Vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dương hiện nay - Luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐCGIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM THỊ THẮM VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM THỊ THẮM VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY NGÀNH: TRIẾT HỌC MÃ SỐ: 9229001 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Đình Tƣờng 2. Bùi Thị Thanh Hƣơng HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình trên là do chính tôi thực hiện với sự hƣớng dẫn của PGS,TS Nguyễn Đình Tƣờng; PGS,TS Bùi Thị Thanh Hƣơng. Các số liệu, tài liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực.

Tác giả Phạm Thị Thắm MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Các công trình nghiên cứu về gia đình, nhân cách, thế hệ trẻ. Các công trình nghiên cứu về gia đình.

Các công trình nghiên cứu về nhân cách. Các công trình nghiên cứu về thế hệ trẻ. Các công trình nghiên cứu về thực trạng vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở Việt Nam và tỉnh Hải Dƣơng. Các nghiên cứu về thực trạng vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ỏ Việt Nam.

Những đánh giá về thực trạng vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng. Những nghiên cứu về định hƣớng, giải pháp nhằm phát huy vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở Việt Nam hiện nay. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án. 22 Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHÂN CÁCH VÀ VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ.

Nhân cách và tiền đề hình thành, phát triển nhân cách. Khái niệm và cấu trúc nhân cách. Tiền đề hình thành, phát triển nhân cách. Thế hệ trẻ, nhân cách của thế hệ trẻ và vai trò của gia đình đối với việc hình thành, phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ.

Khái niệm “thế hệ trẻ”, “nhân cách thế hệ trẻ”. Gia đình và vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ. Những nhân tố ảnh hƣởng đến vai trò của gia đình đối với sự hình thành, phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ hiện nay. 66 Chƣơng 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA.

Điều kiện tự nhiên – xã hội, đặc điểm nhân cách thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay. Điều kiện tự nhiên – xã hội tác động tới việc thực hiện vai trò của gia đình với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay. Đặc điểm nhân cách thế hệ trẻ ở tình Hải Dƣơng hiện nay. Thực trạng vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay.

Vai trò của gia đình trong chăm sóc sức khỏe, phát triển thể chất tạo nên nền tảng sinh học cho nhân cách cá nhân.2 Vai trò của gia đình trong giáo dục, truyền thụ những tri thức, kinh nghiệm sống, kinh nghiệm sản xuất đối với hình thành nhân cách cá nhân. Vai trò của gia đình trong việc nuôi dƣỡng tâm hồn, tâm lý, tình cảm tạo nên nền tảng tinh thần cho sự hình thành và phát triển nhân cách thế hệ trẻ. Vai trò của gia đình trong định hƣớng và điều chỉnh quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ. Một số vấn đề đặt ra về vai trò của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách thế hệ trẻ ở tỉnh Hải Dƣơng hiện nay.

127 Chƣơng 3: MỘT SỐ NHÓM GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHO THẾ HỆ TRẺ Ở TỈNH HẢI DƢƠNG HIỆN NAY. Nhóm giải pháp về phát triển kinh tế - xã hội nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho các gia đình ở tỉnh Hải Dƣơng. Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức về vai trò của gia đình đối với sự hình thành, phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ. Nhóm giải pháp kết hợp phát huy giá trị gia đình truyền thống và gia đình hiện đại.

Nhóm giải pháp kết hợp gia đình, nhà trƣờng, xã hội trong giáo dục nhằm hình thành và phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ. 160 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài Con ngƣời là mục tiêu trung tâm của mọi sự phát triển xã hội. Nội dung xuyên suốt của học thuyết Mác – Lênin là giải phóng và phát triển con ngƣời toàn diện.

Mục tiêu suốt cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng vì sự nghiệp giải phóng cho “đồng bào” lao khổ, đấu tranh giành hạnh phúc nhân dân, xây dựng con ngƣời mới phát triển toàn diện, một nội dung quan trọng là xây dựng nhân cách vừa “hồng” vừa “chuyên”. Nhân cách hình thành và phát triển từ chính chủ thể - cá nhân mỗi con ngƣời, đồng thời lại bị chi phối, đáp ứng đòi hỏi của sự phát triển của xã hội ở từng giai đoạn lịch sử cụ thể. Xã hội ngày càng phát triển con ngƣời ngày càng vƣợt xa bản tính tự nhiên - bản năng của mình, hƣớng tới trình độ xã hội hóa, ngày càng phát triển toàn diện hơn. Trong bất cứ giai đoạn phát triển nào, thế hệ trẻ đều có vai trò vô cùng quan trọng, họ là chủ nhân của tƣơng lai mỗi quốc gia – dân tộc.

Đất nƣớc ta trong 30 năm đổi mới đã cho thấy sự phát triển vƣợt bậc về kinh tế - xã hội, đời sống vật chất, tinh thần ngày càng đƣợc nâng cao. Thế hệ trẻ đang đƣợc hƣởng thụ nhiều thành quả to lớn về điều kiện vật chất, tinh thần, khoa học - công nghệ, kỹ thuật. Đồng thời họ luôn bộc lộ những mặt ƣu việt so với những thế hệ đi trƣớc nhƣ: khả năng cập nhật, tiếp thu, phát triển khoa học công nghệ, trình độ ngoại ngữ khá, có tinh thần làm chủ, chủ động tìm kiếm cơ hội; nhanh nhạy tiếp thu hệ giá trị mới; có ý thức hoàn thiện bản thân và phát triển cộng đồng… Tuy nhiên do tác động của cơ chế kinh tế thị trƣờng; thời kỳ quá độ còn tồn tại đan xen các yếu tố cũ, lạc hậu và những giá trị mới, tiến bộ, sự phát triển của thế hệ trẻ đang gặp một môi trƣờng nhiều cơ hội song cũng ẩn chứa rất nhiều thách thức. Việc hình thành một nhân cách tốt đẹp, tiến bộ cho thế hệ tƣơng lai là tối cần thiết, phụ thuộc lớn vào sự kết hợp của gia đình, nhà trƣờng, xã hội, trong đó gia đình là một nhân tố đặc biệt.

Gia đình với tính cách là một “xã hội thu nhỏ” "mỗi gia đình là một tế bào của xã hội", một môi trƣờng tác động trực tiếp và thƣờng xuyên đối với mỗi cá nhân, có vai trò to lớn trong việc hình thành nhân cách ở mỗi con ngƣời. Mỗi "tế bào của xã hội" phát triển khỏe mạnh thì mới tạo ra một xã hội "thực sự khỏe mạnh". Vai trò của gia đình đối với sự hình thành, phát triển nhân cách con ngƣời đƣợc Đảng ta khẳng định trong Văn kiện Đại hội XI: “Gia đình là môi trƣờng quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách”. Gia đình góp phần chăm lo xây dựng con ngƣời Việt Nam giàu lòng yêu nƣớc, 2 có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân, có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi, sống có văn hóa, nghĩa tình, có tinh thần quốc tế chân chính.

Trong ý thức hệ của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, gia đình bao giờ cũng đƣợc coi là tổ ấm, là môi trƣờng đầu tiên làm phát sinh, nuôi dƣỡng thể lực; trí lực; những tình cảm trong sáng, tốt đẹp, hình thành nên nhân cách con ngƣời Việt Nam. Tuy nhiên trƣớc sự phát triển nhanh chóng về kinh tế - xã hội đặt ra rất nhiều thách thức trong việc thực hiện các nhiệm vụ, chức năng của gia đình hiện nay. Một bộ phận thế hệ trẻ và gia đình của họ đang rơi vào tình trạng lúng túng, hoang mang, mâu thuẫn trong quá trình giáo dục, định hƣớng, lựa chọn và phát triển nhân cách cho con em của mình. Hải Dƣơng là tỉnh nằm trong vùng trọng điểm kinh tế của miền Bắc, điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa của tỉnh đã và đang có sự phát triển mạnh, đời sống nhân dân đã đƣợc cải thiện đáng kể, thế hệ trẻ đƣợc nuôi dƣỡng, chăm sóc tốt hơn vừ đƣợc tiếp cận cơ hội học tập tiến bộ.

Nhƣng bên cạnh đó, len lỏi vào trong mỗi gia đình, hiện đang tồn tại những vấn đề mang tính báo động, đó là sự xuống cấp về nhân cách của một bộ phận dân cƣ, đặc biệt là thế hệ trẻ. Trong một số gia đình đang có những biểu hiện khủng hoảng về giá trị đạo đức, trong đó phải kể đến những giá trị gia đình truyền thống tốt đẹp đang dần bị xói mòn bởi sự thao túng của đồng tiền; biểu hiện của lối sống thiếu văn hóa, những tình trạng ly thân, ly hôn, ngoại tình, tình trạng bạo lực gia đình. đều đang hiện diện ở mức độ đáng báo động; tỷ lệ thanh thiếu niên hƣ, bạo lực học đƣờng, bỏ học, rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật có xu hƣớng tăng. Điều này đang có nguy cơ trở thành vấn nạn các gia đình, xã hội, đặc biệt là những biểu hiện lệch lạc trong sự hình thành và phát triển nhân cách và sự bất ổn trong tâm lý của một bộ phận thế hệ trẻ hiện nay.