợp chất AL-03: chikusetsusaponin IVa methyl ester.

Hợp chất AL-04: oleanolic acid-[28-O-β-D-glucopyranosyl]-3-O-{[6'''-O-β-D- glucopyranosyl-(3''-O-β-D-glucopyranosyl)]-(4''-O-α-L-arabinofuranosyl)-β-D- glucuronopyranoside (araliaarmoside) (Hợp chất mới). Hợp chất AL-05: oleanolic acid-[28-O-β-D-glucopyranosyl]-3-O-[β-D- galactopyranosyl (1→3)]-[β-D-glucopyranosyl (1→2)]-β-D-glucuronopyranoside. Hợp chất AL-06: chikusetsusaponin IV. Hợp chất AL-07: oleanolic acid 28-O-β-D-glucopyranosyl ester.

38 Luận văn thạc sĩ Kinh tế 3. Hợp chất AL-08: narcissiflorine. Hợp chất AL-09: 3β,23α-dihydroxyolean-12-ene-28-oic acid 3-O-[4'-O-α-L- arabinofuranosyl-(3'-O-β-D-glucopyranosyl)]-β-D-glucuronopyranoside (aramatoside B) (Hợp chất mới). Hợp chất AL-10: stipuleanoside R1.

Hợp chất AL-11: 3-O-β-D-glucuronopyranosyl-oleanolic acid-28-O-β-D- glucopyranoside (chikusetsusaponin IVa). Hợp chất AL-12: 3β,22α-dihydroxyolean-12-ene-28-oic acid 3-O-[4'-O-α-L- arabinofuranosyl-(3'-O-β-D-glucopyranosyl)]-β-D-glucuronopyranoside (aramatoside A) (Hợp chất mới). Hợp chất AR-01: 3-O-β-D-glucuronopyranosylhederagenin 28-O-β-D- glucopyranosyl ester. Hợp chất AR-02: narcissiflorine.

Hợp chất AR-03: stipuleanoside R1. Hợp chất AR-04: 23-hydroxyoleanolic acid-[28-O-β-D-glucopyranosyl]-3-O- [2''-O-β-D-glucopyranosyl-(3''-O-β-D-glucopyranosyl)]-β-D-galactopyranoside (aramatoside C) (Hợp chất mới). Hợp chất AR-05: Oleanolic acid-[28-O-β-D-glucopyranosyl]-3-O-[2''-O-β-D- glucopyranosyl-(3''-O-β-D-glucopyranosyl)]-β-D-galactopyranoside (aramatoside D) (Hợp chất mới). Hợp chất AR-06: 3-O-{β-D-glucopyranosyl-(1→3)-[β-D-galactopyranosyl- (1→2)]-β-D-galactopyranosyl}-oleanolic acid.

Hợp chất AR-07: 3-O-{β-D-glucopyranosyl-(1→3)-[β-D-galactopyranosyl- (1→2)]-β-D-galactopyranosyl}- oleanolic acid-28-O-β-D-glucopyranosy ester (araliasaponin XVI). Hợp chất AR-08: pseudogisenoside RT1 methyl ester. Hợp chất AR-09: linalool 3-O-β-D-xylopyranosyl-(1→6)-O-β-D- glucopyranoside. Hợp chất AR-10: linalool 3-O-α-L-arabinopyranosyl-(1→6)-O-β-D- glucopyranoside.

Hợp chất AR-11: 3-O-β-D-glucuronopyranosyl-oleanolic acid-28-O-β-D- glucopyranoside (chikusetsusaponin IVa). Hợp chất AR-12: 3-O-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxyoleanolic acid-28- O-β-D-glucopyranoside. Hợp chất AR-13: chikusetsusaponin IVa methyl ester. Hoạt tính sinh học của cây Aralia armata.

Hoạt tính sinh học của lá cây Aralia armata. Hoạt tính sinh học của rễ cây Aralia armata. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. 46 Luận văn thạc sĩ Kinh tế 4.

Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất đã phân lập. Các hợp chất mới. Các hợp chất đã từng được công bố cấu trúc hóa học. Kết quả đánh giá hoạt tính sinh học của lá cây Aralia armata.

Hoạt tính gây độc tế bào của các hợp chất tinh khiết được phân lập từ lá A. Độc tính cấp trên chuột của phân đoạn nước thuộc lá cây A. Kết quả đánh giá hoạt tính sinh học của rễ cây Aralia armata. Hoạt tính diệt nhuyễn thể trên ốc bươu vàng của các hợp chất tinh khiết được phân lập từ rễ A.

Độc tính cấp trên tôm nước mặn của các phân đoạn gần tinh khiết thuộc rễ cây A. 130 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 131 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 145 PHỤ LỤC vi TRANG THÔNG TIN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Tên luận án: Nghiên cứu chiết tách, xác định cấu trúc và hoạt tính sinh học của một số hợp chất hóa học từ loài Aralia armata (Araliaceae) ở Việt Nam.

Ngành: Hóa hữu cơ Mã số: 9 44 01 14 (62 44 01 14) Nghiên cứu sinh: Nguyễn Thị Hồng Chương Người hướng dẫn khoa học: 1. Giang Thị Kim Liên 2. Phạm Hải Yến Cơ sở đào tạo: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng Tóm tắt: Từ lá và rễ cây Aralia armata, 25 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc hóa học. Theo tra cứu tài liệu tại thời điểm nghiên cứu, trong các hợp chất đã phân lập, có 05 hợp chất mới, bao gồm araliaarmoside, aramatoside A, aramatoside B, aramatoside C, aramatoside D; 08 hợp chất lần đầu được phân lập từ loài A.

armata, bao gồm 3-O-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxyoleanolic acid- 28-O-β-D-glucopyranoside, 3-O-[α-L-arabinopyranosyl-(1→3)-β-D- glucuronopyranosylhederagenin 28-O-β-D-glucopyranosyl ester, oleanolic acid-[28- O-β-D-glucopyranosyl]-3-O-[β-D-galactopyranosyl (1→3)]-[β-D-glucopyranosyl (1→2)]-β-D-glucuronopyranoside, 3-O-{β-D-glucopyranosyl-(1→3)-[β-D- galactopyranosyl-(1→2)]-β-D-galactopyranosyl}-oleanolic acid, araliasaponin XVI, Luận văn thạc sĩ Kinh tế pseudogisenoside RT1 methyl ester, linalool 3-O-β-D-xylopyranosyl-(1→6)-O-β- D- glucopyranoside, linalool 3-O-α-L-arabinopyranosyl-(1→6)-O-β-D- glucopyranoside; 06 hợp chất có cả trong bộ phận lá và rễ của cây này bao gồm 3- O-β-D-glucuronopyranosyl-23-hydroxyoleanolic acid-28-O-β-D-glucopyranoside, chikusetsusaponin IVa methyl ester, chikusetsusaponin IV, narcissiflorine, stipuleanoside R1, chikusetsusaponin Iva. 04/12 hợp chất được phân lập từ lá cây A. armata thể hiện hoạt tính gây độc trên các dòng tế bào ung thư ở người HT29, A2058, A549 với giá trị IC50 trong khoảng 2,01 ± 0,17 µM đến 18,8 ± 1,17 µM; đồng thời, các hợp chất hầu như an toàn trên dòng tế bào thường HEK-293A. Phân đoạn nước thuộc lá A.

armata được đánh giá là có tính an toàn cao qua thử nghiệm độc tính cấp trên chuột. 13/13 hợp chất được phân lập từ rễ cây A. armata thể hiện hoạt tính diệt nhuyễn thể trên loài ốc bươu vàng (Pomacea canaliculata) mạnh đáng kể thông qua các giá trị LC50 của các hợp chất nằm trong khoảng 7,90 – 17,50 µg/mL. Các hoạt chất từ rễ A.

armata cũng được đánh giá không có độc tính tại nồng độ gây chết trung bình ốc bươu vàng thông qua thử nghiệm độc tính cấp trên tôm nước mặn của các phân đoạn gần tinh khiết được phân tách từ phân đoạn nước của rễ A. Dựa trên tổng quan tài liệu tại thời điểm nghiên cứu, các hoạt tính nêu trên lần đầu tiên được thực hiện trên loài cây A. Từ khóa: Aralia armata, Araliaceae, phân lập, hoạt tính gây độc tế bào, hoạt tính diệt nhuyễn thể, độc tính cấp. vii INFORMATION PAGE OF DOCTORAL THESIS Name of thesis: Study on extraction, isolation, structure determination and biological activities of several compounds from Aralia armata species (Araliaceae) in Vietnam.

Major: Organic chemistry Code No: 9 44 01 14 (62 44 01 14) Full name of PhD student: Nguyen Thi Hong Chuong Supervisors: 1. Giang Thi Kim Lien 2. Pham Hai Yen Training institution: University of Science and Education, The University of Danang. Abstract: From the leaves and roots of Aralia armata, 25 compounds have been isolated and determined the structural characterizations.

According to the literature review at the time of the study, among the isolated compounds, there are 05 new compounds, including araliaarmoside, aramatoside A, aramatoside B, aramatoside C, aramatoside D; 08 compounds isolated for the first time from A.